VẠN ĐẠO ĐƯỜNGHALL OF MYRIAD PATHSEnglishENVề trang Thầy Ưng Khiêm
VẠN ĐẠO ĐƯỜNG

Saman Suttam Và Bài Kệ Tình Bằng Hữu Với Muôn Loài (Maitri Bhavana)

Samaṇ Suttam · Maitrī Bhāvanā · Samaṇa Suttaṃ, Sāmāyika Pāṭha, Bhāvanā Dvātriṃśikā, Sattveṣu Maitrīṃ, Kinh Chung Của Toàn Thể Kỳ Na Giáo Và Bốn Tâm Vô Lượng Của Acharya Amitagati

Mười bài kệ tiếng Prakrit tiêu biểu nhất từ bộ Saman Suttam (bản kinh hiệp nhất bốn truyền thống lớn của Kỳ Na Giáo năm 1974) kết hợp cùng sáu bài kệ tiếng Phạn bất hủ trong Samayika Patha (Maitri Bhavana) của Đại sư Amitagati thế kỷ 11, ca ngợi tình bằng hữu với muôn loài, sự tự chiến thắng nội tâm và trí tuệ đa diện

Thuộc đạo
Kỳ Na Giáo
Niên đại
Các bài kệ Prakrit gốc từ thế kỷ 4 trước Công nguyên tới thế kỷ 5 Công nguyên (hợp tuyển năm 1974); kệ Phạn ngữ Amitagati khoảng năm 1000 Công nguyên
Bộ Samaṇ Suttam (gồm 756 bài kệ Prakrit chia làm 44 chương) được hội đồng các vị Ācārya của cả bốn truyền thống Kỳ Na Giáo (Digambara, Śvetāmbara Mūrtipūjaka, Sthānakavāsī và Terāpanth) biên tập và phê chuẩn năm 1974 tại Mahavira Bhavan (Jaipur) nhân dịp kỷ niệm 2.500 năm Đức Mahavira nhập Niết bàn, theo sáng kiến của hiền giả Vinoba Bhave. Phần kệ tiếng Phạn Maitrī Bhāvanā trích từ bộ Sāmāyika Pāṭha (gồm 32 khổ kệ, còn gọi là Bhāvanā Dvātriṃśikā) do đại sư Digambara Amitagati trước tác vào khoảng đầu thế kỷ 11 tại vùng Malwa.
Độ dài
Saman Suttam toàn bộ gồm 756 kệ (44 chương); Samayika Patha gồm 32 kệ; trang này tuyển giải 16 bài kệ cốt lõi nhất
Bảng toàn văn trên trang này trình bày 16 bài kệ chia làm hai cụm: 10 bài đầu (câu 1 tới câu 10) là những câu kệ Prakrit tinh hoa nhất của bộ Samaṇ Suttam về Pháp Cát Tường, Tam Bảo, Tự thắng mình, Bất hại (Ahiṃsā), Không tham tích trữ (Aparigraha) và Đa diện (Anekāntavāda); 6 bài sau (câu 11 tới câu 16) là các khổ kệ Phạn ngữ nổi tiếng nhất trong Sāmāyika Pāṭha (Maitrī Bhāvanā) của Ācārya Amitagati.
Thường tụng khi
Tụng đọc hằng ngày trong nghi thức thiền bình đẳng tâm Samayika, trong các buổi lễ liên tông phái, ngày đại lễ tha thứ Kshamavani và các sự kiện cầu nguyện hòa bình thế giới

ITrước Khi Đọc

Vào năm 1974, khi toàn thể cộng đồng Kỳ Na Giáo tại Ấn Độ và trên khắp thế giới kỷ niệm hai nghìn năm trăm năm ngày Đức Mahavira nhập Niết bàn giải thoát, một sự kiện lịch sử chưa từng có suốt gần hai thiên niên kỷ đã diễn ra: các bậc đạo sư đứng đầu của cả bốn truyền thống lớn (gồm Digambara, Śvetāmbara Mūrtipūjaka, Sthānakavāsī và Terāpanth) đã ngồi lại cùng nhau để tuyển chọn những câu kệ Prakrit tinh túy nhất từ kho tàng cổ điển, đúc kết thành một quyển kinh chung duy nhất mang tên Samaṇ Suttam (Kinh Của Hàng Sa Môn). Và khi những lời kinh Prakrit ấy vang lên trong các buổi lễ chung của toàn đạo, chúng luôn đi đôi với bài thánh thi tiếng Phạn bất hủ Maitrī Bhāvanā (Sattveṣu maitrīṃ guṇiṣu pramodam) của Đại sư Amitagati, bài kệ nguyện kết tình bằng hữu với hết thảy muôn loài trong vũ trụ.

Việc đặt hai văn bản Samaṇ Suttam và Maitrī Bhāvanā (trích từ bộ Sāmāyika Pāṭha) cạnh nhau trong chuyên khảo này mở ra cho người đọc bức tranh toàn diện nhất về tinh thần đại đồng và tâm từ bi của Kỳ Na Giáo. Trước thế kỷ 20, dù người Kỳ Na ở mọi nhánh đều cùng giữ năm giới nguyện như nhau và cùng tôn kính hai mươi bốn đấng Tirthankara, mỗi nhánh lại đọc những tuyển tập kinh văn Prakrit và Phạn ngữ khác nhau. Nhánh Śvetāmbara giữ bộ kinh Āgama kết tập tại Valabhī (với những kiệt tác như Ācārāṅga Sūtra, Uttarādhyayana Sūtra, Daśavaikālika Sūtra), trong khi nhánh Digambara truyền giữ bộ Ṣaṭkhaṇḍāgama và các bộ luận của Kundakunda, Samantabhadra, Pūjyapāda và Amitagati. Sự ra đời của Samaṇ Suttam đã bắc nhịp cầu nối liền toàn bộ di sản ấy trong một cuốn sách gối đầu giường gồm 756 bài kệ Prakrit chia làm 44 chương.

Nếu Samaṇ Suttam là bản tổng hợp giáo nghĩa toàn diện đi từ nguồn gốc giác ngộ, ba viên ngọc giải thoát (Ratnatraya), năm đại giới (Pañca-mahāvrata: bất bạo động Ahiṃsā, chân thật Satya, không trộm cắp Asteya, phạm hạnh Brahmacarya và không tham tích trữ Aparigraha) cho tới thuyết Đa Diện (Anekāntavāda), thì bài kệ Maitrī Bhāvanā của Đại sư Amitagati (thế kỷ 11) lại là nhịp đập trái tim trong đời sống cầu nguyện hằng ngày. Câu kệ mở đầu Sattveṣu maitrīṃ guṇiṣu pramodaṃ, kliṣṭeṣu jīveṣu kṛpāparatvam, mādhyasthyabhāvaṃ viparītavṛttau đã vượt ra ngoài phạm vi các đền thờ Digambara để trở thành bài ca hòa bình của toàn thể người Kỳ Na, từng được hát vang tại trụ sở Liên Hợp Quốc, tại Quốc hội Ấn Độ và trong mọi ngày lễ đại xá Kṣamāvaṇī.

Trang chuyên khảo này trình bày 16 bài kệ cốt lõi nhất (gồm 10 bài kệ Prakrit từ Samaṇ Suttam và 6 bài kệ Phạn ngữ từ Sāmāyika Pāṭha / Maitrī Bhāvanā) theo chuẩn bốn cột: nguyên văn chữ Devanagari, phiên âm học thuật quốc tế IAST, bản dịch tiếng Việt và bản dịch tiếng Anh của thư viện. Tiếp theo là phần giải nghĩa chi tiết từng bài kệ, bảng cấu trúc bốn phần lớn của bộ Samaṇ Suttam cùng bốn tâm quán tưởng vô lượng (Catur-bhāvanā), và sáu điểm dễ hiểu lầm khi tiếp cận hai bản văn này.

