ITrước Khi Đọc
Trong hệ thống Chín Thừa (Theg pa rim dgu) của Đạo Bön Tây Tạng, tám thừa đầu tiên từ chiêm bói, y học, nghi lễ thanh tẩy cho tới Kinh thừa và Mật thừa đều được ví như những bậc thang dẫn lên đỉnh núi cao nhất; còn đỉnh núi thứ chín, nơi hành giả không còn phải tạo tác hay chuyển hóa mà trực tiếp nhận diện bản tính nguyên sơ của tâm, được gọi là Rdzogs pa chen po (རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་, đọc là Dzogpa Chenpo hay Dzogchen, nghĩa là Đại Viên Mãn hoặc Đại Toàn Thiện). Và trong ba dòng truyền thừa Dzogchen lớn của Yungdrung Bön (gồm A khrid, Rdzogs chen và Zhang zhung snyan rgyud), viên ngọc cổ xưa nhất, tinh khiết nhất và chưa từng bị đứt đoạn qua hàng nghìn năm lịch sử chính là Zhang Zhung Nyengyü (ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་), tức Dòng Khẩu Truyền Xứ Zhang Zhung.
Cụm từ chữ Tạng Zhang zhung snyan rgyud mang ý nghĩa lịch sử và tâm linh đặc biệt. Zhang zhung là tên vương quốc cổ đại bao phủ toàn bộ miền tây và miền bắc cao nguyên Tây Tạng quanh ngọn núi thiêng Kailash (Ti se) và hồ Manasarovar (Ma pham g.yu mtsho) trước khi vương triều Yarlung thống nhất Tây Tạng vào thế kỷ thứ 7 và thứ 8. Snyan rgyud (đọc là Nyengyü) nghĩa đen là dòng truyền thừa qua lỗ tai (snyan là tai kính ngữ, rgyud là dòng nối tiếp), chỉ phương thức truyền dạy tối mật: vị thầy chỉ nói thầm khẩu quyết trực chỉ tâm tính cho duy nhất một người đệ tử đã chín muồi căn cơ trong từng thế hệ, đôi khi truyền qua một ống trúc dài để không một cơn gió hay người thứ ba nào nghe lọt.
Khi một hành giả Bönpo bước vào tọa thiền Đại Viên Mãn, hình ảnh trung tâm mà họ quán tưởng trước mặt hoặc trên đỉnh đầu không phải một vị thần mặc giáp trụ uy nghi, mà là Đức Tapihritsa (ཏ་པི་ཧྲི་ཙ་): một thiếu niên mười sáu tuổi có sắc thân trắng trong như pha lê phát sáng, hoàn toàn trần trụi không mặc bất kỳ một mảnh y phục hay trang sức nào, ngồi kiết già giữa vầng cầu vồng năm sắc. Sự trần trụi của Đức Tapihritsa chính là biểu tượng sống động nhất của Rigpa (Tánh Giác nguyên sơ): bản tính tự nhiên của tâm vốn hoàn toàn trần trụi, không cần và không thể khoác thêm bất kỳ lớp áo khái niệm, triết thuyết hay nhãn mác tôn giáo nào.
Trang chuyên khảo này trình bày trọn vẹn 15 câu kệ chữ Tạng của bài cầu nguyện dòng truyền thừa và tóm lược giáo nghĩa Zhang Zhung Nyengyü, khép lại bằng câu chân ngôn Pháp thân Sa Le Ö. Văn bản được trình bày bốn cột song ngữ kèm phần giải nghĩa chi tiết từng thuật ngữ triết học Dzogchen, câu chuyện lịch sử bên hồ Darok và phương pháp hành trì Trekchö, Thögal cùng nhập thất bóng tối trong truyền thống Bön.
Theo giáo sử của Zhang Zhung Nyengyü, dòng truyền thừa này bắt nguồn từ ba tầng trao truyền: (1) Tâm truyền của Đấng Pháp Thân (Rgyaud dgongs pa'i brgyud pa) từ Đức Phật Nguyên Sơ Kuntu Zangpo (Pháp thân vô tướng) truyền sang Báo thân Shenlha Ökar và Hóa thân Garab Shenrab; (2) Biểu tượng truyền của chư vị Trì Minh từ chín vị đạo sư thiên giới xuống vị đạo sư đầu tiên trên mặt đất là Tsewang Rigdzin và Rgyal ba Mnyam med; và (3) Khẩu truyền qua tai của các bậc Đại Thành Tựu Giả nối tiếp suốt Hai Mươi Tư Vị Tổ Sư xứ Zhang Zhung (Zhang zhung grub chen nyi shu rtsa bzhi).
Truyền thống Bön ghi nhận cả hai mươi tư vị tổ sư này, từ tổ thứ nhất là Gu rib Pad ma cho tới tổ thứ hai mươi tư là Tapihritsa, đều thực hành giáo pháp Đại Viên Mãn tới mức viên mãn tối hậu: vào lúc kết thúc cuộc đời, các ngài không để lại xác thân vật chất mà làm tan biến toàn bộ tứ đại (đất, nước, lửa, gió) của cơ thể thành ánh sáng năm màu, chứng đắc Thân Cầu Vồng Đại Chuyển Di ('Ja' lus 'pho ba chen po).
Về mặt lịch sử văn bản, học giả lớn Samten G. Karmay trong công trình The Little Luminous Boy (1998) và Donatella Rossi (1999) đã khảo cứu chi tiết bước ngoặt lịch sử vào thế kỷ thứ 8 đưa Zhang Zhung Nyengyü từ truyền khẩu sang chữ viết. Thời bấy giờ, đại sư Gyerpung Nangzher Lödpo (གྱེར་སྤུངས་སྣང་བཞེར་ལོད་པོ་) là vị quốc sư lừng danh của vua Ligmincha (vị vua cuối cùng của vương quốc Zhang Zhung), rất giỏi biện luận kinh điển và mật chú Me ri nên trong tâm có phần tự hào về sở học của mình. Đểđiều phục lòng kiêu mạn vi tế ấy, vị thầy đã nhập Thân Ánh Sáng là Tapihritsa đã hóa hiện thành một cậu bé chăn gia súc nghèo khổ tên là Tse pung đến làm người hầu nhóm lửa cho Nangzher Lödpo bên bờ hồ thiêng Darok (Da rog mtsho ở miền tây Tây Tạng).
