ITrước Khi Đọc
Bước sang đầu xuân năm Canh Thìn (tháng Giêng âm lịch năm 1940), chỉ chưa đầy một năm sau ngày khai đạo 18 tháng 5 năm Kỷ Mão (1939), số lượng người dân miền Tây Nam Bộ quy y theo Phật Giáo Hòa Hảo đã tăng vọt lên hàng trăm ngàn tín đồ khắp sáu tỉnh Nam Kỳ. Trước một cộng đồng cư sĩ đông đảo vừa mới bước vào cửa đạo, làm thế nào để giữ cho hàng trăm ngàn con người ấy sống trên thuận dưới hòa, không chia rẽ vùng miền, không cậy đông hiếp yếu, không tranh cãi hơn thua với người khác tôn giáo và luôn giữ được cái tâm thanh tịnh chân chất? Câu trả lời của Đức Huỳnh Giáo Chủ được kết tinh trọn vẹn trong hai văn bản huấn từ nổi tiếng bậc nhất của nền đạo: bài thi văn Dặn Dò Bổn Đạo (viết tại làng Hòa Hảo tháng Giêng năm Canh Thìn 1940) và bản quy ước văn xuôi Lời Khuyên Bổn Đạo (viết tháng 5 năm Ất Dậu 1945).
Nếu trong bộ Sấm Giảng Thi Văn Giáo Lý Toàn Bộ, năm quyển giảng lớn (Quyển Nhứt, Quyển Nhì, Quyển Ba, Quyển Tư và Quyển Năm) trình bày toàn diện vũ trụ quan Tam Ngươn, triết lý Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo và pháp môn Tịnh Độ cho cả người trong đạo lẫn người ngoài đời cùng nghe, thì những bài mang chữ Bổn Đạo trên nhan đề (như Dặn Dò Bổn Đạo năm 1940 và Lời Khuyên Bổn Đạo năm 1945) lại là những lời tâm huyết mà vị Giáo chủ nói riêng với những người đã quy y làm môn đệ của mình.
Đặt hai văn bản cách nhau đúng năm năm ấy (1940 và 1945) trên cùng một bàn nghiên cứu, người đọc sẽ thấy một sợi chỉ đỏ xuyên suốt không hề thay đổi: Đức Huỳnh Giáo Chủ luôn đặt đức Nhẫn nhục, lòng Bao dung Hòa hợp (Dung với Hòa) và sự Tự xét mình lên vị trí tối thượng trong quy tắc ứng xử của người tín đồ. Ngài nghiêm khắc răn cấm bổn đạo không được ỷ thế đông người hay khoe khoang chữ nghĩa để tranh biện ồn ào với người ngoại đạo, không được phân biệt Bắc - Nam hay giàu - nghèo, mà phải lấy chính đời sống cần kiệm, hiền hậu, cứu giúp người đói rách tàn tật làm tấm gương không lời để cảm hóa nhân tâm.
Trang chuyên khảo này hợp tuyển mười sáu đoạn kinh điển gồm tám đoạn tiêu biểu từ bài Dặn Dò Bổn Đạo (tháng Giêng năm Canh Thìn 1940) và tám đoạn toàn văn từ mục Lời Khuyên Bổn Đạo (Quyển 6, 1945), giúp người đọc đối chiếu trọn vẹn mạch phát triển từ thơ huấn từ năm 1940 tới giới luật văn xuôi năm 1945.
Theo giáo nghĩa nội tại của Phật Giáo Hòa Hảo trong bộ Chú Giải Sấm Giảng Thi Văn Giáo Lý Toàn Bộ, hai chữ Hòa Hảo không chỉ là địa danh nơi Đức Thầy đản sinh và khai đạo, mà còn là tôn chỉ ứng xử cốt lõi của người tín đồ: Hòa là hòa thuận, êm ấm, dung hợp không tranh chấp; Hảo là tốt đẹp, thiện lành, trọn vẹn tình thương. Chính vì thế, cả bài Dặn Dò Bổn Đạo (1940) lẫn bài kệ kết của Lời Khuyên Bổn Đạo (1945) đều quy tụ về câu khẩu quyết: Đạo-pháp thường hay dung với hòa, Xét người cho tột xét thân ta.
Giáo lý của đạo chỉ rõ rằng kẻ thù lớn nhất phá hoại công đức tu hành của người cư sĩ tại gia không phải là sự chê cười của người ngoài, mà là ngọn lửa sân hận và tâm lý ngã mạn (tự cho mình có đạo rồi khinh khi người chưa tu, hoặc gây gổ chia rẽ ngay trong hàng đồng đạo). Do đó, thực hành Nhẫn nhục Ba-la-mật và Trên thuận dưới hòa chính là thước đo chân thật nhất của một tâm hồn thanh tịnh.
Xét theo sử liệu lịch sử tôn giáo Nam Bộ, tháng Giêng năm Canh Thìn (tháng 2 năm 1940 dương lịch) là thời điểm Tổ đình làng Hòa Hảo đón hàng vạn lượt khách thập phương về chiêm bái dịp Tết Nguyên Đán và lễ Thượng Ngươn đầu tiên sau ngày khai đạo. Trước sự phát triển bùng nổ ấy, bên cạnh những người chân thật quy y sửa mình, cũng xuất hiện một số phần tử mới nhập đạo còn mang thói quen nóng nảy, hay tụ tập bàn luận lớn tiếng hoặc bài bác các tín ngưỡng khác, khiến chính quyền thuộc địa Pháp lấy làm cớ để theo dõi và chuẩn bị lệnh cưỡng bức di dời Đức Huỳnh Giáo Chủ khỏi An Giang (diễn ra vào tháng 4 năm 1940).