Theo giáo nghĩa

Tại sao một hành giả Kỳ Na trước khi bước vào thiền định Sāmāyika hay trước khi giữ giới bất hại lại phải quán tưởng bốn tâm trạng nêu trong bài kệ của Đại sư Amitagati? Trong tâm lý học Kỳ Na Giáo (như đã hệ thống hóa ở Chương 7 câu 11 bộ Tattvārtha Sūtra: Maitrī-pramoda-kāruṇya-mādhyasthyāni), giới luật không làm hại (Ahiṃsā) không thể giữ vững bằng sự kìm nén gượng gạo nếu bên trong tâm vẫn còn bốn nhựa độc (kaṣāya) là sân hận (krodha), kiêu mạn (māna), dối trá (māyā) và tham lam (lobha). Bốn tâm quán tưởng (Catur-bhāvanā) được thiết kế chính xác để hóa giải từng gốc phiền não ấy trong quan hệ với bốn hạng chúng sinh:

Thứ nhất, đối với hết thảy chúng sinh nói chung (sattveṣu), hành giả nuôi dưỡng Maitrī (tình bằng hữu thân thiết, coi mọi sinh linh đều bình đẳng với mình), nhờ đó nhổ tận gốc ý muốn gây thương tổn. Thứ hai, đối với những bậc có đức hạnh và trí tuệ cao hơn mình (guṇiṣu), tâm phàm phu rất dễ khởi lòng đố kỵ, ganh ghét và ngã mạn; hành giả liền thực tập Pramoda (niềm vui vẻ tán thán và ngưỡng mộ chân thành), biến thành tựu của bậc hiền thành nguồn cảm hứng của chính mình. Thứ ba, đối với những chúng sinh đang chịu cảnh đau khổ, bệnh tật và khốn cùng (kliṣṭeṣu jīveṣu), hành giả khởi tâm Kāruṇya hay Kṛpāparatvam (lòng bi mẫn xót thương sâu sắc, tìm cách cứu giúp không vụ lợi). Và thứ tư, đối với những kẻ cố chấp, hung bạo và hành xử ngược đạo lý (viparīta-vṛttau), thay vì nổi cơn thịnh nộ muốn trừng phạt, hành giả giữ vững Mādhyasthya-bhāva (thái độ trung dung, bình tâm buông xả, hiểu rằng họ đang bị nghiệp mê lầm chi phối nên không để lòng mình bị cuốn vào vòng oán thù).

Theo sử liệu

Lịch sử ra đời của bộ Samaṇ Suttam gắn liền với nhà tư tưởng bất bạo động nổi tiếng Acharya Vinoba Bhave (1895 tới 1982), người học trò tinh thần gần gũi của Mahatma Gandhi. Sau nhiều năm nghiên cứu sâu kinh điển của cả hai nhánh Kỳ Na Giáo, Vinoba Bhave nhận thấy kho tàng văn học Prakrit và Phạn ngữ của đạo Kỳ Na quá đồ sộ nhưng lại phân tán trong hàng trăm bộ sách riêng của từng phái, khiến người cư sĩ hiện đại và độc giả thế giới khó có một cuốn kinh cô đọng như Dhammapada của Phật giáo hay Bhagavad Gītā của Ấn Độ giáo. Đầu năm 1974, ông đề xuất với các vị lãnh đạo tinh thần Kỳ Na Giáo hãy cùng nhau biên soạn một bản kinh chung không mang tính tông phái.

Lời kêu gọi ấy đã dẫn tới hội nghị lịch sử tại Jaipur vào tháng 9 năm 1974 với sự hiện diện và đồng thuận của chư vị đại sư thuộc đủ bốn dòng: Muni Nathmal (tức Ācārya Mahāprajña của phái Śvetāmbara Terāpanth), Upādhyāya Amar Muni (phái Sthānakavāsī), Panyas Bhadrankar Vijayji (phái Śvetāmbara Mūrtipūjaka), cùng đại học giả Digambara Pandit Kailash Chandra Shastri và Muni Vidyanandji. Các vị đã tuyển chọn 756 bài kệ tiếng Prakrit cổ từ hàng chục bộ kinh gốc của cả hai truyền thống (như Daśavaikālika, Uttarādhyayana, Sūtrakṛtāṅga, Pravacanasāra, Samayasāra, Mūlācāra) và sắp xếp thành 44 chương mạch lạc. Còn tác giả của bài kệ Maitrī Bhāvanā, Đại sư Amitagati (thuộc dòng Māthura Saṅgha của truyền thống Digambara), là nhà thơ tiếng Phạn xuất sắc sống tại vùng Malwa (nay thuộc bang Madhya Pradesh) dưới triều đại các vua Paramāra là Muñja và Sindhurāja vào khoảng năm 993 tới năm 1016 Công nguyên. Bộ Sāmāyika Pāṭha gồm 32 khổ kệ đa âm luật của ngài được coi là đỉnh cao của thi ca thiền quán Kỳ Na Giáo thời trung đại.

IIToàn Văn 16 Bài Kệ Tinh Hoa Của Saman Suttam Và Maitri Bhavana

Bảng dưới đây trình bày 16 bài kệ theo hai phần liên tiếp: 10 bài đầu (câu 1 tới câu 10) bằng tiếng Prakrit trích từ bộ Samaṇ Suttam (ghi kèm số thứ tự kệ trong bộ Samaṇ Suttam ở phần giải nghĩa), và 6 bài sau (câu 11 tới câu 16) bằng tiếng Phạn cổ điển trích từ bộ Sāmāyika Pāṭha (Maitrī Bhāvanā) của Đại sư Amitagati. Cột nguyên văn in bằng chữ Devanagari, cột thứ hai là phiên âm chuẩn quốc tế IAST, cột thứ ba và thứ tư là bản dịch tiếng Việt và tiếng Anh của thư viện.