Qua một cuộc đối thoại chấn động về bản chất của tâm thức, cậu bé chăn cừu đã chỉ thẳng cho vị đại học giả thấy rằng mọi kiến thức kinh sách và thần chú mà ông đang nắm giữ vẫn chỉ là những đợt sóng của tâm vọng thức (sems), chưa chạm tới bản thể Không và Sáng của Tánh Giác (rig pa). Khi Nangzher Lödpo sụp lạy cầu pháp, cậu bé lập tức hiện nguyên hình là bậc Đạo Sư Ánh Sáng Tapihritsa ngự giữa cầu vồng trên hư không, truyền trọn bộ Bốn Chu Kỳ Khẩu Truyền (Bsgrags pa skor bzhi) và cho phép Nangzher Lödpo lần đầu tiên ghi chép lại bằng chữ viết để cứu vãn mạng mạch giáo pháp trước khi vương quốc Zhang Zhung sụp đổ. Nhờ ân đức của Nangzher Lödpo (người sau đó đã dùng thần lực bảo vệ dòng truyền thừa này khỏi bị xóa bỏ dưới thời vua Trisong Detsen) và đại sư Bru rgyal ba g.yung drung (1242 tới 1290, người biên soạn cẩm nang thực hành Nyams rgyud), toàn bộ năm tập Zhang Zhung Nyengyü đã được bảo tồn nguyên vẹn trong Bön Kangyur cho tới ngày nay.
IIToàn Văn Lời Cầu Nguyện Đại Viên Mãn Zhang Zhung Nyengyü (15 Câu)
Bảng dưới đây trình bày trọn vẹn 15 câu kệ chữ Tạng và câu chân ngôn Pháp thân Sa Le Ö của truyền thống Đại Viên Mãn Zhang Zhung Nyengyü. Bốn câu đầu (câu 1 tới 4) là lời cầu nguyện dòng truyền thừa tới Đức Kuntu Zangpo, Shenlha Ökar, 24 Tổ sư Thân Cầu Vồng, Đức Tapihritsa và Đại sư Nangzher Lödpo; ba câu tiếp (câu 5 tới 7) xác lập Tri kiến Nền Tảng (Gzhi) và phân biệt Tâm (Sems) với Tánh Giác (Rigpa); bốn câu giữa (câu 8 tới 11) tóm lược Đạo Lộ thực hành (Lam: pháp Trekchö, pháp Thögal và sự hòa nhập ngày đêm cùng trung ấm Bardo); ba câu kế (câu 12 tới 14) tuyên thuyết Quả Vị ('Bras bu: Ba Thân tự hữu, Thân Cầu Vồng và hồi hướng); câu cuối cùng (câu 15) là chân ngôn Pháp thân Quang Minh.
| Câu | Nguyên văn chữ Tạng | Chuyển tự Wylie và cách đọc | Dịch nghĩa tiếng Việt | Tiếng Anh |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ༄༅། །ཡེ་ཐོག་བོན་སྐུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དང་། །འོད་གསལ་རྫོགས་སྐུ་གཤེན་ལྷ་འོད་དཀར་རྗེ། | ye thog bon sku kun tu bzang po dang / 'od gsal rdzogs sku gshen lha 'od dkar rje (Đọc: Ye thog bön ku kün tu zang po dang / Ö sal dzog ku shen lha ö kar je) | Trước Pháp thân nguyên thủy Kuntu Zangpo vốn thanh tịnh từ thuở vô thủy, và Báo thân quang minh rạng ngời là Đức Đạo Chúa Shenlha Ökar, | Before the primordial Truth Body Kuntu Zangpo, pure from the very beginning, and the luminous Body of Perfection, Lord Shenlha Ökar, |
| 2 | ཐུགས་རྗེའི་སྤྲུལ་སྐུ་དགའ་རབ་གཤེན་རབ་ལ། །སྒོ་གསུམ་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་སྐྱབས་སུ་མཆི། | thugs rje'i sprul sku dga' rab gshen rab la / sgo gsum gus pas phyag 'tshal skyabs su mchi (Đọc: Thug jei trul ku ga rab shen rab la / Go sum gü pe chag tshal kyab su chi) | cùng Hóa thân đại bi là Đức Tổ sư Garab Shenrab, con xin đem cả ba cửa thân, khẩu, ý chí thành đảnh lễ và quy y. | together with the compassionate Emanation Body, Master Garab Shenrab, with body, speech and mind I bow in reverence and go for refuge. |
| 3 | ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་དང་། །འཇའ་ལུས་འོད་སྐུར་གཤེགས་པའི་གྲུབ་ཆེན་ཚོགས། | zhang zhung snyan rgyud brgyud pa'i bla ma dang / 'ja' lus 'od skur gshegs pa'i grub chen tshogs (Đọc: Zhang zhung nyen gyü gyü pe la ma dang / Ja lü ö kur sheg pe drub chen tshog) | Trước chư vị Đạo Sư truyền thừa dòng Khẩu Truyền Xứ Zhang Zhung và hội chúng hai mươi tư bậc Đại Thành Tựu Giả đã hóa thân cầu vồng ánh sáng, | Before the lineage masters of the Zhang Zhung Oral Transmission and the assembly of twenty-four Great Adepts who departed in rainbow bodies of light, |
| 4 | དྭངས་མའི་འོད་ལུས་ཏ་པི་ཧྲི་ཙ་དང་། །གྱེར་སྤུངས་སྣང་བཞེར་ལོད་པོས་བྱིན་གྱིས་རློབས། | dwangs ma'i 'od lus ta pi hri tsa dang / gyer spungs snang bzher lod pos byin gyis rlobs (Đọc: Dang mei ö lü ta pi hri tsa dang / Gyer pung nang zher lö pö jin gyi lob) | nhất tâm cầu khẩn Đấng Thân Ánh Sáng Tinh Anh Tapihritsa cùng Đại sư Gyerpung Nangzher Lödpo ban ân gia hộ vào tâm thức chúng con. | we supplicate Tapihritsa, the Youth of Pure Light, and the great master Gyerpung Nangzher Lödpo: grant your blessings upon our mindstream. |
| 5 | གཞི་ནི་ཀ་ནས་དག་པ་སྤྲོས་དང་བྲལ། །ངོ་བོ་སྟོང་པ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་ཀློང་། | gzhi ni ka nas dag pa spros dang bral / ngo bo stong pa nam mkha' lta bu'i klong (Đọc: Zhi ni ka ne dag pa trö dang dral / Ngo wo tong pa nam kha ta bü long) | Nền Tảng Gốc (Gzhi) vốn thanh tịnh từ bản sơ, vượt thoát mọi vọng tưởng ngôn từ; Thể tính của nó là Không, thênh thang không bờ bến như bầu trời (Bản thể Ka dag). | The primordial Base (Gzhi) is pure from the beginning, free from conceptual elaboration; its Essence is empty, vast and boundless like the open sky (Primordial Purity, Ka dag). |
| 6 | རང་བཞིན་འོད་གསལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ངང་། །ཐུགས་རྗེ་ཀུན་ཁྱབ་རྩལ་སྣང་འགག་པ་མེད། | rang bzhin 'od gsal lhun gyis grub pa'i ngang / thugs rje kun khyab rtsal snang 'gag pa med (Đọc: Rang zhin ö sal lhün gyi drub pe ngang / Thug je kün khyab tsal nang gag pa me) | Tự tính của nó là ánh sáng quang minh tự nhiên viên thành không tạo tác; Đại bi của nó trùm khắp, hiển lộ diệu dụng không chút ngăn ngại (Tự nhiên viên thành Lhun grub). | Its Nature is luminous clarity, spontaneously present without effort; its all-pervading Compassionate Energy manifests without obstruction (Spontaneous Presence, Lhun grub). |