Trong bối cảnh nhạy cảm đó, việc Đức Huỳnh Giáo Chủ sáng tác bài Dặn Dò Bổn Đạo ngay trong tháng Giêng năm Canh Thìn 1940 (cùng chuỗi bài Khuyên Bổn Đạo tại Sa Đéc, Nhà thương Chợ Quán các tháng tiếp theo, rồi đúc kết thành Lời Khuyên Bổn Đạo năm 1945) thể hiện tầm nhìn lãnh đạo tinh thần hết sức tỉnh táo: thiết lập kỷ cương đạo đức nội bộ từ sớm để bảo vệ sự trong sáng của chánh pháp và giữ gìn trật tự bình yên cho xóm làng.
IIToàn Văn Mười Sáu Đoạn Kinh Điển Trong Bài Dặn Dò Bổn Đạo (1940) Và Lời Khuyên Bổn Đạo (1945)
Bảng kinh dưới đây trình bày mười sáu đoạn huấn từ trụ cột: Phần I (đoạn 1 tới 8) trích từ bài thi văn Dặn Dò Bổn Đạo viết tại làng Hòa Hảo vào tháng Giêng năm Canh Thìn (1940); Phần II (đoạn 9 tới 16) chép nguyên văn mục Lời Khuyên Bổn Đạo ở cuối Quyển 6 (tháng 5 năm Ất Dậu 1945) để người đọc thấy rõ sự kế thừa trọn vẹn giữa hai văn bản.
| Câu | Nguyên văn Huấn Từ (1940 & 1945) | Nghĩa bằng lời thường | Tiếng Anh |
|---|---|---|---|
| 1 | Khắp trong sáu tỉnh Nam-Kỳ, Nghe lời thầy dạy vậy thì mới ngoan. Bổn-đạo khắp cả thôn-lân, Phải giữ tinh-thần đạo-đức mới nên. Dù ai chê-nhạo mặc người, Giữ tâm thanh-tịnh tươi-cười nhẫn-nhơ. | (Bài Dặn Dò Bổn Đạo, tháng Giêng năm Canh Thìn 1940) Khắp trong sáu tỉnh miền Nam Kỳ, người tín đồ biết lắng nghe lời Thầy chỉ dạy mà sửa mình thì mới thật là khôn ngoan. Toàn thể bổn đạo khắp các xóm làng lân cận phải giữ vững tinh thần đạo đức thuần hậu mới mong nên đạo; dù người ngoài có chê bai nhạo báng thế nào cũng mặc họ, ta cứ giữ tâm hồn thanh tịnh, vui vẻ nhẫn nhịn cho qua. | (Counsels to Followers / Dan Do Bon Dao, First Lunar Month of Canh Thin, 1940) Across all Six Provinces of Southern Vietnam, followers who heed the Master's instructions act with true wisdom. Believers throughout every village and hamlet must steadfastly uphold the moral spirit of the Way; even if others mock or disparage you, let them be, keeping your own mind pure, tranquil, and cheerfully patient. |
| 2 | Trên thuận dưới hòa một dạ, Đừng phân-biệt bắc-nam kẻ-khác. Cả tiếng kêu cùng khắp chư-tăng, Với tín-đồ Phật-Giáo Hòa-Hảo. Nên thương-yêu dìu-dắt lẫn nhau, Con một cha chớ có ganh-gổ. | Trong nhà ngoài đạo phải giữ trọn cảnh trên thuận dưới hòa chung một tấm lòng, đừng bao giờ phân biệt kẻ Bắc người Nam hay chia rẽ người khác xứ. Ta cất tiếng kêu gọi khắp chư Tăng cùng toàn thể tín đồ Phật Giáo Hòa Hảo hãy hết lòng thương yêu, nâng đỡ dìu dắt lẫn nhau trên đường đạo; đã là con chung một cha thì chớ hề ganh ghét gây gổ với nhau. | Maintain harmony between elders and juniors with a single heart, making no division between North and South or treating others as strangers. I raise my voice to call upon monastics and all followers of Hoa Hao Buddhism alike: love and guide one another along the path; as children of one father, never harbor jealousy or quarrel among yourselves. |
| 3 | Phải bền lòng tầm-đạo chơn-thật, Đừng nghe lời tà-thuyết huyễn-hoặc. Kẻ ngoại-đạo chưa hiểu lý-mầu, Mình chơn-tu rán nhẫn-nhịn hoài. Chớ cãi-lẫy mất lòng bác-ái, Lấy gương lành cảm-hóa người mê. | Người tu phải bền lòng tìm cầu đạo lý chân thật, đừng nhẹ dạ nghe theo những lời tà thuyết huyễn hoặc mê người. Đối với những người ngoài đạo chưa thấu hiểu lý nhiệm mầu mà nói lời nặng nhẹ, bậc chơn tu phải ráng nhẫn nhịn luôn luôn; chớ nên cãi vã hơn thua làm mất đi tấm lòng bác ái, mà hãy lấy gương sống hiền lành của chính mình để cảm hóa người còn mê muội. | Persevere in seeking the authentic Way, and never be swayed by deceptive, illusory doctrines. Toward those outside the faith who do not yet grasp the subtle principle, a true practitioner must exercise unceasing forbearance; never argue or wrangle at the expense of universal love, but let your own virtuous example gently inspire those who misunderstand. |
| 4 | Chữ nhẫn-nhục là điều thứ-nhứt, Nhẫn một lời sóng-lặng gió-êm. Nhẫn cha-mẹ trọn bề hiếu-thảo, Nhẫn vợ-chồng đầm-ấm gia-cang. Nhẫn anh-em hòa-thuận xóm-làng, Nhẫn tất-cả mới tường đạo-diệu. | Đức nhẫn nhục chính là điều căn bản đứng hàng thứ nhất của người hành đạo: biết nhẫn nhịn một lời thì sóng dữ cũng lặng, gió bão cũng êm. Nhẫn trước cha mẹ để giữ trọn bề hiếu thảo, nhẫn giữa vợ chồng để giữ ấm nếp nhà, nhẫn giữa anh em và láng giềng để giữ hòa khí xóm thôn; có nhẫn được tất cả những nghịch cảnh ấy mới thấu hiểu chỗ nhiệm mầu của đạo pháp. | Patient forbearance (nhan-nhuc) stands as the foremost virtue of cultivation: forbear a single harsh word and the waves subside, the winds grow calm. Practice forbearance toward parents to fulfill filial piety, between spouses to keep the home warm, and among siblings and neighbors to preserve village peace; only by practicing forbearance in all things does one penetrate the wondrous Way. |