Nghe nguyên văn, bản ghi âm người tụngGhi âm: UK Master Academy
Nguyên văn chữ Devanagari gồm 10 bài kệ Prakrit từ bộ Samaṇ Suttam (câu 1 tới 10) và 6 bài kệ Phạn ngữ từ bộ Sāmāyika Pāṭha / Maitrī Bhāvanā của Ācārya Amitagati (câu 11 tới 16), kèm phiên âm IAST và bản dịch Việt, Anh của thư viện.
CâuNguyên văn DevanagariPhiên âm IASTDịch nghĩa tiếng ViệtTiếng Anh
1नमोत्थु णं अरिहंताणं भगवंताणं, आइगराणं तित्थयराणं सयं-संबुद्धाणं॥ १॥namotthu ṇaṃ arihaṃtāṇaṃ bhagavaṃtāṇaṃ, āigarāṇaṃ titthayarāṇaṃ sayaṃ-saṃbuddhāṇaṃ. (1)Thành kính cúi đầu đảnh lễ các bậc Arihanta tôn quý, những bậc khai sáng đầu tiên, những đấng kiến lập bến đỗ Chánh pháp (Tirthankara) và tự mình giác ngộ viên mãn. (1)Reverent salutation be unto the blessed Arihantas, the first founders of the path, the ford-makers of Dharma (Tirthankaras), the self-awakened ones. (1)
2धम्मो मंगलमुक्किट्ठं, अहिंसा संजमो तवो। देवा वि तं नमंसंति, जस्स धम्मे सया मणो॥ २॥dhammo maṃgalam-ukkiṭṭhaṃ, ahiṃsā saṃjamo tavo; devā vi taṃ namaṃsaṃti, jassa dhamme sayā maṇo. (2)Chánh pháp là điều cát tường tối thượng, gồm bất bạo động (Ahimsa), tự chủ (Samyama) và khổ hạnh thanh lọc (Tapas); ngay cả chư thiên cũng cúi đầu kính lễ người có tâm hằng an trú trong Pháp ấy. (2)Dharma is the supreme auspiciousness, consisting of non-violence (Ahimsa), self-restraint (Samyama) and austerity (Tapas); even the celestial beings bow to one whose mind ever abides in that Dharma. (2)
3न वि अत्थि रागो न वि अत्थि दोसो, मोहो वि जस्सेव न अत्थि किंचि। सव्वण्णुभावं पयडं वहाणो, वंदामि तं देवमणिंदणिंदं॥ ३॥na vi atthi rāgo na vi atthi doso, moho vi jasseva na atthi kiṃci; savvaṇṇubhāvaṃ payaḍaṃ vahāṇo, vaṃdāmi taṃ devamaṇiṃdaṇiṃdaṃ. (3)Nơi bậc ấy chẳng còn chút tham ái, chẳng còn chút sân hận, và si mê cũng hoàn toàn dứt sạch; con xin đảnh lễ đấng hiển lộ bản tính Toàn Tri, bậc Tối Thượng được cả các vị thiên chủ cúi đầu tôn kính. (3)In whom there is neither attachment nor aversion, nor the slightest trace of delusion: I bow to that Supreme Lord who manifests omniscient consciousness and is revered by the flawless lords of heaven. (3)
4दंसण-णाण-चरित्ताणि मोक्खमग्गो त्ति सेविओ। साधूहिं तं निसेवित्ता, पत्ता सिद्धिं अनुत्तरं॥ ४॥daṃsaṇa-ṇāṇa-carittāṇi mokkhamaggo tti sevio; sādhūhiṃ taṃ nisevittā, pattā siddhiṃ anuttaraṃ. (4)Chánh kiến, Chánh tri và Chánh hạnh được các bậc thánh hiền phụng hành như con đường giải thoát; nhờ trọn vẹn thực hành con đường ấy, các ngài đã chứng đạt quả vị giải thoát vô thượng. (4)Right faith, right knowledge and right conduct are practiced by the wise as the path to liberation; by cultivating that threefold path, holy sages attain unsurpassed perfection. (4)
5अप्पाणं चेव जुज्झेसु, किं ते जुज्झेण बज्झओ। अप्पाणं चेव अप्पाणं, जइत्ता सुहमेहए॥ ५॥appāṇaṃ ceva jujjhesu, kiṃ te jujjheṇa bajjhao; appāṇaṃ ceva appāṇaṃ, jaittā suhamehae. (5)Hãy chiến đấu với chính bản thân mình, cần gì phải gây cuộc chiến tranh ở bên ngoài? Dùng chính bản thân mình mà chiến thắng được bản thân mình, người ấy mới đạt tới hạnh phúc chân thật. (5)Fight with your own self; what need have you of any external battle? By conquering your own self through yourself, you shall attain true happiness. (5)
6जो सहस्सं सहस्साणं, संगामे दुज्जए जए। एगं जएज्ज अप्पाणं, एस से परमो जओ॥ ६॥jo sahassaṃ sahassāṇaṃ, saṃgāme dujjae jae; egaṃ jaejja appāṇaṃ, esa se paramo jao. (6)Dẫu có người đánh thắng hàng triệu quân địch hung bạo nơi chiến trường, nhưng nếu ai chỉ chiến thắng được một mình bản thân mình thôi, đó mới là chiến thắng tối cao nhất. (6)Though one may conquer a thousand times a thousand invincible foes in battle, yet whoever conquers just one, namely oneself, achieves the supreme victory. (6)
7सव्वभूएसु जो दंडं, निक्खिवित्ता ठिओ मुणी। पियं च वयणं भासी, तं वयं बूम माहणं॥ ७॥savvabhūesu jo daṃḍaṃ, nikkhivittā ṭhio muṇī; piyaṃ ca vayaṇaṃ bhāsī, taṃ vayaṃ būma māhaṇaṃ. (7)Bậc hiền giả nào đã buông bỏ hoàn toàn gậy gộc bạo lực đối với hết thảy muôn loài, lại nói lời từ hòa chân thật, người ấy mới được chúng ta gọi là bậc Phạm chí chân chính. (7)That sage who has laid aside the rod of violence toward all living beings and speaks gentle, truthful words: him indeed we call a true Brahmana. (7)
8सव्वे पाणा पियाउया, सुहसाया दुक्खपडिकूला। अप्पियवहा पियजीविणो, जीवियकामा सव्वेसिं जीवियं पियं॥ ८॥savve pāṇā piyāuyā, suhasāyā dukkhapaḍikūlā; appiyavahā piyajīviṇo, jīviyakāmā savvesiṃ jīviyaṃ piyaṃ. (8)Hết thảy mọi sinh linh đều yêu quý tuổi thọ, ưa thích sự an vui, chán ghét nỗi khổ đau, kinh sợ sự sát hại và thiết tha được sống: đối với muôn loài, mạng sống đều vô cùng quý báu. (8)All breathing beings love their span of life, relish pleasure, recoil from pain, dread destruction and long to live: to all beings life is dear. (8)
9जहा लाहो तहा लोहो, लाहा लोहो पवड्ढइ। दोमासकयंकज्जं, कोडीए वि न निट्ठियं॥ ९॥jahā lāho tahā loho, lāhā loho pavaḍḍhai; domāsakayaṃ-kajjaṃ, koḍīe vi na niṭṭhiyaṃ. (9)Lợi lộc càng nhiều thì lòng tham càng lớn, chính sự tích lũy tài sản làm lòng tham phình to mãi; việc vốn chỉ cần hai đồng vàng là đủ, khi có tới mười triệu đồng vẫn thấy chưa xong. (9)As profit grows, so greed grows; from material gain, greed swells ever further. A need that two gold coins could satisfy is not fulfilled even by ten million. (9)
10जेण विना लोगस्स वि, ववहारो सव्वहा न पडिहाइ। तस्स भुवणाइ-गुरुणो, नमो अणेगंत-वायस्स॥ १०॥jeṇa vinā logassa vi, vavahāro savvahā na paḍihāi; tassa bhuvaṇāi-guruṇo, namo aṇegaṃta-vāyassa. (10)Nếu thiếu đi nguyên lý ấy thì ngay cả mọi giao tiếp đời thường của thế gian cũng không sao vận hành được: con xin cúi đầu đảnh lễ học thuyết Đa Diện (Anekantavada), bậc đạo sư tối cao của cả ba cõi. (10)Without which even the ordinary affairs of the world could not function at all: I bow to that doctrine of Non-Onesidedness (Anekantavada), the supreme preceptor of the three worlds. (10)
11सत्त्वेषु मैत्रीं गुणिषु प्रमोदं क्लिष्टेषु जीवेषु कृपापरत्वम्। माध्यस्थ्यभावं विपरीतवृत्तौ सदा ममात्मा विदधातु देव॥ ११॥sattveṣu maitrīṃ guṇiṣu pramodaṃ kliṣṭeṣu jīveṣu kṛpāparatvam; mādhyasthyabhāvaṃ viparītavṛttau sadā mamātmā vidadhātu deva. (11)Giữ tình bằng hữu với muôn loài, niềm hoan hỷ trước bậc hiền đức, lòng bi mẫn sâu xa trước những sinh linh đang chịu khổ đau, và thái độ bình tâm xả kỷ trước những kẻ hành xử nghịch lý: bạch Đấng Tối Thượng, nguyện cho linh hồn con hằng giữ trọn bốn tâm ấy. (11)Friendship toward all beings, joy in the virtuous, deep compassion toward creatures in distress, and equanimity toward those who act with hostility: O Supreme Lord, may my soul ever cultivate these four attitudes. (11)
12शरीरमन्यत्खलु मे विभिन्नात्पुद्गलान्मया। आत्मा तु चिन्मयः शुद्धो ज्ञेयस्तज्ज्ञानिभिः सदा॥ १२॥śarīram anyat khalu me vibhinnāt pudgalān mayā; ātmā tu cinmayaḥ śuddho jñeyas taj-jñānibhiḥ sadā. (12)Thân xác này quả thật khác hẳn với bản thể của tôi vì nó kết thành từ vật chất vô tri tách biệt khỏi tôi; còn linh hồn tôi vốn thuần khiết và tràn đầy giác tính: bậc có trí hằng nhận biết rõ như vậy. (12)This body is truly distinct from me, formed of insentient matter separate from my being; my soul, by contrast, is pure and consists of luminous consciousness: thus the wise ever know. (12)
13एकेन मे शाश्वतिकेन नित्यं पूर्णेन शुद्धेन चिदात्मकेन। किमन्यकोटीभिरचेतनाभिः पुद्गलजाताभिरशाश्वताभिः॥ १३॥ekena me śāśvatikena nityaṃ pūrṇena śuddhena cidātmakena; kim anyakoṭībhir acetanābhiḥ pudgalajātābhir aśāśvatābhiḥ. (13)Khi tôi đã có một bản thể duy nhất vĩnh hằng, viên mãn, thanh tịnh và thuần một tâm thức sáng ngời, thì hàng triệu vật thể vô tri, vô thường sinh ra từ vật chất bên ngoài kia còn có nghĩa lý gì với tôi? (13)When I possess my one eternal, ever-complete, spotless and conscious soul, what use have I for tens of millions of external, insentient and fleeting material things? (13)
14निन्दासु चोत्कर्षकथासु नित्यं काञ्चने लोष्ठे च समस्वभावः। मित्रेऽरिपक्षे च समानचित्तः कदा भविष्यामि मुनिर्विमुक्तः॥ १४॥nindāsu cotkarṣakathāsu nityaṃ kāñcane loṣṭhe ca samasvabhāvaḥ; mitre 'ripakṣe ca samānacittaḥ kadā bhaviṣyāmi munir vimuktaḥ. (14)Giữ tâm bình đẳng trước lời chê bai lẫn lời khen ngợi, coi thỏi vàng ròng cũng như hòn đất sét, lòng không phân biệt trước người bạn thân hay kẻ thù nghịch: bao giờ con mới trở thành bậc hiền giả tự tại giải thoát như thế? (14)Ever even-minded amid blame and praise, viewing gold and a clod of earth alike, impartial toward friend and foe: when shall I become such a liberated sage? (14)
15क्षेमं सर्वप्रजानां प्रभवतु बलवान् धार्मिको भूमिपालः काले काले च सम्यग्वर्षतु मघवा व्याधयो यान्तु नाशम्॥ १५॥kṣemaṃ sarvaprajānāṃ prabhavatu balavān dhārmiko bhūmipālaḥ; kāle kāle ca samyag varṣatu maghavā vyādhayo yāntu nāśam. (15)Nguyện cho muôn dân trăm họ đều được bình an, bậc cầm quyền trị nước giữ trọn Chánh pháp hùng cường, mưa thuận gió hòa đúng theo từng mùa vụ, và mọi dịch bệnh tật nguyền đều tiêu tan. (15)May welfare prevail for all beings, may the ruler of the land be strong and righteous, may the rains fall in due season, and may all diseases pass away. (15)
16दुर्भिक्षं चौरमारी क्षणमपि जगतां मा स्म भूज्जीवलोके जैनेन्द्रं धर्मचक्रं प्रभवतु सततं सर्वसौख्यप्रदायि॥ १६॥durbhikṣaṃ cauramārī kṣaṇam api jagatāṃ mā sma bhūj jīvaloke; jainendraṃ dharmacakraṃ prabhavatu satataṃ sarvasaukhyapradāyi. (16)Nguyện cho nạn đói kém, trộm cướp và ôn dịch chẳng bao giờ xảy đến dù chỉ một sát na trong cõi thế gian; nguyện cho bánh xe Chánh pháp của đấng Chiến Thắng hằng chuyển vận không ngừng, đem lại an lạc cho hết thảy muôn loài. (16)May famine, plunder and pestilence never afflict the world of living beings even for an instant; may the Wheel of Dharma of the Lord Jina turn unceasingly, bestowing happiness upon all. (16)