| 7 | འཁྲུལ་པའི་སེམས་ནི་རླུང་གིས་བསྐྱོད་པའི་རླབས། །རིག་པ་རྗེན་པ་འགྱུར་མེད་ནམ་མཁའི་དབྱིངས། | 'khrul pa'i sems ni rlung gis bskyod pa'i rlabs / rig pa rjen pa 'gyur med nam mkha'i dbyings (Đọc: Thrul pe sem ni lung gi kyö pe lab / Rig pa jen pa gyur me nam khei ying) | Tâm vọng thức mê lầm (Sems) chỉ như ngọn sóng bị gió nghiệp khuấy động; còn Tánh Giác trần trụi (Rigpa) là bầu hư không bất biến chẳng hề sinh diệt. | Deluded conceptual mind (Sems) is like waves stirred by the wind of karma; naked intrinsic awareness (Rigpa) is the unchanging expanse of the sky. |
| 8 | དུས་གསུམ་རྟོག་པ་བཅོས་བསླད་མེད་པའི་ངང་། །རང་བབས་ལྷོད་པ་ཆེན་པོར་མཉམ་པར་བཞག། | dus gsum rtog pa bcos bslad med pa'i ngang / rang babs lhod pa chen por mnyam par bzhag (Đọc: Dü sum tog pa chö le me pe ngang / Rang bab lhö pa chen por nyam par zhag) | Không đuổi theo vọng niệm ba thời, không chỉnh sửa tạo tác, xin cho con an trụ bình đẳng trong sự buông thư tự nhiên đại giải thoát (Pháp tu Trekchö). | Without fabricating or altering thoughts of the three times, may I rest evenly in the great natural relaxation of unmodified presence (The Path of Trekchö). |
| 9 | གང་ཤར་རྟོག་ཚོགས་སྤང་བླང་མེད་པ་རུ། །ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་རང་སར་གྲོལ་བར་ཤོག། | gang shar rtog tshogs spang blang med pa ru / chu la chu bzhag rang sar grol bar shog (Đọc: Gang shar tog tshog pang lang me pa ru / Chu la chu zhag rang sar drol war shog) | Mọi niệm tưởng khởi lên đều không xua đuổi cũng chẳng nắm bắt; như nước hòa vào nước, nguyện mọi vọng niệm tự giải thoát ngay tại chỗ nó sinh ra. | Whatever thoughts arise, without rejecting or grasping, like water poured into water, may they self-liberate upon the very spot where they arise. |
| 10 | ཙིཏྟའི་དཀྱིལ་ནས་ཡེ་ཤེས་རྩ་ལམ་བརྒྱུད། །འོད་ལྔའི་ཐིག་ལེ་མཁའ་ལ་འཆར་བ་ཡི། | tsitta'i dkyil nas ye shes rtsa lam brgyud / 'od lnga'i thig le mkha' la 'char ba yi (Đọc: Tsit te kyil ne ye she tsa lam gyü / Ö nge thig le kha la char wa yi) | Từ trung tâm trái tim Tsitta đi qua mạch đạo trí tuệ pha lê lên cửa mắt, những giọt minh điểm Thigle ánh sáng năm màu bừng hiện giữa hư không (Pháp tu Thögal). | From the center of the heart (Tsitta) through the crystal channel of wisdom to the eyes, spheres of five-colored light (Thigle) dawn directly in open space (The Path of Thögal). |
| 11 | ཉིན་སྣང་མཚན་མོ་རྨི་ལམ་བར་དོ་ཀུན། །རིག་པའི་རྩལ་དང་རྒྱན་དུ་ཤར་བར་ཤོག། | nyin snang mtshan mo rmi lam bar do kun / rig pa'i rtsal dang rgyan du shar bar shog (Đọc: Nyin nang tshen mo mi lam bar do kün / Rig pe tsal dang gyen du shar war shog) | Nguyện cho mọi cảnh giới ban ngày, giấc mộng ban đêm và cả cõi trung ấm Bardo đều hiển lộ thành diệu dụng và trang nghiêm của Tánh Giác Rigpa. | May all appearances of daytime, nighttime dreams and the intermediate state (Bardo) dawn as the dynamic play and ornament of intrinsic awareness (Rigpa). |
| 12 | སངས་རྒྱས་གཞན་ནས་མི་བཙལ་རང་ལ་རྫོགས། །སྐུ་གསུམ་རང་ཆས་མངོན་དུ་འགྱུར་བར་ཤོག། | sangs rgyas gzhan nas mi btsal rang la rdzogs / sku gsum rang chas mngon du 'gyur bar shog (Đọc: Sang gye zhen ne mi tsal rang la dzog / Ku sum rang che ngön du gyur war shog) | Chẳng cần tìm kiếm Phật ở nơi nào khác ngoài tâm vì vốn đã tự viên mãn; nguyện cho Ba Thân sẵn đủ nơi mình được hiển lộ trọn vẹn (Quả vị Ba Thân). | Not seeking Buddhahood elsewhere outside oneself, for it is innately complete within; may the Three Bodies naturally inherent in awareness be fully realized (The Fruit). |
| 13 | འབྱུང་བཞིའི་བག་ཆགས་ཀ་དག་དབྱིངས་སུ་ཟད། །ལུས་འདི་འོད་ཕུང་འཇའ་ལུས་གྲུབ་པར་ཤོག། | 'byung bzhi'i bag chags ka dag dbyings su zad / lus 'di 'od phung 'ja' lus grub par shog (Đọc: Jung zhi bag chag ka dag ying su ze / Lü di ö phung ja lü drub par shog) | Khi mọi tập khí của bốn đại tan hết vào bầu Pháp giới bản tịnh, nguyện cho thân tứ đại này hóa thành khối ánh sáng Thân Cầu Vồng bất diệt. | When all karmic traces of the four elements are exhausted within the expanse of primordial purity, may this physical body attain the Rainbow Body of luminous light. |
| 14 | ཐེག་དགུའི་ཡང་རྩེ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་མཐུས། །འགྲོ་ཀུན་ཀུན་བཟང་ཀློང་དུ་གྲོལ་བར་ཤོག། | theg dgu'i yang rtse rdzogs pa chen po'i mthus / 'gro kun kun bzang klong du grol bar shog (Đọc: Theg gü yang tse dzog pa chen pö thü / Dro kün kün zang long du drol war shog) | Nhờ oai lực của pháp Đại Viên Mãn (Dzogchen) là đỉnh cao tột cùng của Cửu Thừa, nguyện hết thảy chúng sinh đồng giải thoát trong bầu Pháp giới Kuntu Zangpo. | Through the power of the Great Perfection (Dzogchen), the supreme summit of the Nine Ways, may all beings be liberated within the expanse of Kuntu Zangpo. |
| 15 | ཨ་ཨཱོཾ་ཧཱུྃ། ཨ་ཨཱ་དཀར་ས་ལེ་འོད་ཨ་ཡང་ཨཱོཾ་འདུ། | a oM hUM / a A dkar sa le 'od a yang oM 'du (Đọc: A Om Hung / A A Kar Sa Le Ö A Yang Om Du) | A Om Hung (Ba chủng tự Pháp, Báo, Hóa thân). A A Kar Sa Le Ö A Yang Om Du (Chân ngôn Pháp thân Quang Minh Đại Viên Mãn của Zhang Zhung Nyengyü). | A Om Hung (Seed-syllables of the Three Bodies). A A Kar Sa Le Ö A Yang Om Du (The Clear Light Truth Body Mantra of the Zhang Zhung Nyengyü). |
IIIGiải Nghĩa Chi Tiết Từng Câu Kệ Và Các Thuật Ngữ Cốt Tủy Của Dzogchen Bönpo
Mười lăm câu kệ trong bảng trên là một bản đồ cô đọng toàn bộ hệ thống triết học và thiền định của Zhang Zhung Nyengyü. Mỗi thuật ngữ chữ Tạng trong bài kệ đều mang nghĩa chuyên môn sâu sắc cần được giải thích rõ để người đọc không nhầm lẫn với các khái niệm thông thường.