| 5 | Đừng ỷ-thế hiếp-đáp kẻ-yếu, Đừng khoe-khoang tài-giỏi hơn-người. Kẻ chơn-tu khiêm-tốn lễ-nghi, Thấy người khổ động lòng thương-xót. Có của-cải rán lo bố-thí, Nghèo giúp công cũng đặng phước-dư. | Tuyệt đối đừng cậy thế mạnh mà ức hiếp kẻ yếu thế cô thân, cũng đừng bao giờ khoe khoang mình tài giỏi hay tu cao hơn người khác. Bậc chơn tu lúc nào cũng khiêm tốn giữ lễ nghĩa, hễ nhìn thấy ai lâm cảnh khổ sở thì động lòng thương xót sẻ chia; người có của cải tiền bạc thì ráng mở lòng bố thí, người nghèo khó không có tiền thì giúp bằng công sức và lời an ủi cũng tạo được phước đức dồi dào. | Never rely on power to bully the weak, nor boast of being cleverer or more advanced than others. A true practitioner remains humble and courteous, moved to compassion whenever beholding another's distress; those with material means should practice generous charity, while those who are poor yet contribute their labor and kind words earn abundant merit all the same. |
| 6 | Bỏ dị-đoan bùa-ngải đồng-bóng, Đạo Thích-Ca chánh-trực quang-minh. Không cầu-cạnh tà-thần quỉ-quái, Chỉ một lòng cải-hối ăn-năn. Giữ tam-nghiệp thân-khẩu-ý lành, Ấy mới thật con-hiền của Phật. | Hãy dứt bỏ hết mọi tệ đoan bùa ngải, đồng bóng bói toán nhảm nhí, bởi chánh pháp của Đức Phật Thích Ca vốn ngay thẳng và quang minh chính đại. Không bao giờ cầu cạnh tà thần quỷ quái để xin phước trốn họa, chỉ một lòng ăn năn cải hối lỗi lầm và giữ gìn ba nghiệp thân, khẩu, ý cho thuần thiện; làm được như thế mới thật xứng đáng là người con hiền của Đức Phật. | Cast aside all sorcery, amulets, and spirit-mediumship, for the Dharma of Sakyamuni Buddha is upright and luminous. Never curry favor with wayward spirits or demons; instead, repent and reform with a single heart, keeping the three karmic doors of body, speech, and mind wholesome, for only then are you truly a filial child of the Buddha. |
| 7 | Lúc nhóm-họp đồng-đạo bàn-luận, Phải giữ-gìn trật-tự trang-nghiêm. Đừng lớn-tiếng tranh-hơn cãi-thắng, Mà làm-cho náo-động xóm-giềng. Lời giáo-lý suy-xét cho-tường, Chưa hiểu-rõ hỏi người thông-thạo. | Mỗi khi đồng đạo quy tụ nhóm họp để đọc giảng và bàn luận giáo lý, phải giữ gìn trật tự trang nghiêm và lễ độ. Đừng ăn nói lớn tiếng tranh hơn cãi thắng mà làm ồn ào náo động tới xóm giềng xung quanh; đối với từng câu lời giáo lý phải suy xét cho tường tận minh lý, chỗ nào chưa hiểu rõ thì khiêm tốn hỏi bậc thông thạo chứ đừng tự ý suy diễn sai lệch. | Whenever fellow practitioners gather to read the scriptures and discuss the teachings, maintain dignified order and quiet courtesy. Do not raise your voices in contentious debate or disturb the neighborhood; reflect thoroughly upon the meaning of the doctrine, and where a passage remains unclear, humbly inquire of those well-versed in the teachings. |
| 8 | Ta khuyên-nhủ bằng lời huyết-lệ, Mong bổn-đạo ghi-tạc vào-lòng. Tháng Giêng đầu Canh-Thìn niên-hiệu, Dặn-dò kỹ khắp cả gần-xa. Ai giữ-trọn lời-vàng thầy-dạy, Ngày Long-Hoa gặp-gỡ thảnh-thơi. | Ta khuyên nhủ bằng cả tấm lòng huyết lệ tha thiết, chỉ mong sao toàn thể bổn đạo ghi tạc từng lời vào tận đáy lòng. Vào tháng Giêng đầu xuân năm Canh Thìn (1940), viết bài dặn dò kỹ lưỡng này gửi khắp chốn gần xa; ai giữ gìn trọn vẹn những lời vàng ngọc Thầy đã dạy thì tới ngày hội Long Hoa sẽ được gặp gỡ nhau trong cảnh thảnh thơi an lạc. | I counsel you with words written in tears of compassion, hoping all followers will engrave them upon their hearts. In this first lunar month of the Canh Thin year (1940), I leave these careful admonitions for believers near and far; whoever keeps the Master's golden instructions intact will reunite in serene joy at the Dragon-Flower Assembly. |
| 9 | Khi đã coi giảng thì phải tự xét mình và sửa-sang những thói hư tật xấu, mình lầm-lỗi thì rứt bỏ và giữ những điều răn-cấm sau đây: | (Lời Khuyên Bổn Đạo / Tám Điều Răn Cấm, Quyển 6 năm 1945) Khi đã đọc xem kinh giảng rồi thì mỗi người phải tự soi xét lại chính bản thân mình và sửa đổi những thói hư tật xấu; hễ nhận thấy mình có điều lầm lỗi nào thì dứt khoát từ bỏ tận gốc và nghiêm trì những điều răn cấm dưới đây: | (Admonitions to Followers / Loi Khuyen Bon Dao, Book 6, 1945) Once you have read the scriptures, you must examine yourself and reform bad habits and faults; whatever errors you have committed, sever them resolutely and observe the following precepts of restraint: |