IIIGiải Nghĩa Chi Tiết Từng Bài Kệ Prakrit Và Phạn Ngữ

Phần giải nghĩa dưới đây phân tích từng bài kệ trong 16 hàng trên: mười mục đầu chỉ rõ nguồn gốc kinh điển Prakrit và vị trí của từng câu kệ trong bộ Samaṇ Suttam, sáu mục tiếp theo phân tích cấu trúc ngữ pháp tiếng Phạn và chiều sâu thiền quán trong Sāmāyika Pāṭha (Maitrī Bhāvanā) của Đại sư Amitagati.

नमोत्थु णं अरिहंताणं भगवंताणं, आइगराणं तित्थयराणं सयं-संबुद्धाणं॥ १॥
Kệ 1 (Samaṇ Suttam, Maṅgalācaraṇa): namotthu ṇaṃ arihaṃtāṇaṃ bhagavaṃtāṇaṃ, āigarāṇaṃ titthayarāṇaṃ sayaṃ-saṃbuddhāṇaṃ.

Ngay sau năm dòng kính lễ của Namokar Mantra, bộ Samaṇ Suttam mở đầu bằng câu kinh lễ bái cổ kính Śakra-stava (Lời Tán Thán Của Thiên Đế Śakra) trích từ kinh tạng Āgama. Cụm namotthu ṇaṃ (tiếng Phạn namo 'stu, nguyện xin cúi đầu đảnh lễ) đi kèm năm danh hiệu ở thuộc cách hoặc tặng cách số nhiều: (1) arihaṃtāṇaṃ, các bậc đã phá tan kẻ thù phiền não bên trong; (2) bhagavaṃtāṇaṃ, các bậc Thế Tôn đầy đủ phước trí tôn quý; (3) āigarāṇaṃ (tiếng Phạn ādikarāṇām), những bậc tiên phong khai mở con đường đạo đức và văn minh; (4) titthayarāṇaṃ (tīrthaṅkarāṇām), những đấng kiến lập bến đỗ đưa chúng sinh vượt sông sinh tử; và (5) sayaṃ-saṃbuddhāṇaṃ (svayaṃ-sambuddhānām), những bậc tự mình chứng ngộ chân lý tối hậu mà không cần thầy chỉ dạy.

धम्मो मंगलमुक्किट्ठं, अहिंसा संजमो तवो। देवा वि तं नमंसंति, जस्स धम्मे सया मणो॥ २॥
Kệ 2 (Samaṇ Suttam 5 · Daśavaikālika Sūtra 1.1): dhammo maṃgalam-ukkiṭṭhaṃ, ahiṃsā saṃjamo tavo; devā vi taṃ namaṃsaṃti, jassa dhamme sayā maṇo.

Đây là bài kệ mở đầu bộ Daśavaikālika Sūtra của tôn giả Śayyambhava và được chọn làm kệ số 5 trong Chương 1 (Maṅgalaka) của Samaṇ Suttam. Chỉ trong một dòng bốn chữ, câu kệ định nghĩa trọn vẹn Dhamma (Chánh pháp): Chánh pháp là điều cát tường tối thượng (maṃgalam-ukkiṭṭhaṃ, tiếng Phạn maṅgalam utkṛṣṭam), và bản chất của Chánh pháp ấy không phải là lễ bái thần quyền hay giai cấp dòng tộc, mà gồm đúng ba trụ cột: ahiṃsā (tuyệt đối không làm hại muôn loài), saṃjamo (saṃyamaḥ, sự tự chủ chế ngự năm giác quan cùng bốn phiền não tham, sân, mạn, dối) và tavo (tapaḥ, sự rèn luyện thanh lọc thân tâm để làm rụng nghiệp cũ). Nửa sau khẳng định phẩm giá tối cao của con người: bất kỳ ai có tâm hằng an trú trong Pháp ấy (jassa dhamme sayā maṇo), ngay cả chư thiên trên các tầng trời (devā vi) cũng phải cúi đầu đảnh lễ người ấy.

न वि अत्थि रागो न वि अत्थि दोसो, मोहो वि जस्सेव न अत्थि किंचि। सव्वण्णुभावं पयडं वहाणो, वंदामि तं देवमणिंदणिंदं॥ ३॥
Kệ 3 (Samaṇ Suttam 18): na vi atthi rāgo na vi atthi doso, moho vi jasseva na atthi kiṃci; savvaṇṇubhāvaṃ payaḍaṃ vahāṇo, vaṃdāmi taṃ devamaṇiṃdaṇiṃdaṃ.

Thuộc Chương 2 (Jinendra-svarūpa, Bản Thể Của Đấng Chiến Thắng) trong Samaṇ Suttam, bài kệ này trả lời câu hỏi: trong một tôn giáo không tin có Thượng Đế sáng tạo, ai mới xứng đáng được gọi là Deva (bậc Tối Thượng đáng tôn thờ)? Câu trả lời gồm hai tiêu chuẩn tuyệt đối: thứ nhất là sự vắng bóng hoàn toàn của ba độc gồm tham ái (rāgo), sân hận (doso, dveṣa) và si mê tà kiến (moho), tức trạng thái Vô Nhiễm (Vītarāga); thứ hai là sự hiển lộ trọn vẹn bản tính Toàn Tri (savvaṇṇubhāvaṃ payaḍaṃ vahāṇo, tiếng Phạn sarvajña-bhāvaṃ prakaṭaṃ vahantam). Bậc hội đủ hai phẩm chất Vô Nhiễm và Toàn Tri ấy chính là vị Chúa Tể được cả các vị vua của loài người và chư thiên tôn thờ (devam-aṇiṃda-ṇiṃdaṃ).

दंसण-णाण-चरित्ताणि मोक्खमग्गो त्ति सेविओ। साधूहिं तं निसेवित्ता, पत्ता सिद्धिं अनुत्तरं॥ ४॥
Kệ 4 (Samaṇ Suttam 22 · Uttarādhyayana 23.33): daṃsaṇa-ṇāṇa-carittāṇi mokkhamaggo tti sevio; sādhūhiṃ taṃ nisevittā, pattā siddhiṃ anuttaraṃ.

Bài kệ số 22 của Samaṇ Suttam (trích từ Uttarādhyayana Sūtra) chính là nguyên mẫu tiếng Prakrit cổ xưa của câu kinh tiếng Phạn 1.1 trong Tattvārtha Sūtra. Trong bối cảnh lịch sử của chương kinh gốc, khi tôn giả Keśī (đệ tử truyền thừa của vị Tirthankara thứ 23 là Đức Pārśvanātha) và tôn giả Gautama (đệ tử đứng đầu của vị Tirthankara thứ 24 là Đức Mahāvīra) gặp nhau tại thành Śrāvastī để đối chiếu giáo pháp, hai vị đã cùng tuyên xưng câu kệ này để xác nhận rằng con đường giải thoát của mọi vị Tirthankara trong quá khứ và hiện tại đều chỉ có một: đó là Tam Bảo daṃsaṇa-ṇāṇa-carittāṇi (Chánh kiến, Chánh tri, Chánh hạnh).

अप्पाणं चेव जुज्झेसु, किं ते जुज्झेण बज्झओ। अप्पाणं चेव अप्पाणं, जइत्ता सुहमेहए॥ ५॥
Kệ 5 (Samaṇ Suttam 90 · Uttarādhyayana 9.34): appāṇaṃ ceva jujjhesu, kiṃ te jujjheṇa bajjhao; appāṇaṃ ceva appāṇaṃ, jaittā suhamehae.