Câu mở đầu đảnh lễ hai ngôi vị đầu tiên của Ba Thân (Sku gsum) đứng ở nguồn cội dòng truyền thừa Dzogchen. Ngôi thứ nhất là ye thog bon sku kun tu bzang po (ཡེ་ཐོག་བོན་སྐུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་): ye thog nghĩa là từ thuở nguyên sơ chưa từng có điểm khởi đầu; Bon sku là Pháp thân (Thân Chân Lý vô tướng); và Kun tu bzang po (Phổ Hiền Như Lai bản nguyên, nghĩa đen là Đấng Toàn Thiện Trong Mọi Phương Diện) không phải là một vị thần tạo hóa ngồi trên mây, mà là nhân cách hóa của chính bản tính tự nhiên vô nhiễm của tâm thức nơi mọi chúng sinh: dù chúng sinh trôi lăn trong luân hồi nhưng bản thể tâm ấy chưa từng một giây phút nào bị hư hoại. Ngôi thứ hai là 'od gsal rdzogs sku gshen lha 'od dkar rje, tức Báo thân quang minh Shenlha Ökar, vị Phật của ánh sáng trắng tinh khiết truyền dạy lòng đại bi.
Câu thứ hai đảnh lễ ngôi Hóa thân (thugs rje'i sprul sku) là Đức Tổ sư Garab Shenrab (དགའ་རབ་གཤེན་རབ་, còn gọi là Chimé Tsukphü trong dòng truyền thừa thiên giới và nhân gian), vị đạo sư đầu tiên tiếp nhận toàn bộ giáo pháp Đại Viên Mãn từ Báo thân Shenlha Ökar để truyền xuống cho chín vị đạo sư Trì Minh và các tổ sư trên mặt đất. Hành giả đem cả ba cửa thân, khẩu, ý (sgo gsum) cung kính đảnh lễ và quy y.
Câu thứ ba tôn vinh đặc trưng kỳ vĩ nhất trong lịch sử dòng truyền thừa Zhang Zhung Nyengyü: hội chúng hai mươi tư vị Đại Thành Tựu Giả (grub chen tshogs) của xứ Zhang Zhung đã chứng đắc Thân Cầu Vồng Ánh Sáng ('ja' lus 'od skur gshegs pa). Theo bộ Bla ma brgyud pa'i rnam thar (Truyền ký các Tổ sư dòng Khẩu truyền), suốt hai mươi tư thế hệ liên tiếp ở vùng núi Kailash và hồ Manasarovar, mỗi vị tổ sư sau khi truyền tâm ấn cho một đệ tử duy nhất đều nhập định và làm tan biến toàn bộ thân xác thịt máu thành ánh sáng cầu vồng năm sắc, chỉ để lại tóc và móng tay (hoặc không để lại chút dấu vết vật chất nào).
Câu thứ tư gọi thẳng hồng danh của hai bậc tổ sư giữ vai trò bản lề chuyển giao giáo pháp vào thời đại lịch sử của chúng ta: thứ nhất là dwangs ma'i 'od lus ta pi hri tsa (དྭངས་མའི་འོད་ལུས་ཏ་པི་ཧྲི་ཙ་), tức Đức Tapihritsa, vị tổ thứ hai mươi tư ngự trong Thân Ánh Sáng Tinh Anh không còn bóng đổ, hiện thân dưới hình dáng một thiếu niên trắng trong trần trụi. Thứ hai là gyer spungs snang bzher lod po (གྱེར་སྤུངས་སྣང་བཞེར་ལོད་པོ་), tức Đại sư Gyerpung Nangzher Lödpo (thế kỷ thứ 8), người đã diện kiến Đức Tapihritsa bên hồ Darok và được phép ghi chép các khẩu quyết Zhang Zhung Nyengyü thành văn tự chữ Tạng.
Câu 5 và câu 6 trình bày giáo lý cốt tủy đầu tiên của Dzogchen: Tri kiến về Nền Tảng Gốc (Gzhi, གཞི་) với Ba Trí Tuệ Nguyên Sơ (Ye shes gsum). Câu 5 giải thích phương diện thứ nhất của Nền Tảng là Bản thể Không thanh tịnh từ bản sơ (ngo bo ka nas dag pa, gọi tắt là Ka dag). Chữ Ka là chữ cái đầu tiên trong bảng chữ cái chữ Tạng, nên ka nas dag pa nghĩa là thanh tịnh ngay từ chữ cái đầu tiên, ngay từ thuở vô thủy, chưa từng bị vô minh làm vẩn đục. Nó vượt thoát mọi sự thêu dệt khái niệm (spros dang bral) và trống không, rộng mở như bầu trời (nam mkha' lta bu'i klong).
Nếu Nền Tảng chỉ có tính Không (Ka dag) thì nó sẽ rơi vào hư vô đoạn diệt. Câu 6 lập tức chỉ ra phương diện thứ hai và thứ ba không thể tách rời khỏi tính Không ấy: thứ hai là Tự tính Quang minh tự nhiên viên thành (rang bzhin 'od gsal lhun gyis grub pa, gọi tắt là Lhun grub), nghĩa là ngay trong cái Không ấy luôn sẵn có tính biết sáng tỏ tự nhiên rạng ngời như ánh nắng trong bầu trời quang đãng, không do tu tập mới tạo ra. Thứ ba là Năng lực Đại bi trùm khắp (thugs rje kun khyab), sự biểu hiện năng động không ngăn ngại (rtsal snang 'gag pa med) làm hiển lộ muôn hình vạn trạng của thế giới. Ba phương diện Bản thể Không (Ngo bo stong pa), Tự tính Sáng (Rang bzhin gsal ba) và Đại bi Hiển dụng (Thugs rje kun khyab) vốn là một thể duy nhất ngay trong tâm hành giả.