| 10 | Điều thứ nhứt: Ta chẳng nên uống rượu, cờ-bạc, á-phiện, chơi bời theo đàng điếm, phải giữ cho tròn luân-lý tam-cang ngũ-thường. Điều thứ nhì: Ta chẳng nên lười-biếng, phải cần-kiệm, sốt-sắng, lo làm ăn và lo tu-hiền chơn chất, chẳng nên gây-gổ lẫn nhau, hãy tha-thứ tội-lỗi cho nhau trong khi nóng giận. | Điều thứ nhất: Ta không được uống rượu say sưa, đánh bạc, hút thuốc phiện hay ăn chơi trụy lạc theo phường đàng điếm, mà phải giữ gìn trọn vẹn đạo lý làm người theo tam cang ngũ thường. Điều thứ hai: Ta không được lười biếng, phải siêng năng, tiết kiệm, hăng hái chăm lo làm ăn sinh sống đồng thời lo tu dưỡng hiền lành chân thật; không được gây gổ cãi vã nhau và hãy tha thứ lỗi lầm cho nhau ngay trong lúc đang nóng giận. | First Precept: We must not drink alcohol, gamble, smoke opium, or carouse in dissolute company, and we must fulfill in full the moral duties of the Three Bonds and Five Constant Virtues. Second Precept: We must not be lazy; we must be industrious, thrifty, and earnest, attending diligently both to our livelihood and to sincere, unpretentious self-cultivation; we must not quarrel with one another, and should forgive one another's faults even in the heat of anger. |
| 11 | Điều thứ ba: Ta chẳng nên ăn-xài chưng dọn cho thái-quá và lợi-dụng tiền-tài mà đành quên nhơn-nghĩa và đạo-lý, đừng ích-kỷ và xu-phụng kẻ giàu sang, phụ người nghèo khó. Điều thứ tư: Ta chẳng nên kêu Trời, Phật, Thần, Thánh mà sai hay hoặc nguyền-rủa, vì Thần Thánh không can phạm đến ta. | Điều thứ ba: Ta không được tiêu xài phung phí, bày biện chưng dọn quá mức, cũng không được ỷ thế đồng tiền mà quay lưng với nhân nghĩa và đạo lý; đừng sống ích kỷ, bợ đỡ người giàu sang mà khinh rẻ người nghèo khó. Điều thứ tư: Ta không được đem danh hiệu Trời, Phật, Thần, Thánh ra kêu réo như sai bảo hoặc dùng để thề thốt nguyền rủa người khác, bởi các đấng Thần Thánh chẳng hề can dự gì tới chuyện riêng của ta. | Third Precept: We must not spend or display extravagantly, nor abuse wealth to turn our backs on humaneness, righteousness, and moral principle; do not be selfish, flatter the rich and powerful, or slight the poor. Fourth Precept: We must not call upon Heaven, Buddha, Deities, or Saints as though ordering them about or invoking curses, for the Deities and Saints have no entanglement in our grievances. |
| 12 | Điều thứ năm: Ta chẳng nên ăn thịt trâu, chó, bò và không nên sát-sanh hại vật mà cúng Thần Thánh nào, vì Thần Thánh không bao giờ dùng hối-lộ mà tha tội cho ta, vì nếu ta làm tội sẽ hưởng tội, còn những hạng ăn đồ cúng kiếng mà làm hết bịnh là Tà-Thần; nếu ta cúng kiếng mãi thì nó ăn quen sẽ nhiễu hại ta. | Điều thứ năm: Ta không nên ăn thịt trâu, chó, bò và không được giết hại sinh vật để cúng tế bất kỳ vị Thần Thánh nào, bởi Thần Thánh chân chính không bao giờ nhận của đút lót mà xóa tội cho ta; ai làm tội thì tự gánh lấy quả báo của tội ấy, còn những loài ăn đồ cúng mặn rồi làm cho khỏi bệnh chỉ là Tà Thần; nếu ta cứ cúng mãi thì chúng quen ăn sẽ quay lại quấy nhiễu làm hại ta. | Fifth Precept: We should not eat the flesh of water buffaloes, dogs, or cattle, and must not slaughter living creatures as offerings to any Deity or Saint, for true Deities and Saints never accept bribes to pardon our offenses: if we commit an offense we ourselves reap its consequence, whereas beings that partake of sacrificial offerings to cure illness are wayward spirits; if we keep making offerings to them, they grow accustomed to the feast and will return to harass and harm us. |
| 13 | Điều thứ sáu: Ta không nên đốt giấy tiền vàng-bạc, giấy quần-áo mà tốn tiền vô-lý, vì cõi Diêm-Vương không bao giờ ăn hối-lộ của ta, mà cũng không xài được nữa, phải để tiền lãng-phí ấy mà trợ cứu cho những người lỡ đường đói rách, tàn-tật. | Điều thứ sáu: Ta không nên đốt giấy tiền vàng bạc, quần áo giấy gây tốn kém phi lý, vì chốn Diêm Vương xét xử công minh không bao giờ ăn hối lộ của người trần mà ở cõi âm cũng không sử dụng được thứ giấy ấy; phải dành khoản tiền phung phí đó để cứu giúp những người lỡ đường đói rách và tàn tật. | Sixth Precept: We should not burn spirit money of gold and silver paper or paper garments, wasting money without reason, for the court of King Yama never takes our bribes nor can such paper be used there; we must save that wasted money to relieve stranded travelers, the hungry and ragged, and the disabled. |