Bài kệ 5 và bài kệ 6 trích từ cuộc đối thoại nổi tiếng của vua Nami (Nami-pravrajyā) trong Uttarādhyayana Sūtra Chương 9, khi thiên đế Śakra hóa thành một vị Bà la môn khuyên nhà vua hãy ở lại cung vàng và mang quân đi chinh phạt các nước láng giềng thay vì xuất gia. Nhà vua đáp lại bằng lời tuyên ngôn định nghĩa lại chữ Jina (Đấng Chiến Thắng): appāṇaṃ ceva jujjhesu, kiṃ te jujjheṇa bajjhao (hãy chiến đấu với chính bản thân mình, nghĩa là chiến đấu với tham sân kiêu mạn bên trong tâm mình; còn gây chiến ở bên ngoài bajjhao thì có ích lợi gì?). Chỉ khi dùng chính sức mạnh tâm linh của mình để thắng được chính mình (appāṇaṃ ceva appāṇaṃ jaittā), con người mới chạm tới niềm an lạc bất diệt (suham-ehae).

जो सहस्सं सहस्साणं, संगामे दुज्जए जए। एगं जएज्ज अप्पाणं, एस से परमो जओ॥ ६॥
Kệ 6 (Samaṇ Suttam 91 · Uttarādhyayana 9.35): jo sahassaṃ sahassāṇaṃ, saṃgāme dujjae jae; egaṃ jaejja appāṇaṃ, esa se paramo jao.

Tiếp nối ý trên, câu kệ số 91 của Samaṇ Suttam đưa ra phép so sánh toán học hùng hồn: sahassaṃ sahassāṇaṃ là một nghìn lần một nghìn, tức một triệu quân địch thiện chiến khó khuất phục (dujjae) trên bãi chiến trường (saṃgāme). Đánh bại một triệu kẻ thù bên ngoài bằng vũ khí sắt thép chỉ làm tăng thêm hận thù và nghiệp sát; còn người nào chỉ cần chiến thắng được một mình bản thân mình (egaṃ jaejja appāṇaṃ), đó mới là chiến thắng tối thượng nhất trong vũ trụ (esa se paramo jao). Độc giả có thể nhận ra sự tương đồng từng chữ giữa câu kệ Prakrit này với câu 103 trong Phẩm Ngàn (Sahassavagga) của Kinh Pháp Cú Pali.

सव्वभूएसु जो दंडं, निक्खिवित्ता ठिओ मुणी। पियं च वयणं भासी, तं वयं बूम माहणं॥ ७॥
Kệ 7 (Samaṇ Suttam 149 · Daśavaikālika 6.9 / Uttarādhyayana 25): savvabhūesu jo daṃḍaṃ, nikkhivittā ṭhio muṇī; piyaṃ ca vayaṇaṃ bhāsī, taṃ vayaṃ būma māhaṇaṃ.

Trong xã hội Ấn Độ cổ đại, danh hiệu Māhaṇa (tiếng Phạn Brāhmaṇa, bậc Phạm chí cao quý) thường được gắn với huyết thống sinh ra trong giai cấp Bà la môn. Trong Chương Māhaṇa-vagga của Samaṇ Suttam, Đức Mahavira định nghĩa lại phẩm giá cao quý dựa hoàn toàn trên đạo đức cá nhân chứ không dựa trên dòng máu: người nào đã đặt xuống hoàn toàn cây gậy bạo lực (daṃḍaṃ nikkhivittā, gồm cả ba cây gậy thân, khẩu và ý) đối với hết thảy mọi sinh linh (savvabhūesu), sống tĩnh lặng và chỉ nói lời từ ái chân thật (piyaṃ ca vayaṇaṃ bhāsī), người ấy mới được các bậc giác ngộ gọi là bậc Phạm chí chân chính (taṃ vayaṃ būma māhaṇaṃ).

सव्वे पाणा पियाउया, सुहसाया दुक्खपडिकूला। अप्पियवहा पियजीविणो, जीवियकामा सव्वेसिं जीवियं पियं॥ ८॥
Kệ 8 (Samaṇ Suttam 151 · Ācārāṅga 1.2.3): savve pāṇā piyāuyā, suhasāyā dukkhapaḍikūlā; appiyavahā piyajīviṇo, jīviyakāmā savvesiṃ jīviyaṃ piyaṃ.

Câu kệ số 151 mở đầu Chương 11 (Ahiṃsā-vigaha, Luận Về Bất Bạo Động) của Samaṇ Suttam, kết tinh lời dạy của Ācārāṅga Sūtra thành năm tính từ ghép liên hoàn mô tả bản năng sâu thẳm nhất của mọi sinh vật có hơi thở (savve pāṇā): (1) piyāuyā (priyāyuṣaḥ), yêu quý tuổi thọ của mình; (2) suhasāyā (sukha-sātāḥ), khao khát cảm giác dễ chịu an lạc; (3) dukkhapaḍikūlā (duḥkha-pratikūlāḥ), ghê sợ và chống cự lại sự đau đớn; (4) appiyavahā (apriya-vadhāḥ), kinh hãi trước sự hủy diệt giết chóc; và (5) piyajīviṇo jīviyakāmā, tha thiết gắn bó với mạng sống. Vì thế, kết luận đạo đức duy nhất là tôn trọng sự sống của muôn loài như mạng sống của chính mình.

जहा लाहो तहा लोहो, लाहा लोहो पवड्ढइ। दोमासकयंकज्जं, कोडीए वि न निट्ठियं॥ ९॥
Kệ 9 (Samaṇ Suttam 175 · Uttarādhyayana 8.17): jahā lāho tahā loho, lāhā loho pavaḍḍhai; domāsakayaṃ-kajjaṃ, koḍīe vi na niṭṭhiyaṃ.

Câu kệ số 175 nằm trong chương bàn về đại giới thứ năm của Kỳ Na Giáo là Aparigraha (Không tham tích trữ, giới hạn sở hữu vật chất). Bằng nghệ thuật chơi chữ âm vận Prakrit tuyệt khéo giữa lāho (lābha, lợi nhuận, của cải thu vào) và loho (lobha, lòng tham lam), câu kệ chỉ ra quy luật tâm lý ngược đời của dục vọng: người ta tưởng có thêm tiền của thì lòng tham sẽ được lấp đầy, nhưng thực tế lợi lộc càng tăng thì lòng tham càng phình to theo cấp số nhân (lāhā loho pavaḍḍhai). Một nhu cầu sống vốn chỉ cần hai đồng tiền vàng nhỏ (domāsa, dvi-māṣa) là giải quyết xong, khi tâm đã nhiễm độc tích trữ thì dù có trong tay mười triệu đồng (koḍīe vi, một koṭi) vẫn thấy thiếu thốn không đủ. Đây là cơ sở của giới nguyện Parigraha-parimāṇa-vrata, khi người cư sĩ Kỳ Na tự đặt mức trần tối đa cho tài sản của mình và đem phần dư hiến tặng cho xã hội.

जेण विना लोगस्स वि, ववहारो सव्वहा न पडिहाइ। तस्स भुवणाइ-गुरुणो, नमो अणेगंत-वायस्स॥ १०॥
Kệ 10 (Samaṇ Suttam 656): jeṇa vinā logassa vi, vavahāro savvahā na paḍihāi; tassa bhuvaṇāi-guruṇo, namo aṇegaṃta-vāyassa.

Khép lại phần trích Samaṇ Suttam là bài kệ số 656 thuộc Chương 40 (Anekānta-vāda, Học Thuyết Đa Diện). Bài kệ khẳng định rằng Aṇegaṃta-vāya (tiếng Phạn Anekāntavāda) không phải là một trò chơi lý luận xa rời thực tế: nếu không chấp nhận rằng một sự vật vừa có tính ổn định (để ta nhận diện và gọi tên) vừa có tính biến đổi (để ta tác động và làm việc), thì toàn bộ đời sống thực tiễn của thế gian (logassa vi vavahāro) sẽ hoàn toàn tê liệt không thể vận hành (savvahā na paḍihāi). Vì lẽ đó, bài kệ cúi đầu đảnh lễ học thuyết Đa Diện như bậc Đạo Sư tối thượng của cả ba cõi (bhuvaṇāi-guruṇo).

सत्त्वेषु मैत्रीं गुणिषु प्रमोदं क्लिष्टेषु जीवेषु कृपापरत्वम्। माध्यस्थ्यभावं विपरीतवृत्तौ सदा ममात्मा विदधातु देव॥ ११॥
Kệ 11 (Amitagati, Sāmāyika Pāṭha 1): sattveṣu maitrīṃ guṇiṣu pramodaṃ kliṣṭeṣu jīveṣu kṛpāparatvam; mādhyasthyabhāvaṃ viparītavṛttau sadā mamātmā vidadhātu deva.