Câu thứ bảy nêu ra phép phân định quan trọng bậc nhất trước khi bước vào thực hành Dzogchen: phân biệt giữa Tâm vọng thức (Sems) và Tánh Giác nguyên sơ (Rigpa) (Sems dang rig pa dbye ba). 'Khrul pa'i sems (འཁྲུལ་པའི་སེམས་) là tâm suy nghĩ thông thường bị vô minh che mờ, luôn chia chẻ thực tại thành chủ thể (cái tôi) và đối tượng (cảnh bên ngoài), chạy theo thương ghét buồn vui y như những con sóng lăn tăn bị gió nghiệp khuấy động trên mặt biển (rlung gis bskyod pa'i rlabs). Ngược lại, khi hành giả nhìn thẳng vào chính cái đang biết ngay trong khoảnh khắc hiện tại trước khi ý nghĩ kịp dán nhãn, cái biết trần trụi, tỉnh thức và bất biến như bầu trời ấy chính là Rigpa rjen pa (རིག་པ་རྗེན་པ་, Tánh Giác trần trụi).
Câu 8 và câu 9 mô tả trụ cột đầu tiên của Đạo Lộ thực hành (Lam): pháp tu Trekchö (ཁྲེགས་ཆོད་, nghĩa là Chặt đứt sự đông cứng bám chấp). Phương pháp của Trekchö được tóm gọn trong cụm từ bcos bslad med pa (không chỉnh sửa, không thêm bớt, không tạo tác): không tiếc nuối truy tìm dấu vết của quá khứ đã qua, không đón trước vọng tưởng về tương lai chưa tới, và cũng không cố gắng đè nén hay kìm giữ tâm hiện tại. Hành giả chỉ buông lỏng toàn diện và để tâm tự nghỉ ngơi trong trạng thái tự nhiên nguyên bản của nó (rang babs lhod pa chen po, Đại buông thư tự nhiên).
Câu thứ chín giải thích cơ chế Tự giải thoát (rang sar grol ba hay rang grol) khi đang trụ trong Trekchö. Người mới tu thường sợ vọng niệm nổi lên và cố sức diệt trừ vọng niệm. Nhưng trong Dzogchen, bất kỳ ý nghĩ hay cảm xúc nào khởi lên (gang shar rtog tshogs), hành giả không xua đuổi mà cũng không chạy theo (spang blang med pa). Khi được nhận diện ngay trong ánh sáng của Rigpa, ý nghĩ ấy tự tan về lại bản thể Không y như đổ nước vào trong nước (chu la chu bzhag) hay như vẽ hình lên mặt nước: nét vẽ vừa vạch ra đã tự tan biến mà không cần ai xóa.
Câu thứ mười giới thiệu trụ cột thứ hai, thâm sâu và bí mật nhất của Đạo Lộ Dzogchen: pháp tu Thögal (ཐོད་རྒལ་, nghĩa là Vượt qua trực tiếp lên đỉnh cao ánh sáng). Theo giải phẫu học tâm linh của Zhang Zhung Nyengyü, ngay chính giữa trái tim thịt (tsitta'i dkyil) của mỗi con người có một cung điện ánh sáng nơi Tánh Giác Rigpa cư ngụ. Từ trái tim này có một đường kinh mạch trí tuệ bằng ánh sáng trắng trong như ống pha lê rỗng (ye shes rtsa lam, còn gọi là mạch Kati) chạy thẳng lên đỉnh đầu rồi thông ra hai con ngươi mắt (được gọi là cửa sổ của trí tuệ). Khi hành giả đã vững vàng trong Trekchö và thực hành Thögal thông qua việc nhìn vào bầu trời quang đãng, nhìn ánh mặt trời hoặc nhập thất trong phòng tối hoàn toàn (mun mtshams), ánh sáng nguyên sơ từ trong tim sẽ phóng qua cửa mắt và hiển hiện giữa hư không thành những chuỗi hạt châu ánh sáng năm màu gọi là Thigle ('od lnga'i thig le) cùng các mạn đà la chư Phật tự nhiên rạng ngời.
Câu mười một nêu bật sự thực hành liên tục hai mươi tư giờ không gián đoạn của hành giả Dzogchen. Trong truyền thống Zhang Zhung Nyengyü, tu tập không chỉ giới hạn trên tọa cụ ban ngày (nyin snang), mà phải nối liền sang Du già Giấc Mộng và Giấc Ngủ ban đêm (mtshan mo rmi lam): nhận diện giấc mơ khi đang mơ và giữ tâm tỉnh thức trong ánh sáng quang minh của giấc ngủ sâu không mộng mị. Khi hành giả làm chủ được cả ngày lẫn đêm như thế, lúc cái chết ập tới, toàn bộ những cảnh giới âm thanh, ánh sáng và hình tướng dữ dội trong cõi trung ấm (bar do) sẽ lập tức được nhận ra là chính diệu dụng và đồ trang sức (rig pa'i rtsal dang rgyan) của tâm mình, nhờ đó giải thoát ngay trong Bardo.
Câu 12 và 13 trình bày phần thứ ba của hệ thống: Quả Vị tối hậu ('Bras bu). Câu tuyên ngôn sangs rgyas gzhan nas mi btsal rang la rdzogs (སངས་རྒྱས་གཞན་ནས་མི་བཙལ་རང་ལ་རྫོགས་, Chẳng tìm Phật ở nơi nào khác vì đã tự viên mãn ngay nơi mình) là câu khẩu quyết nổi tiếng bậc nhất của kinh văn Zhang Zhung Nyengyü. Khi bức màn vô minh tan biến, hành giả chứng nghiệm rằng Ba Thân Phật (Sku gsum) không phải một món đồ mới được sản xuất ra, mà vốn đã sẵn đủ từ vô thủy (rang chas): Bản thể Không là Pháp thân (Bon sku), Tự tính Sáng là Báo thân (Rdzogs sku) và Đại bi Hiển dụng là Hóa thân (Sprul sku).
Câu mười ba mô tả dấu ấn chứng đắc tối thượng của pháp tu Trekchö và Thögal trong đạo Bön: sự thành tựu Thân Cầu Vồng ('Ja' lus, འཇའ་ལུས་). Theo lý giải của Zhang Zhung Nyengyü, cơ thể vật chất nặng nề gồm bốn đại (đất là thịt xương, nước là máu mủ, lửa là hơi ấm, gió là hơi thở) thực chất chỉ là sự đông đặc của ánh sáng năm màu nguyên sơ do tập khí bám chấp nhị nguyên ('byung bzhi'i bag chags) kết tụ lại. Khi hành giả tu tập Thögal tới đỉnh cao, mọi tập khí bám chấp tan hết vào bầu Pháp giới bản tịnh (ka dag dbyings su zad), bốn đại thô trược hoàn nguyên trở lại thành năm luồng ánh sáng trí tuệ tinh anh, khiến thân xác vật chất thu nhỏ dần rồi tan biến hoàn toàn thành một khối ánh sáng cầu vồng ('od phung 'ja' lus).