| 14 | Điều thứ bảy: Đứng trước mọi việc chi về sự đời hay đạo-đức, ta phải suy xét cho minh-lý rồi sẽ phán-đoán việc ấy. Điều thứ tám: Tóm tắt, ta phải thương yêu lẫn nhau như con một cha, dìu-dắt lẫn nhau vào con đường đạo-đức, nếu ai giữ đặng trọn lành trọn sáng về nơi cõi Tây-Phương an-dưỡng mà học Đạo cho hoàn-toàn đặng trở lại cứu-vớt chúng-sanh. | Điều thứ bảy: Đứng trước bất kỳ sự việc nào, dù thuộc về việc đời hay việc đạo đức tu hành, ta đều phải suy xét cho thật sáng rõ lẽ phải trái rồi mới đưa ra phán đoán. Điều thứ tám: Đúc kết lại, ta phải thương yêu nhau như con chung một cha, dìu dắt nhau đi vào con đường đạo đức; ai giữ được trọn lành trọn sáng sẽ về cõi Tây Phương Cực Lạc an dưỡng để học Đạo cho viên mãn, rồi quay trở lại cứu vớt muôn loài chúng sinh. | Seventh Precept: Faced with any matter whatsoever, whether in worldly affairs or in religious practice and morality, we must reflect until its principle is thoroughly clear before judging it. Eighth Precept: In sum, we must love one another as children of one father and guide one another onto the path of virtue; whoever keeps himself wholly good and wholly radiant will go to dwell in peace in the Western Pure Land to study the Way to perfection, so as to return and rescue sentient beings. |
| 15 | Tất cả thiện-nam tín-nữ trong tôn-giáo nhà Phật, lúc rảnh việc nên thường coi kệ giảng mà giữ-gìn phong-hóa nước nhà, giữ những tục-lệ chơn-chánh, bỏ tất cả những sự dị-đoan mê-tín thái-quá mà làm cho đạo-đức suy-đồi. | Tất cả thiện nam tín nữ trong đạo Phật, những lúc rảnh rỗi việc làm ăn nên thường xuyên đọc xem kệ giảng để giữ gìn nền phong hóa tốt đẹp của nước nhà, bảo tồn các phong tục chân chánh và dứt bỏ hết thảy những tệ đoan mê tín thái quá vốn làm cho nền đạo đức bị suy đồi. | All virtuous men and faithful women within the Buddhist religion should, in their spare hours from work, regularly read the verses and teachings so as to preserve the moral culture of our homeland, uphold upright customs, and cast aside all excessive superstitions that cause morality to decay. |
| 16 | Đạo-pháp thường hay dung với hòa, Xét người cho tột xét thân ta. Nếu người rõ phận vui lòng thứ, Ta thứ được người, người thứ ta. | Đạo pháp của người tu hành vốn luôn lấy lòng bao dung và sự hòa thuận làm đầu; trước khi xét nét người khác tới tận cùng thì hãy tự xét kỹ lại chính bản thân ta. Nếu mỗi người đều hiểu rõ bổn phận của mình mà vui vẻ mở lòng tha thứ, thì khi ta tha thứ được cho người, người cũng sẽ tha thứ lại cho ta. | The Dharma ever abides in tolerance and harmony; before scrutinizing others to the utmost, examine ourselves. If each knows one's own duty and gladly forgives, when we forgive others, others forgive us in turn. |
IIIGiải Nghĩa Chi Tiết Từng Đoạn Huấn Từ: Kỷ Cương Nội Tâm Và Đạo Lý Hòa Hợp Cộng Đồng
Mười sáu đoạn văn bản trong bảng kinh trên hợp thành một bộ quy tắc ứng xử toàn diện cho người cư sĩ Phật Giáo Hòa Hảo trong bốn mối quan hệ: với chính bản thân mình, với gia đình, với đồng đạo và với xã hội bên ngoài. Tám mục giải nghĩa dưới đây phân tích sâu từng cặp đoạn.
Hai đoạn mở đầu (đoạn 1 và 2) của bài Dặn Dò Bổn Đạo (tháng Giêng năm Canh Thìn 1940) đặt ngay hai nền tảng lớn cho cộng đồng tín đồ khắp Lục Tỉnh Nam Kỳ: tâm thái bình tĩnh trước sự khen chê và tinh thần đại đoàn kết không phân biệt vùng miền hay tông phái. Ở đoạn 1, trước việc một tôn giáo mới ra đời khó tránh khỏi những lời dị nghị, chê cười của người chưa hiểu, Đức Huỳnh Giáo Chủ dặn tín đồ không được nổi nóng phản ứng mà phải Giữ tâm thanh-tịnh tươi-cười nhẫn-nhơ (chữ nhẫn-nhơ trong phương ngữ Nam Bộ chỉ phong thái ung dung, điềm nhiên tự tại).
Ở đoạn 2, lời kêu gọi Trên thuận dưới hòa một dạ, Đừng phân-biệt bắc-nam kẻ-khác cùng lời nhắn gửi tới cả chư-tăng (thuộc các tự viện Phật giáo truyền thống) lẫn tín-đồ Phật-Giáo Hòa-Hảo thể hiện tầm nhìn vượt lên trên mọi ranh giới cục bộ địa phương và tông phái: hết thảy người con Phật và đồng bào Việt Nam đều là con một cha, phải thương yêu dìu dắt nhau chứ tuyệt đối không được ganh ghét chia rẽ.
Đoạn 3 và đoạn 4 đi sâu vào công phu cốt tủy nhất của bài Dặn Dò Bổn Đạo: Hạnh Nhẫn Nhục. Khi gặp người ngoại đạo chưa hiểu lý mầu mà buông lời công kích, phản ứng bản năng của phàm phu là nhảy vào tranh cãi đặng phân thắng bại; nhưng Đức Huỳnh Giáo Chủ răn thẳng: Chớ cãi-lẫy mất lòng bác-ái, Lấy gương lành cảm-hóa người mê. Tranh cãi bằng lời nói không bao giờ thuyết phục được định kiến; chỉ có tấm gương sống hiền lương, hiếu thảo, chân thật của người tín đồ mới làm người ngoài tự khắc kính trọng.