Từ câu 11 tới câu 16 là sáu bài kệ tiếng Phạn cổ điển trong bộ Sāmāyika Pāṭha của Đại sư Amitagati (viết theo các thể thơ Phạn ngữ trang nhã như Indravajrā, Upajāti, Vasantatilakā và Śārdūlavikrīḍita). Khổ kệ mở đầu số 1 này chính là bài Maitrī Bhāvanā nổi tiếng khắp thế giới. Cấu trúc ngữ pháp gồm bốn danh từ ở đối cách làm tân ngữ cho động từ cầu khiến vidadhātu (nguyện cho linh hồn con mamātmā hằng tự mình thiết lập và nuôi dưỡng): (1) maitrīṃ (tình bằng hữu ấm áp) đối với sattveṣu (muôn loài chúng sinh); (2) pramodaṃ (niềm hoan hỷ ngưỡng mộ) đối với guṇiṣu (các bậc hiền đức); (3) kṛpāparatvam (lòng bi mẫn chí thiết) đối với kliṣṭeṣu jīveṣu (những sinh linh đang đau khổ); và (4) mādhyasthyabhāvaṃ (tâm quân bình xả kỷ, không oán giận) đối với viparītavṛttau (những người có hành vi ngang trái, thù địch).

शरीरमन्यत्खलु मे विभिन्नात्पुद्गलान्मया। आत्मा तु चिन्मयः शुद्धो ज्ञेयस्तज्ज्ञानिभिः सदा॥ १२॥
Kệ 12 (Sāmāyika Pāṭha 2): śarīram anyat khalu me vibhinnāt pudgalān mayā; ātmā tu cinmayaḥ śuddho jñeyas taj-jñānibhiḥ sadā.

Sau khi mở rộng lòng từ ái ra khắp muôn loài ở khổ kệ 1, khổ kệ 2 đưa hành giả quay vào thực tập phép quán cốt tủy của thiền định Kỳ Na Giáo gọi là Bheda-vijñāna (Trí tuệ phân biệt rõ ranh giới giữa Linh hồn và Thân xác). Mọi khổ đau, sợ hãi và tham chấp của con người đều bắt nguồn từ chỗ đồng hóa linh hồn bất tử với cái thân xác vật chất hữu hạn. Đại sư Amitagati chỉ rõ: thân xác này (śarīram) thực sự là một cái khác (anyat khalu), cấu thành từ các hạt vật chất vô tri (pudgalāt) hoàn toàn tách biệt khỏi bản thể tôi; còn linh hồn đích thực (ātmā tu) có bản chất thuần một ánh sáng nhận thức (cinmayaḥ) và vốn dĩ thanh tịnh vô nhiễm (śuddhaḥ).

एकेन मे शाश्वतिकेन नित्यं पूर्णेन शुद्धेन चिदात्मकेन। किमन्यकोटीभिरचेतनाभिः पुद्गलजाताभिरशाश्वताभिः॥ १३॥
Kệ 13 (Sāmāyika Pāṭha 4): ekena me śāśvatikena nityaṃ pūrṇena śuddhena cidātmakena; kim anyakoṭībhir acetanābhiḥ pudgalajātābhir aśāśvatābhiḥ.

Khổ kệ này đặt sự giàu có nội tâm của bậc thức tỉnh đối lập với sự nghèo nàn của người chạy theo vật chất bên ngoài. Ở nửa kệ đầu, linh hồn chân thật của hành giả được miêu tả bằng năm tính từ ở công cụ cách số ít: ekena (duy nhất, không bị chia cắt), śāśvatikena (vĩnh cửu vượt thời gian), pūrṇena (trọn đầy tự túc, không thiếu thốn gì), śuddhena (trong sạch không bợn nhơ) và cidātmakena (lấy trí tuệ giác tri làm bản tính). Khi đã tự biết mình sở hữu viên ngọc vô giá ấy ở bên trong, thì hàng chục triệu vật chất bên ngoài (anyakoṭībhiḥ) vốn vô tri vô giác (acetanābhiḥ) và sớm nở tối tàn (aśāśvatābhiḥ) còn có sức cám dỗ gì được nữa?

निन्दासु चोत्कर्षकथासु नित्यं काञ्चने लोष्ठे च समस्वभावः। मित्रेऽरिपक्षे च समानचित्तः कदा भविष्यामि मुनिर्विमुक्तः॥ १४॥
Kệ 14 (Sāmāyika Pāṭha 11): nindāsu cotkarṣakathāsu nityaṃ kāñcane loṣṭhe ca samasvabhāvaḥ; mitre 'ripakṣe ca samānacittaḥ kadā bhaviṣyāmi munir vimuktaḥ.

Khổ kệ 14 khắc họa chân dung lý tưởng của trạng thái Sāmāyika (Bình Đẳng Tâm tuyệt đối) trước ba cặp đối đãi lớn nhất của cuộc đời: thứ nhất là trước danh vọng thế gian, giữ tâm không dao động giữa những lời phỉ báng chê bai (nindāsu) và những lời tán tụng ca ngợi (utkarṣa-kathāsu); thứ hai là trước của cải vật chất, giữ bản tính quân bình (sama-svabhāvaḥ) trước thỏi vàng ròng quý giá (kāñcane) cũng như trước cục đất bùn vô giá trị (loṣṭhe); và thứ ba là trước tình cảm con người, giữ tâm bình đẳng không thiên vị (samāna-cittaḥ) giữa người bạn thân thiết (mitre) và kẻ đứng về phe thù nghịch (aripakṣe). Câu hỏi tu từ cuối bài kadā bhaviṣyāmi munir vimuktaḥ (bao giờ con mới trở thành bậc hiền giả giải thoát như thế?) thể hiện niềm khát ngưỡng hướng thượng tha thiết của người hành đạo.

क्षेमं सर्वप्रजानां प्रभवतु बलवान् धार्मिको भूमिपालः काले काले च सम्यग्वर्षतु मघवा व्याधयो यान्तु नाशम्॥ १५॥
Kệ 15 (Sāmāyika Pāṭha 31): kṣemaṃ sarvaprajānāṃ prabhavatu balavān dhārmiko bhūmipālaḥ; kāle kāle ca samyag varṣatu maghavā vyādhayo yāntu nāśam.

Hai khổ kệ cuối cùng (câu 15 và 16, tức khổ 31 và 32 khép lại bộ Sāmāyika Pāṭha, viết theo thể thơ Sragdharā uy nghi 21 âm tiết mỗi vế) là lời chúc phúc đại đồng (Sarva-kalyāṇa-prārthanā) cho toàn thể thế giới. Dù người tu Kỳ Na hướng tới sự giải thoát siêu xuất thế gian, lòng từ bi của họ luôn gắn bó mật thiết với sự an nguy của xã hội và thiên nhiên: cầu chúc cho muôn dân trăm họ (sarva-prajānām) được an cư lạc nghiệp (kṣemam); cầu chúc cho người đứng đầu đất nước (bhūmipālaḥ) vừa có sức mạnh bảo vệ dân lành vừa giữ nghiêm đạo lý công bằng (balavān dhārmikaḥ); cầu chúc cho thời tiết khí hậu điều hòa, mưa xuống đúng mùa vụ (kāle kāle ca samyag varṣatu maghavā); và mọi dịch bệnh đều được đẩy lùi (vyādhayo yāntu nāśam).

दुर्भिक्षं चौरमारी क्षणमपि जगतां मा स्म भूज्जीवलोके जैनेन्द्रं धर्मचक्रं प्रभवतु सततं सर्वसौख्यप्रदायि॥ १६॥
Kệ 16 (Sāmāyika Pāṭha 32): durbhikṣaṃ cauramārī kṣaṇam api jagatāṃ mā sma bhūj jīvaloke; jainendraṃ dharmacakraṃ prabhavatu satataṃ sarvasaukhyapradāyi.

Khổ kệ kết thúc hoàn tất lời nguyện cầu hòa bình và thịnh vượng cho toàn thể cõi thế gian hữu tình (jīvaloke): nguyện cho ba tai họa lớn là nạn mất mùa đói kém (durbhikṣam), nạn trộm cướp loạn lạc và dịch bệnh chết chóc (caura-mārī) đừng bao giờ xảy ra dù chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi (kṣaṇam api mā sma bhūt). Và để sự bình an ấy có gốc rễ bền vững từ đạo đức, bài kệ nguyện cho bánh xe Chánh pháp của đấng Chiến Thắng (jainendraṃ dharmacakram, tức giáo pháp Bất bạo động, Tự chủ và Đa diện) luôn luôn lan tỏa khắp muôn phương, đem lại hạnh phúc chân thật cho hết thảy muôn loài (sarva-saukhya-pradāyi).