Câu mười bốn là lời hồi hướng đại đồng: nhờ oai lực gia trì của giáo pháp Đại Viên Mãn vốn là đỉnh cao tột cùng của Chín Thừa Bön (theg dgu'i yang rtse rdzogs pa chen po'i mthus), nguyện cho hết thảy chúng sinh trong sáu cõi đều nhận ra tự tính nguyên sơ của chính mình và đồng giải thoát ngay trong bầu Pháp giới bao la của Đức Phật Nguyên Sơ Kuntu Zangpo (kun bzang klong du grol bar shog).
Câu mười lăm khép lại nghi quỹ bằng ba chủng tự tâm yếu và câu chân ngôn cao nhất trong Ba Tâm Chú Lớn của đạo Bön. Ba chữ đầu A Om Hung (ཨ་ཨཱོཾ་ཧཱུྃ།) là chủng tự của Ba Thân trong Yungdrung Bön (khác với chữ Om Ah Hung của Phật Giáo Tây Tạng, đạo Bön đặt chữ A đứng đầu tiên làm chủng tự tối cao của Pháp thân bất sinh bất diệt, Om là Báo thân và Hung là Hóa thân). Tiếp theo là câu chân ngôn Pháp thân tám âm Sa Le Ö: ཨ་ཨཱ་དཀར་ས་ལེ་འོད་ཨ་ཡང་ཨཱོཾ་འདུ། (đọc là A A Kar Sa Le Ö A Yang Om Du), gọi thẳng bản thể Không bất sinh (A), tính Sáng trắng trong không nhiễm (A Kar), sự quang minh rạng rỡ không gián đoạn (Sa Le Ö) và sự hội tụ viên mãn của năm trí tuệ trong Tánh Giác (A Yang Om Du).
IVCấu Trúc Bốn Chu Kỳ Giáo Pháp (Bsgrags Pa Skor Bzhi) Và Hệ Thống Tam Yếu Của Zhang Zhung Nyengyü
Để giúp người đọc hình dung toàn bộ kho tàng văn hiến đứng đằng sau 15 câu kệ cầu nguyện trên, phần này hệ thống hóa cấu trúc Bốn Chu Kỳ Khẩu Truyền (Bsgrags pa skor bzhi) của Zhang Zhung Nyengyü cùng bảng đối chiếu Tam Yếu: Nền Tảng, Đạo Lộ, Quả Vị với Ba Thân và Năm Ánh Sáng Trí Tuệ.
| Chu kỳ kinh điển | Tên chữ Tạng (Wylie) | Các văn bản trụ cột bên trong | Trọng tâm giáo lý và thực hành |
|---|---|---|---|
| 1. Chu Kỳ Ngoại (Outer Cycle) | Phyi lta ba spyi gcod kyi skor (Chu kỳ Ngoại quyết định tổng quát về Tri kiến) | Rgyud bu chung bcu gnyis (Mười Hai Mật Điển Nhỏ) và các bản văn phân định Cửu Thừa | Thiết lập Chánh kiến tổng quát của Dzogchen, phân biệt rõ sự khác nhau giữa cách tu chuyển hóa của Mật thừa và cách tự giải thoát của Đại Viên Mãn |
| 2. Chu Kỳ Nội (Inner Cycle) | Nang man ngag dmar khrid kyi skor (Chu kỳ Nội khẩu quyết chỉ dạy trần trụi) | Byang chub sems gab pa dgu skor (Chín Chu Kỳ Ẩn Mật Về Tâm Bồ Đề) và Sgron ma drug (Sáu Ngọn Đèn) | Trực chỉ trần trụi để học trò phân biệt Tâm vọng thức (Sems) với Tánh Giác (Rigpa), giảng giải kỹ lưỡng pháp tu Trekchö và giải phẫu học mạch đạo của Sáu Ngọn Đèn |
| 3. Chu Kỳ Mật (Secret Cycle) | Gsang ba rig pa gcer mthong gi skor (Chu kỳ Mật nhìn thấy trần trụi Tánh Giác) | Gser gyi thur ma (Chiếc Kim Vàng Mở Mắt) và các khẩu quyết Thögal cùng nhập thất bóng tối | Hướng dẫn thực hành Thögal (Vượt qua trực tiếp) qua tư thế thân, cách nhìn vào hư không, ánh sáng mặt trời và nhập thất phòng tối 49 ngày để phát lộ bốn tướng ánh sáng |
| 4. Chu Kỳ Vô Thượng Mật (Yang gsang) | Yang gsang gnas lugs phug chod kyi skor (Chu kỳ Vô thượng mật quyết định rốt ráo thực tướng) | Bla ma brgyud pa'i rnam thar (Truyền ký 24 Tổ sư), Gzer bu nyi shu rtsa gcig (21 Đinh Ấn) và khẩu quyết Bardo | Quyết định tối hậu không còn chút nghi ngờ về sự hợp nhất của Ba Thân, cách chuyển di thần thức lúc lâm chung và thành tựu Thân Cầu Vồng Đại Chuyển Di ('Ja' lus) |
Bảng đối chiếu Tam Yếu: Nền Tảng (Gzhi), Đạo Lộ (Lam) và Quả Vị ('Bras bu) trong bài kệ
Toàn bộ nửa sau của bài cầu nguyện (từ câu 5 tới câu 13) được kiến trúc chính xác theo mô hình Tam Yếu Ba Cột Trụ: ba phương diện của Nền Tảng đi qua hai pháp tu của Đạo Lộ để hiển lộ thành Ba Thân của Quả Vị.