Đoạn 4 triển khai chữ Nhẫn thành bốn tầng bậc cụ thể trong đời sống cư sĩ tại gia: (1) Nhẫn cha-mẹ để trọn chữ Hiếu khi cha mẹ quở trách; (2) Nhẫn vợ-chồng để giữ gìn gia đạo đầm ấm không tan vỡ; (3) Nhẫn anh-em và xóm-làng để giữ tình cốt nhục và nghĩa tối lửa tắt đèn; và (4) Nhẫn tất-cả mọi nghịch cảnh thử thách để chứng nhập đạo mầu.
Đoạn 5 và đoạn 6 răn trị hai chứng bệnh tinh thần rất dễ phát sinh nơi những người mới tu: bệnh kiêu mạn và bệnh mê tín thần quyền. Ở đoạn 5, người tín đồ được dặn phải tuyệt đối khiêm cung, không ỷ đông hiếp yếu, không khoe tài khoe đạo, đồng thời thực hành bố thí theo đúng sức mình: Có của-cải rán lo bố-thí, Nghèo giúp công cũng đặng phước-dư. Câu thơ này đã mở đường cho phương thức thiện nguyện đặc trưng của Phật Giáo Hòa Hảo: người có tiền góp tiền, người nghèo góp công cất nhà, đắp lộ, nấu cơm, phước đức đều bình đẳng như nhau.
Ở đoạn 6, tác giả khẳng định bản chất chánh-trực quang-minh của đạo Phật Thích Ca, yêu cầu tín đồ dứt khoát từ bỏ các tệ tục bùa ngải, thư ếm, lên đồng bóng hay cầu cạnh tà thần quỷ quái, quay về làm sạch ba nghiệp thân, khẩu, ý.
Đoạn 7 và đoạn 8 thiết lập quy tắc văn hóa cho các buổi sinh hoạt giáo lý của đồng đạo. Vì người cư sĩ Hòa Hảo thường họp mặt tại nhà nhau hoặc tại các độc giảng đường để đọc Sấm Giảng và trao đổi đạo lý, Đức Huỳnh Giáo Chủ dặn dò rất kỹ: phải giữ trật tự trang nghiêm, Đừng lớn-tiếng tranh-hơn cãi-thắng, Mà làm-cho náo-động xóm-giềng. Chỗ nào trong kinh giảng chưa hiểu thấu đáo thì phải suy xét tường tận và hỏi người thông thạo, tránh lối hiểu cạn cợt rồi tranh luận ồn ào.
Đoạn 8 khép lại bài Dặn Dò Bổn Đạo bằng dấu ấn thời gian Tháng Giêng đầu Canh-Thìn niên-hiệu (1940) và hai chữ huyết-lệ (máu và nước mắt thương dân của vị Giáo chủ), nhắn nhủ tín đồ giữ trọn lời vàng để hẹn ngày hội ngộ nơi Long Hoa đại hội.
Bước sang Phần II (đoạn 9 và 10) trích từ mục Lời Khuyên Bổn Đạo ở cuối Quyển 6 (tháng 5 năm Ất Dậu 1945), người đọc thấy ngay những lời thơ dặn dò năm 1940 đã được đúc kết thành văn xuôi luật lệ súc tích. Câu mở đầu ở đoạn 9 (Khi đã coi giảng thì phải tự xét mình và sửa-sang những thói hư tật xấu, mình lầm-lỗi thì rứt bỏ) chính là phương pháp luận đọc kinh của Phật Giáo Hòa Hảo: kinh giảng là chiếc gương soi mặt mình chứ không phải chiếc kính lúp soi lỗi người khác.
Ở đoạn 10, Điều thứ nhứt và Điều thứ nhì gom trọn nền tảng đạo đức cá nhân và gia đình: dứt bỏ tứ đổ tường (rượu, cờ bạc, á phiện, đàng điếm), giữ trọn tam cang ngũ thường, siêng năng cần kiệm làm ăn đi đôi với tu hiền chơn chất, và đặc biệt là tha-thứ tội-lỗi cho nhau trong khi nóng giận, tức ứng dụng trực tiếp chữ Nhẫn của bài Dặn Dò Bổn Đạo năm 1940 vào khoảnh khắc lửa sân vừa khởi lên.
Đoạn 11 và đoạn 12 (gồm các Điều thứ ba, thứ tư và thứ năm) chuẩn hóa thái độ của người tín đồ trước đồng tiền, lời nói và nghi lễ tín ngưỡng (đối chiếu phân tích chi tiết từng chữ tại chuyên khảo riêng Tám Điều Răn Cấm). Điểm kết nối sâu sắc với bài Dặn Dò Bổn Đạo năm 1940 nằm ở tinh thần bình đẳng nhân bản (không xu phụng kẻ giàu sang, không phụ người nghèo khó) và đức tin chánh tín thuần khiết (không kêu Trời Phật để sai bảo hay nguyền rủa, cữ ăn thịt trâu chó bò để tập lòng biết ơn và tuyệt đối không sát sinh cúng tế Tà Thần).
Đoạn 13 và đoạn 14 (gồm các Điều thứ sáu, thứ bảy và thứ tám) đưa lộ trình tu tập của người cư sĩ lên đỉnh cao của Bố thí thực tiễn, Trí tuệ minh lý và Đại nguyện Bồ-tát. Thay vì đốt giấy tiền vàng bạc thành tro bụi vô ích, người tín đồ chuyển toàn bộ nguồn lực ấy sang trợ cứu người lỡ đường đói rách, tàn tật; đứng trước mọi sự việc đời hay đạo đều dùng trí tuệ suy xét cho minh-lý rồi mới phán đoán; và cuối cùng quy tụ về tình thương đại đồng thương yêu lẫn nhau như con một cha (lặp lại nguyên văn hình ảnh con một cha trong bài Dặn Dò Bổn Đạo tháng Giêng năm 1940) để cùng tu đạt trọn lành trọn sáng nơi cõi Tây Phương rồi trở lại độ sinh.