IVCấu Trúc 44 Chương Bộ Saman Suttam Và Bốn Tâm Vô Lượng (Catur-bhavana)

Để giúp người đọc hình dung toàn cảnh bộ kinh chung Samaṇ Suttam (756 bài kệ chia làm 44 chương, gọi là 44 Sūtra) do hội đồng tứ chúng Kỳ Na Giáo biên soạn năm 1974, bảng dưới đây tổng hợp bốn phần lớn (Khaṇḍa) của tác phẩm, tiếp theo là bảng đối chiếu Bốn Tâm Quán Tưởng (Catur-bhāvanā) trong bài kệ của Đại sư Amitagati.

Cấu trúc 4 phần lớn và 44 chương (756 bài kệ Prakrit) của bộ kinh liên tông phái Samaṇ Suttam (1974). Nguồn: Samaṇ Suttam (Sarva Seva Sangh Prakashan, Varanasi, 1974) và Kailash Chandra Shastri, Samaṇ Suttam Pravacan.
Phần lớn trong Samaṇ SuttamCác chương (Sūtra)Số lượng bài kệChủ đề giáo lý trọng tâmCác nguồn kinh cổ điển chính được tuyển chọn
Phần I: Nguồn Sáng Giác Ngộ (Jyotiḥ-srota)Chương 1 tới Chương 9Khoảng 150 kệLời lễ kính năm bậc thánh, bản chất Chánh pháp, phẩm hạnh đấng Jina, tự lực giải thoát, bình đẳng nhân loại và tự chiến thắng mìnhĀvaśyaka Sūtra, Daśavaikālika Sūtra, Uttarādhyayana Sūtra, Pravacanasāra
Phần II: Con Đường Giải Thoát (Mokṣa-mārga)Chương 10 tới Chương 29Khoảng 360 kệTam Bảo (Chánh kiến, Chánh tri, Chánh hạnh), năm đại giới (Ahimsa, Satya, Asteya, Brahmacarya, Aparigraha), 12 giới cư sĩ, thiền định và 12 quán niệmĀcārāṅga Sūtra, Sūtrakṛtāṅga, Mūlācāra, Ratnakaraṇḍa Śrāvakācāra, Samayasāra
Phần III: Thực Tại Và Nghiệp Báo (Tattva-vijñāna)Chương 30 tới Chương 39Khoảng 140 kệSáu bản thể vũ trụ (Dravya), Bảy thực tại (Sapta Tattva), cơ chế rỉ nghiệp và trói buộc, sự ngăn chặn (Saṃvara), làm rụng nghiệp (Nirjarā) và giải thoátPañcāstikāyasāra, Niyamasāra, गोम्मटसार (Gommaṭasāra), Kartikeyānuprekṣā
Phần IV: Nhận Thức Đa Diện (Anekānta & Syādvāda)Chương 40 tới Chương 44Khoảng 106 kệHọc thuyết Đa Diện (Anekāntavāda), Bảy góc nhìn (Sapta-naya), Bảy mệnh đề tương đối (Saptabhaṅgī / Syādvāda) và 14 bậc tiến hóa tâm linh (Guṇasthāna)Sanmati Tarka của Siddhasena Divākara, Āptamīmāṃsā của Samantabhadra

Bảng đối chiếu Bốn Tâm Quán Tưởng (Catur-bhāvanā) trong kệ số 11

Trong truyền thống triết học Ấn Độ, cả Kỳ Na Giáo, Phật Giáo (Brahmavihāra, Tứ Vô Lượng Tâm) và Yoga Sūtra của Patañjali (1.33) đều dạy bốn tâm quán tưởng hướng tới muôn loài. Bảng dưới đây phân tích chi tiết bốn tâm ấy theo đúng thuật ngữ Phạn ngữ và Prakrit của truyền thống Kỳ Na Giáo.

Bốn Tâm Quán Tưởng (Catur-bhāvanā) trong bài kệ Maitrī Bhāvanā của Ācārya Amitagati và Tattvārtha Sūtra 7.11. Nguồn: Ācārya Amitagati, Sāmāyika Pāṭha (kệ 1) và Ācārya Umāsvāti, Tattvārtha Sūtra (Chương 7, Câu 11).
Tâm quán tưởngCụm từ trong kệ của AmitagatiĐối tượng hướng tớiPhiền não (Kaṣāya) bị hóa giảiBiểu hiện thực hành trong đời sống Kỳ Na
1. Maitrī (Prakrit: Mittī, Tình bằng hữu từ ái)Sattveṣu maitrīmHết thảy mọi chúng sinh hữu tình từ 1 tới 5 giác quan (Sarva-sattva)Hóa giải tâm ác ý, sân hận (Krodha) và thái độ coi mình là trung tâmĂn chay tuyệt đối, giữ giới Ahimsa, bảo vệ môi trường và tôn trọng sự sống của muôn loài
2. Pramoda (Niềm hoan hỷ ngưỡng mộ)Guṇiṣu pramodamNhững bậc có giới đức, trí tuệ và phẩm hạnh cao quý (Guṇī / Guṇādhika)Hóa giải lòng đố kỵ, ganh ghét (Īrṣyā / Mātsarya) và tính kiêu mạn (Māna)Thành tâm lễ kính năm bậc Pañca Parameṣṭhi, vui mừng trước việc lành và thành tựu của người khác
3. Kāruṇya / Kṛpā (Lòng bi mẫn cứu khổ)Kliṣṭeṣu jīveṣu kṛpāparatvamNhững sinh linh đang chịu cảnh khổ đau, bệnh tật, hoạn nạn (Kliṣṭa-jīva)Hóa giải sự vô cảm, ích kỷ và lòng tham tích trữ (Lobha)Thực hành bốn pháp bố thí (Caturvidha-dāna: thức ăn, thuốc men, tri thức và sự che chở không sợ hãi Abhaya-dāna)
4. Mādhyasthya (Thái độ bình tâm trung dung)Mādhyasthyabhāvaṃ viparītavṛttauNhững kẻ cố chấp, hung dữ, hành xử ngược đạo lý và thù địch (Viparīta-vṛtti)Hóa giải tâm oán hận trả thù (Vaira) và sự phiền muộn mất bình tĩnhKhông lấy oán báo oán, hiểu luật nghiệp báo tự làm tự chịu để giữ tâm bất động trong định Sāmāyika

VSự Lan Tỏa Trong Đời Sống Hiện Đại Và Những Chỗ Hay Hiểu Lầm

Trong nửa thế kỷ qua, sự kết hợp giữa bộ kinh liên tông phái Samaṇ Suttam và bài kệ Maitrī Bhāvanā đã tạo nên một luồng sinh khí mới cho đời sống học tập và hành lễ của cộng đồng Kỳ Na Giáo toàn cầu.

Biểu tượng đoàn kết của bốn truyền thống Kỳ Na Giáo

Tại các trung tâm Kỳ Na Giáo ở hải ngoại như Trung tâm Kỳ Na Giáo Leicester (Anh), Hội Kỳ Na Giáo Singapore và hơn 70 trung tâm thuộc Liên đoàn JAINA tại Bắc Mỹ, nơi tín đồ Digambara và Śvetāmbara cùng sinh hoạt dưới một mái đền, Samaṇ Suttam và bài kệ Sattveṣu Maitrīm được dùng làm tài liệu giáo lý và bài ca chung vượt qua mọi khác biệt nghi lễ.

Bài ca hòa bình Maitri Bhavana trong âm nhạc và lễ hội quốc tế

Khổ kệ tiếng Phạn Sattveṣu maitrīṃ guṇiṣu pramodam của Đại sư Amitagati (thường được phổ nhạc dưới tên gọi Maitrī Bhāvanā) đã trở thành bản thánh ca chính thức được hợp xướng trong các buổi lễ Kṣamāvaṇī, lễ kỷ niệm Mahavira Jayanti và các hội nghị đối thoại liên tôn giáo vì hòa bình và bảo vệ sinh thái.

Ứng dụng nguyên lý Aparigraha (Kệ 9) vào đạo đức kinh tế bền vững

Câu kệ Jahā lāho tahā loho (Lợi lộc càng nhiều thì lòng tham càng lớn) trong Samaṇ Suttam thường được các học giả kinh tế học Phật giáo và Kỳ Na Giáo trích dẫn như lời cảnh tỉnh sớm nhất về khủng hoảng tiêu dùng hiện đại: hạnh phúc không nằm ở việc nhân vô hạn tài sản lên hàng triệu đồng (koṭi), mà nằm ở sự biết đủ.