| Phương diện | Nền Tảng Gốc (Gzhi - Câu 5, 6) | Ẩn dụ kinh điển | Đạo Lộ Thực Hành (Lam - Câu 8, 9, 10) | Quả Vị Viên Mãn ('Bras bu - Câu 12, 13) |
|---|---|---|---|---|
| 1. Bản thể (Ngo bo) | Ka dag (Bản tịnh nguyên sơ, tính Không lìa mọihí luận ngôn từ) | Độ trong suốt trống không của tấm gương pha lê hoặc bầu trời không mây | Trekchö: buông thư tự nhiên không chỉnh sửa, mọi vọng niệm tự giải thoát | Bon sku (Pháp thân Kuntu Zangpo): bản thể bất sinh bất diệt |
| 2. Tự tính (Rang bzhin) | Lhun grub (Tự nhiên viên thành, tính Sáng quang minh sẵn có) | Khả năng phản chiếu sáng ngời và năm sắc cầu vồng tiềm ẩn trong pha lê | Thögal: quán chiếu các giọt minh điểm Thigle năm màu qua mạch đạo từ tim ra mắt | Rdzogs sku (Báo thân Shenlha Ökar): viên mãn năm trí tuệ và Thân Cầu Vồng |
| 3. Đại bi (Thugs rje) | Kun khyab (Trùm khắp không ngăn ngại, năng lực biết và ứng hiện) | Những hình ảnh muôn màu hiện lên sống động trên mặt gương mà không bị kẹt lại | Hòa nhập bốn thời: nhận diện ngày, đêm, giấc mộng và Bardo đều là diệu dụng của Rigpa | Sprul sku (Hóa thân Garab Shenrab và Tapihritsa): ứng hiện độ sinh vô tận |
Để giải thích vì sao Bản thể Không (Ka dag) và Tự tính Sáng (Lhun grub) không mâu thuẫn nhau mà luôn là một, các tổ sư Zhang Zhung Nyengyü dùng hình ảnh viên đá pha lê trong suốt đặt dưới ánh nắng: bản thân chất đá pha lê thì hoàn toàn trong suốt, không có màu sắc cố định nào (đó là Ka dag, tính Không); nhưng ngay trong sự trong suốt ấy lại sẵn có khả năng tỏa ra năm tia sáng cầu vồng rực rỡ khi ánh sáng chiếu qua (đó là Lhun grub, tính Sáng); và việc năm tia sáng ấy chiếu ra khắp phòng không gì cản nổi chính là năng lực Đại bi (Thugs rje).
Khi hành giả thực hành câu kệ thứ 10 (pháp tu Thögal), kinh văn Sgron ma drug (Sáu Ngọn Đèn) chỉ rõ sáu yếu tố nội tại phối hợp với nhau: (1) Ngọn đèn nơi chốn trụ là trái tim thịt Tsitta ở giữa ngực; (2) Ngọn đèn đường mạch trắng mềm là mạch pha lê nối từ tim lên đỉnh đầu; (3) Ngọn đèn cửa sổ nước là hai con ngươi mắt; (4) Ngọn đèn giới hạn là các vòng tròn ánh sáng năm màu; (5) Ngọn đèn minh điểm là những giọt Thigle rỗng sáng; và (6) Ngọn đèn trí tuệ tự sinh chính là Tánh Giác Rigpa nhận diện toàn bộ những ánh sáng ấy không phải cảnh giới bên ngoài mà là chính quang minh nội tại của tâm mình.
VThực Hành Nghi Quỹ Cầu Nguyện Tapihritsa Và Những Điểm Cần Phân Biệt
Trong truyền thống tu học của Yungdrung Bön tại tu viện Menri, tu viện Triten Norbutse cũng như các đạo tràng quốc tế, bài cầu nguyện Zhang Zhung Nyengyü và pháp quán tưởng Đức Tapihritsa được thực hành theo bốn phương thức chính dưới đây.
Trước mỗi thời tọa thiền Dzogchen, hành giả quán tưởng giữa bầu trời trước mặt (hoặc trên đỉnh đầu) một đóa sen trắng và đĩa mặt trời mặt trăng, trên đó ngự Đức Tapihritsa trong hình tướng thiếu niên trắng trong như pha lê, hoàn toàn trần trụi, ngồi kiết già giữa vầng cầu vồng năm màu, ngay giữa tim Ngài có chữ A màu trắng phát sáng. Sau khi chí thành đọc bài kệ cầu nguyện và trì tụng chân ngôn A A Kar Sa Le Ö A Yang Om Du, hành giả quán tưởng Đức Tapihritsa tan thành một giọt ánh sáng trắng đi vào đỉnh đầu, rơi xuống tim hành giả, rồi an trụ bất nhị trong Tánh Giác.
Theo bộ Cẩm nang Thực nghiệm (Nyams rgyud) do đại sư Bru rgyal ba g.yung drung soạn, trước khi nhận khẩu quyết chỉ thẳng tâm tính (Ngo sprod), hành giả thực hành khóa dự bị Ngöndro gồm quán vô thường, quy y, phát tâm Bồ đề, cúng dường mạn đà la, tịnh hóa nghiệp chướng và đặc biệt là pháp Đạo Sư Du Già cầu nguyện dòng truyền thừa hai mươi tư vị Tổ sư Zhang Zhung Nyengyü.
Một truyền thống đặc sắc bậc nhất được bảo tồn sống động trong Zhang Zhung Nyengyü là khóa nhập thất hoàn toàn trong bóng tối kéo dài bảy tuần (49 ngày) dưới sự hướng dẫn sát sao của bậc thầy như Yongdzin Lopön Tenzin Namdak Rinpoche. Trong căn phòng không có một tia sáng vật lý nào lọt vào, hành giả đọc bài cầu nguyện dòng truyền thừa, giữ tư thế thân ngũ chi và nhìn vào không gian tối để ánh sáng nguyên sơ từ trái tim tự bừng sáng thành các cảnh giới Thigle.
Dựa trên chương Ma rgyud và khẩu quyết Zhang Zhung Nyengyü (câu kệ 11), trước khi đi ngủ vào ban đêm, hành giả đọc bài cầu nguyện tới Đức Tapihritsa, quán tưởng một giọt ánh sáng chữ A màu trắng hoặc năm màu ở cổ họng (để nhận biết giấc mơ) hoặc ở trung tâm trái tim (để đi thẳng vào ánh sáng quang minh của giấc ngủ sâu), biến một phần ba cuộc đời trên giường ngủ thành pháp trường giác ngộ.
Năm điểm dễ nhầm lẫn khi tìm hiểu về Dzogchen Zhang Zhung Nyengyü
Vì giáo lý Đại Viên Mãn (Dzogchen) xuất hiện ở cả đạo Bön lẫn phái Cổ Mật (Nyingma) của Phật Giáo Tây Tạng, người đọc thường vướng phải năm hiểu lầm phổ biến dưới đây.
Hoàn toàn không phải. Trong khi nhiều bộ kinh khác của Bön và Nyingma là văn bản kho tàng (gter ma) được chôn giấu rồi đào lên vào thế kỷ 10 và 11, Zhang Zhung Nyengyü là dòng khẩu truyền liên tục (snyan rgyud) chưa bao giờ bị chôn giấu, được truyền miệng trực tiếp qua 24 vị tổ sư Zhang Zhung rồi do Gyerpung Nangzher Lödpo ghi thành văn bản ngay từ thế kỷ thứ 8.
Mặc dù Kuntu Zangpo được dịch là Đấng Toàn Thiện Nguyên Sơ và được vẽ dưới hình tướng một vị Phật màu lam hoặc trắng không mặc y phục, kinh văn Zhang Zhung Nyengyü giải thích rõ: Kuntu Zangpo không phải một đấng tạo hóa cai trị con người từ bên ngoài, mà là biểu tượng của chính Pháp thân (Bon sku), tức bản tính Không và Sáng vốn thanh tịnh từ vô thủy ngay trong tâm mỗi chúng sinh.