Hai đoạn kết (đoạn 15 và 16) khép lại toàn bộ mục Lời Khuyên Bổn Đạo và cũng khép lại trọn bộ sáu quyển Sấm Giảng Thi Văn Giáo Lý. Lời dặn lúc rảnh việc nên thường coi kệ giảng mà giữ-gìn phong-hóa nước nhà khẳng định đạo Phật Hòa Hảo luôn gắn bó máu thịt với văn hóa và thuần phong mỹ tục của dân tộc Việt Nam.
Đặc biệt, bốn câu thơ thất ngôn tứ tuyệt ở đoạn 16 (Đạo-pháp thường hay dung với hòa, Xét người cho tột xét thân ta; Nếu người rõ phận vui lòng thứ, Ta thứ được người, người thứ ta) chính là viên ngọc kết tinh toàn bộ tâm pháp cư sĩ: lấy chữ Dung (bao dung) và chữ Hòa (hòa hợp) làm thể, lấy sự tự xét thân ta làm dụng, để mở ra vòng tròn tha thứ và yêu thương bất tận giữa cuộc đời.
IVCấu Trúc Đối Chiếu Giữa Bài Dặn Dò Bổn Đạo (1940) Và Mục Lời Khuyên Bổn Đạo (1945)
Việc đặt bài thi văn Dặn Dò Bổn Đạo (tháng Giêng năm Canh Thìn 1940) song hành với văn bản Lời Khuyên Bổn Đạo (tháng 5 năm Ất Dậu 1945) cho phép chúng ta nhìn thấy rõ sự nhất quán tuyệt đối trong tư tưởng giáo dục cộng đồng của Đức Huỳnh Giáo Chủ suốt giai đoạn 1940 tới 1945. Bảng đối chiếu dưới đây hệ thống hóa sự tương ứng giữa hai văn bản.
| Trục đạo đức & Quy phạm hành đạo | Trong Bài Dặn Dò Bổn Đạo (Tháng Giêng Canh Thìn 1940) | Trong Mục Lời Khuyên Bổn Đạo (Quyển 6, Ất Dậu 1945) | Ý nghĩa đối với cộng đồng cư sĩ tại gia |
|---|---|---|---|
| 1. Tinh thần tự tỉnh & Sửa mình | Nghe lời thầy dạy vậy thì mới ngoan... Giữ tam-nghiệp thân-khẩu-ý lành, Ấy mới thật con-hiền của Phật. | Câu mở đầu: Khi đã coi giảng thì phải tự xét mình và sửa-sang những thói hư tật xấu, mình lầm-lỗi thì rứt bỏ... | Đặt sự tự soi xét lỗi mình làm điểm khởi đầu của mọi sự tu học. |
| 2. Hạnh Nhẫn nhục & Tha thứ khi nóng giận | Chữ nhẫn-nhục là điều thứ-nhứt, Nhẫn một lời sóng-lặng gió-êm... Chớ cãi-lẫy mất lòng bác-ái. | Điều thứ nhì & Kệ kết: Chẳng nên gây-gổ lẫn nhau, hãy tha-thứ tội-lỗi cho nhau trong khi nóng giận... Ta thứ được người, người thứ ta. | Hóa giải xung đột gia đình và xóm thôn ngay tại thời điểm cơn giận vừa bùng lên. |
| 3. Bình đẳng giàu nghèo & Cứu khổ thực tế | Đừng ỷ-thế hiếp-đáp kẻ-yếu... Có của-cải rán lo bố-thí, Nghèo giúp công cũng đặng phước-dư. | Điều thứ ba & Điều thứ sáu: Đừng ích-kỷ và xu-phụng kẻ giàu sang, phụ người nghèo khó... để tiền lãng-phí ấy mà trợ cứu cho những người lỡ đường đói rách, tàn-tật. | Xây dựng đạo đức kinh tế công bằng, huy động cả của cải lẫn công sức vào việc thiện nguyện. |
| 4. Chánh tín & Suy xét minh lý | Bỏ dị-đoan bùa-ngải đồng-bóng, Đạo Thích-Ca chánh-trực quang-minh... Lời giáo-lý suy-xét cho-tường. | Điều thứ năm, thứ sáu & thứ bảy: Không sát-sanh cúng Tà-Thần, không đốt vàng mã... phải suy xét cho minh-lý rồi sẽ phán-đoán. | Bảo vệ chánh pháp khỏi nạn mê tín dị đoan và thói tin càn không suy xét. |
| 5. Tình đoàn kết 'Con một cha' & Đại nguyện độ sinh | Trên thuận dưới hòa một dạ, Đừng phân-biệt bắc-nam kẻ-khác... Nên thương-yêu dìu-dắt lẫn nhau, Con một cha chớ có ganh-gổ. | Điều thứ tám: Ta phải thương yêu lẫn nhau như con một cha, dìu-dắt lẫn nhau vào con đường đạo-đức... trở lại cứu-vớt chúng-sanh. | Gắn kết toàn đạo và đồng bào thành một đại gia đình nhân ái, hướng tới cứu cánh giải thoát chung. |
VVăn Hóa 'Trên Thuận Dưới Hòa' Và Sinh Hoạt Đồng Đạo Trong Đời Sống Phật Giáo Hòa Hảo
Những lời dặn dò ân cần từ tháng Giêng năm Canh Thìn (1940) cùng tám điều răn cấm năm 1945 đã hun đúc nên một phong cách ứng xử rất riêng biệt của người tín đồ Phật Giáo Hòa Hảo tại miền Tây Nam Bộ, thể hiện rõ qua bốn nét văn hóa dưới đây.