Trong nghệ thuật Bön, Đức Tapihritsa được vẽ là một thiếu niên mười sáu tuổi hoàn toàn trần trụi, không đội mũ và không đeo trang sức, không phải vì tu khổ hạnh thiếu quần áo như các đạo sĩ rừng già Ấn Độ, mà để biểu trưng cho Tánh Giác trần trụi (Rigpa rjen pa): bản tính tâm nguyên sơ hoàn toàn vượt thoát mọi lớp vỏ khái niệm, triết thuyết và hình tướng tạo tác.
Câu kệ thứ 7 và thứ 8 phân biệt cực kỳ nghiêm ngặt giữa việc chạy theo tâm vọng thức mê lầm (Sems, tức buông thả theo tham sân si) và việc an trụ trong Tánh Giác tỉnh thức (Rigpa). Đại buông thư trong Trekchö là sự buông bỏ việc bám chấp vào vọng niệm trong khi tánh biết vẫn sáng tỏ trọn vẹn như bầu trời, đồng thời các tổ sư luôn dạy rằng khi nhìn lên tri kiến thì thênh thang như hư không, nhưng khi giữ gìn nhân quả hành vi thì cẩn trọng nhỏ mịn như hạt bột mì.
Câu kệ thứ 15 cho thấy một dấu ấn riêng biệt của Yungdrung Bön: thay vì dùng bộ ba Om Ah Hung (trong đó Om ứng với thân, Ah ứng với khẩu, Hung ứng với ý), truyền thống Dzogchen Bönpo dùng bộ ba A Om Hung, đặt chữ A trắng đứng đầu tiên làm chủng tự tối thượng của Pháp thân (Bon sku) bất sinh, chữ Om làm Báo thân và chữ Hung làm Hóa thân.
?Hỏi Đáp Nhanh
Zhang Zhung Nyengyü (Khẩu Truyền Xứ Zhang Zhung) là gì trong Đạo Bön Tây Tạng
Zhang Zhung Nyengyü (chữ Tạng: Zhang zhung snyan rgyud) là dòng truyền thừa giáo lý Đại Viên Mãn (Dzogchen) cổ xưa và quan trọng bậc nhất của truyền thống Yungdrung Bön. Khác với các bản kinh kho tàng từng bị chôn giấu, đây là dòng khẩu truyền liên tục không đứt đoạn qua 24 vị Đại Thành Tựu Giả của vương quốc cổ Zhang Zhung quanh núi Kailash, được vị tổ thứ 24 là Đức Tapihritsa truyền cho Đại sư Gyerpung Nangzher Lödpo ghi thành chữ viết vào thế kỷ thứ 8.
Đức Tapihritsa là ai và vì sao Ngài được vẽ trong hình tướng thiếu niên trần trụi
Đức Tapihritsa là vị tổ sư thứ hai mươi tư của dòng Zhang Zhung Nyengyü, người đã thành tựu Thân Cầu Vồng Ánh Sáng ('Ja' lus) và sau đó hiện thân thành một cậu bé chăn gia súc bên hồ Darok để hóa độ học giả kiêu ngạo Gyerpung Nangzher Lödpo. Trên tranh thờ thangka, Ngài được vẽ là một thiếu niên trắng trong như pha lê, hoàn toàn trần trụi không mặc y phục hay trang sức, ngồi giữa vầng cầu vồng năm màu để biểu trưng cho Tánh Giác trần trụi (Rigpa rjen pa) không vướng bất kỳ lớp áo khái niệm hay tạo tác nào.
Sự khác biệt giữa Tâm vọng thức (Sems) và Tánh Giác (Rigpa) trong câu kệ thứ 7 là gì
Đây là phép phân định cốt tủy mở đầu thực hành Dzogchen (Sems dang rig pa dbye ba). Tâm vọng thức (Sems) là tâm suy nghĩ nhị nguyên thông thường, luôn phân biệt chủ thể và đối tượng, chạy theo quá khứ, tương lai và thương ghét giống như những ngọn sóng bị gió khuấy động. Ngược lại, Tánh Giác (Rigpa) là cái biết tự nhiên, trần trụi, sáng tỏ và bất biến ngay trong khoảnh khắc hiện tại, giống như bầu trời rộng lớn không hề bị mây trắng hay mây đen làm thay đổi.
Hai pháp tu Trekchö và Thögal trong câu kệ 8 tới 10 khác nhau như thế nào
Trekchö (Chặt đứt sự đông cứng, câu 8 và 9) là pháp tu nền tảng dựa trên phương diện Bản tịnh (Ka dag): hành giả buông thư tự nhiên không chỉnh sửa tâm, để mọi vọng niệm khởi lên tự giải thoát ngay tại chỗ như nước hòa vào nước. Còn Thögal (Vượt qua trực tiếp, câu 10) là pháp tu nâng cao dựa trên phương diện Tự nhiên viên thành (Lhun grub): thông qua tư thế thân và việc nhìn vào hư không, ánh mặt trời hoặc phòng tối hoàn toàn (Mun mtshams), ánh sáng năm màu từ trái tim Tsitta đi qua mạch pha lê lên cửa mắt và hiển lộ thành các giọt minh điểm Thigle giữa không gian.
Quả vị Thân Cầu Vồng ('Ja' lus) trong câu kệ thứ 13 được hiểu ra sao
Theo giáo lý Zhang Zhung Nyengyü, bốn đại thô trược (đất, nước, lửa, gió) tạo nên cơ thể vật chất thực chất là sự đông đặc của năm ánh sáng nguyên sơ do tập khí chấp thật kết tụ lại. Khi hành giả tu tập Trekchö và Thögal tới mức đoạn tận mọi tập khí bám chấp vào bản thể Không (ka dag dbyings su zad), vào lúc lâm chung bốn đại của cơ thể sẽ tự hoàn nguyên thành năm ánh sáng trí tuệ, làm thân xác vật chất tan biến thành Thân Cầu Vồng ('Ja' lus) như 24 vị tổ sư xứ Zhang Zhung.
Câu chân ngôn A Om Hung, A A Kar Sa Le Ö A Yang Om Du ở cuối bài có ý nghĩa gì
A Om Hung là ba chủng tự đại diện cho Pháp thân (A), Báo thân (Om) và Hóa thân (Hung) trong truyền thống Bön. Còn A A Kar Sa Le Ö A Yang Om Du là Chân ngôn Pháp thân Quang Minh (Sa Le Ö) gắn liền với thiền định Dzogchen: A là bản thể Không bất sinh, A Kar là ánh sáng trắng thanh tịnh nguyên sơ, Sa Le Ö là sự sáng tỏ rạng ngời không gián đoạn, và A Yang Om Du là sự hội tụ viên mãn của năm trí tuệ ngay trong Tánh Giác.