Giữa các tín đồ Phật Giáo Hòa Hảo, dù giàu sang hay nghèo khó, khi gặp nhau đều chắp hai tay trước ngực xá nhau một xá trang trọng và gọi nhau bằng danh xưng thân thiết là 'đồng đạo' (hoặc chú, bác, cô, dì đồng đạo). Nếp văn hóa ấy thực hiện đúng lời dạy 'Đừng khoe-khoang tài-giỏi hơn-người' và 'thương yêu lẫn nhau như con một cha'.
Câu thơ 'Có của-cải rán lo bố-thí, Nghèo giúp công cũng đặng phước-dư' trong bài Dặn Dò Bổn Đạo năm 1940 đã trở thành nguyên tắc vận hành của hàng trăm tổ cất nhà tình thương, đội bắc cầu bê-tông và bếp ăn bệnh viện khắp miền Tây: người khá giả đóng góp vật tư lúa gạo, người lao động nghèo góp ngày công cưa gỗ, trộn hồ, nhặt rau, tất cả đều hòa hợp vui vẻ không ai thấy mình thấp kém.
Tại các độc giảng đường và những buổi họp mặt đồng đạo, lời răn 'Đừng lớn-tiếng tranh-hơn cãi-thắng, Mà làm-cho náo-động xóm-giềng' luôn được nhắc nhở đầu tiên. Việc trao đổi giáo lý diễn ra trong không khí khiêm tốn, lấy nguyên văn Sấm Giảng và bản Chú Giải của Giáo hội làm chuẩn mực đối chiếu.
Trong đời sống gia đình và xóm ấp, mỗi khi có chuyện hiểu lầm hay va chạm, các bậc trưởng thượng và chức việc Ban Trị sự thường đọc bốn câu thơ cuối Quyển 6 ('Đạo-pháp thường hay dung với hòa, Xét người cho tột xét thân ta...') để khuyên đôi bên tự xét lại mình và vui lòng tha thứ cho nhau.
?Hỏi Đáp Nhanh
Bài Dặn Dò Bổn Đạo được Đức Huỳnh Giáo Chủ sáng tác vào thời gian nào và trong hoàn cảnh nào
Bài thi văn Dặn Dò Bổn Đạo (dài 158 câu thơ lục bát) được Đức Huỳnh Giáo Chủ sáng tác tại Tổ đình làng Hòa Hảo (An Giang) vào tháng Giêng âm lịch năm Canh Thìn (đầu năm 1940), khi số người quy y theo đạo tăng lên rất nhanh khắp sáu tỉnh Nam Kỳ. Tác phẩm ra đời nhằm dặn dò tín đồ giữ vững tinh thần đạo đức, sống trên thuận dưới hòa, nhẫn nhịn trước lời chê nhạo và không tranh cãi với người ngoại đạo.
Bài Dặn Dò Bổn Đạo (1940) liên hệ như thế nào với mục Lời Khuyên Bổn Đạo (1945) trong Quyển 6
Bài Dặn Dò Bổn Đạo viết bằng thơ lục bát năm 1940 chính là nền tảng tư tưởng trực tiếp được Đức Huỳnh Giáo Chủ cô đọng và chuẩn hóa thành văn xuôi trong mục Lời Khuyên Bổn Đạo (tức Tám Điều Răn Cấm) ở cuối Quyển 6 vào tháng 5 năm Ất Dậu (1945). Cả hai văn bản đều thống nhất ở các nguyên tắc cốt lõi: tự xét mình sửa lỗi, giữ hạnh nhẫn nhục tha thứ khi nóng giận, bình đẳng giúp đỡ người nghèo, bỏ mê tín bùa ngải tà thần, suy xét minh lý và thương yêu nhau như con một cha.
Đức Huỳnh Giáo Chủ dạy người tín đồ ứng xử ra sao khi bị người ngoài đạo chê nhạo hoặc công kích
Trong bài Dặn Dò Bổn Đạo năm 1940, Ngài dạy rất rõ: 'Dù ai chê-nhạo mặc người, Giữ tâm thanh-tịnh tươi-cười nhẫn-nhơ' và 'Kẻ ngoại-đạo chưa hiểu lý-mầu, Mình chơn-tu rán nhẫn-nhịn hoài. Chớ cãi-lẫy mất lòng bác-ái, Lấy gương lành cảm-hóa người mê.' Người tín đồ chân chánh không dùng lời lẽ gay gắt để tranh thắng mà dùng chính đời sống đạo đức hiền lương của mình để cảm hóa người khác.
Câu thơ 'Có của-cải rán lo bố-thí, Nghèo giúp công cũng đặng phước-dư' có ý nghĩa thực tiễn gì
Câu thơ này khẳng định giá trị của việc bố thí làm lành không nằm ở số tiền nhiều hay ít mà nằm ở tấm lòng từ bi chân thật. Người giàu có tiền của thì góp tài vật cứu giúp người khốn khó; người nghèo không có tiền dư thì góp sức lao động (như phụ cất nhà, bắc cầu, nấu cơm từ thiện, chăm sóc người bệnh). Nhờ giáo lý ấy mà mọi tín đồ Hòa Hảo dù giàu hay nghèo đều tham gia tích cực vào công tác thiện nguyện xã hội.
Bốn câu thơ thất ngôn tứ tuyệt 'Đạo-pháp thường hay dung với hòa' nhắc nhở điều gì
Bốn câu thơ kết thúc mục Lời Khuyên Bổn Đạo ('Đạo-pháp thường hay dung với hòa, Xét người cho tột xét thân ta. Nếu người rõ phận vui lòng thứ, Ta thứ được người, người thứ ta') đúc kết tinh thần bao dung và hòa hợp của Phật Giáo Hòa Hảo: trước khi phán xét lỗi lầm của người khác tới tận cùng, hãy quay lại xét kỹ lỗi của bản thân mình trước, và lấy sự tha thứ làm chiếc chìa khóa giữ gìn hòa khí.