Sự gần gũi với truyền thống Tứ Vô Lượng Tâm tại Việt Nam

Người đọc Việt Nam quen thuộc với Từ, Bi, Hỷ, Xả trong Phật giáo khi đọc kệ số 11 của Amitagati sẽ thấy ngay sự tương chiếu sâu sắc: Maitrī ứng với Từ, Kṛpā ứng với Bi, Pramoda ứng với Hỷ, và Mādhyasthya ứng với Xả, cho thấy sự giao thoa kỳ diệu của văn minh tâm linh Ấn Độ cổ đại.

Sáu điểm dễ hiểu lầm khi đọc Saman Suttam và Maitri Bhavana

Tưởng Saman Suttam là một tác phẩm mới sáng tác vào năm 1974

Năm 1974 là năm hội đồng các vị Ācārya tuyển chọn và sắp xếp bộ sách, chứ không một câu kệ nào trong 756 câu của Samaṇ Suttam là do người hiện đại tự sáng tác. Toàn bộ 756 câu kệ đều là nguyên văn tiếng Prakrit cổ được trích nguyên vẹn từ các bộ kinh Āgama và các bộ luận cổ điển có niên đại từ thế kỷ 4 trước Công nguyên tới thời trung đại.

Hiểu chữ Deva ở cuối kệ 11 (Sattveshu Maitrim... vidadhatu deva) là cầu xin Thượng Đế thay đổi tâm mình

Trong ngữ cảnh Kỳ Na Giáo, từ hô cách Deva ở cuối câu kệ của Đại sư Amitagati dùng để xưng hô với bậc Tirthankara (bậc Vītarāga). Động từ chủ chốt là mamātmā vidadhātu (nguyện cho chính linh hồn con tự mình thiết lập và nuôi dưỡng bốn tâm ấy): chính linh hồn người đọc mới là chủ thể tự chuyển hóa dưới sự soi sáng của bậc Giác Ngộ.

Nghĩ rằng Mādhyasthya-bhāva (bình tâm trước kẻ xấu) là thái độ thờ ơ, lạnh lùng với xã hội

Đặt cạnh tâm thứ ba là Kṛpāparatvam (bi mẫn cứu giúp người đau khổ), Mādhyasthya không hề có nghĩa là bỏ mặc nạn nhân. Nó chỉ trạng thái giữ tâm không bị nhiễm độc bởi lòng thù hận cá nhân khi phải đối diện với những kẻ ngoan cố hành ác (viparīta-vṛttau), nhờ đó hành xử sáng suốt mà không biến mình thành kẻ bạo ngược giống như họ.

Cho rằng kệ 12 và 13 phân biệt thân xác với linh hồn là khuyên người ta ghét bỏ hoặc hủy hoại cơ thể

Phép quán Bheda-vijñāna (thấy rõ thân vật chất khác với linh hồn thuần khiết) trong kệ 12 và 13 nhằm cắt đứt sự chấp trước mù quáng vào sắc thân và của cải để không vì nuông chiều thân xác mà tạo nghiệp hại người. Trong thực hành, người Kỳ Na vẫn giữ gìn sức khỏe thân thể như con thuyền quý để tu tập Tam Bảo.

Tưởng câu kệ Dhammo mangalam ukkittham (Kệ 2) là một biến thể của Namokar Mantra

Dù thường được in ngay sau Namokar Mantra và Chattari Mangalam trong các sổ tay cầu nguyện, câu kệ Dhammo maṃgalam-ukkiṭṭhaṃ thực chất là bài kệ mở đầu (1.1) của bộ kinh cổ Daśavaikālika Sūtra do tôn giả Śayyambhava biên soạn cho người con trai là Manaka.

Nghĩ rằng học thuyết Đa Diện (Anekantavada, Kệ 10) xóa nhòa ranh giới giữa thiện và ác

Học thuyết Anekāntavāda dùng để nhận thức tính đa chiều của các thực thể bản thể luận (như tính thường hằng và tính biến dịch của linh hồn và vật chất), chứ trong lĩnh vực đạo đức thực hành, ranh giới giữa bất bạo động (Ahiṃsā) và bạo lực (Hiṃsā) luôn được Saman Suttam phân định dứt khoát và nghiêm ngặt.

Theo giáo nghĩa

Để tìm hiểu trọn vẹn mạch kinh văn gắn liền với Samaṇ Suttam và Maitrī Bhāvanā, quý độc giả có thể đọc tiếp trang trụ Kỳ Na Giáo, chuyên khảo Tattvartha Sutra Chương 1: Tam Bảo Giải Thoát, Acharanga Sutra: Giáo Lý Bất Bạo Động Tuyệt Đối Ahimsa, Kinh Bình Đẳng Tâm Karemi Bhante Và Uvasaggharam Stotra (nghi thức phát nguyện thiền Sāmāyika đi liền với Sāmāyika Pāṭha), và Khamemi Savva Jive (Lời Sám Hối Và Tha Thứ Muôn Loài). Các địa điểm tiêu biểu nơi cả bốn truyền thống Kỳ Na Giáo cùng hội tụ gồm có Quần thể đền Kỳ Na Palitana, Tượng Gommateshwara Bahubali, Hội Kỳ Na Giáo Singapore và Trung tâm Kỳ Na Giáo Leicester.

?Hỏi Đáp Nhanh

Saman Suttam là bộ kinh gì và ra đời trong hoàn cảnh lịch sử nào

Saman Suttam (Prakrit: Samaṇ Suttam, nghĩa là Kinh Của Hàng Sa Môn) là bộ kinh hợp tuyển gồm 756 bài kệ tiếng Prakrit chia làm 44 chương, được các bậc đạo sư Ācārya đại diện cho cả bốn truyền thống lớn của Kỳ Na Giáo (Digambara, Śvetāmbara Mūrtipūjaka, Sthānakavāsī và Terāpanth) cùng biên tập và phê chuẩn tại Jaipur năm 1974 nhân dịp kỷ niệm 2.500 năm Đức Mahavira nhập Niết bàn, theo sáng kiến của hiền giả Vinoba Bhave.

Bài kệ Sattveshu maitrim gunishu pramodam (Maitri Bhavana) do ai sáng tác và có ý nghĩa gì

Bài kệ tiếng Phạn Sattveṣu maitrīṃ guṇiṣu pramodaṃ kliṣṭeṣu jīveṣu kṛpāparatvam / Mādhyasthyabhāvaṃ viparītavṛttau sadā mamātmā vidadhātu deva là khổ kệ mở đầu bộ Sāmāyika Pāṭha (Bhāvanā Dvātriṃśikā) do đại sư Digambara Amitagati biên soạn vào đầu thế kỷ 11. Bài kệ trình bày Bốn Tâm Quán Tưởng Vô Lượng (Catur-bhāvanā): tình bằng hữu với muôn loài, niềm hoan hỷ trước bậc hiền đức, lòng bi mẫn trước chúng sinh đau khổ, và sự bình tâm xả kỷ trước những kẻ hành xử ngang trái.

Câu kệ Dhammo mangalam ukkittham, ahimsa samjamo tavo định nghĩa Chánh pháp như thế nào

Trích từ Daśavaikālika Sūtra 1.1 và đặt ở vị trí số 5 trong Saman Suttam, câu kệ tuyên bố rằng Chánh pháp (Dhamma) là điều cát tường tối thượng nhất trong vũ trụ, và cốt lõi của Chánh pháp ấy gồm đúng ba điều: bất bạo động (Ahiṃsā), sự tự chủ chế ngự giác quan và tham sân (Saṃyama), cùng sự tu tập khổ hạnh thanh lọc nghiệp (Tapas). Người nào giữ tâm hằng sống trong Pháp ấy thì ngay cả chư thiên cũng cúi đầu kính lễ.

Saman Suttam giải thích như thế nào về sự chiến thắng bản thân và đại giới Không tích trữ (Aparigraha)

Trong kệ 90 và 91 (trích từ Uttarādhyayana Sūtra), Saman Suttam dạy rằng đánh thắng một triệu quân địch ngoài chiến trường không sánh bằng chiến thắng chính bản thân mình (egaṃ jaejja appāṇaṃ). Về đại giới thứ năm là Aparigraha (kệ 175), bản kinh chỉ rõ quy luật tâm lý rằng lợi lộc vật chất càng tăng thì lòng tham càng phình to (jahā lāho tahā loho), nên con người chỉ tìm thấy bình an khi biết tự giới hạn sở hữu của mình.

Phép quán phân biệt Thân và Tâm (Bheda-vijnana) trong Samayika Patha của Amitagati là gì

Ở khổ kệ 2 và khổ kệ 4 của Sāmāyika Pāṭha (kệ 12 và 13 trên trang này), Đại sư Amitagati hướng dẫn hành giả thực hành Bheda-vijñāna: quán chiếu rằng thân xác vật chất được kết tụ từ các hạt vô tri (pudgala) hoàn toàn khác biệt với bản thể linh hồn vốn thuần khiết, vĩnh hằng và tràn đầy ánh sáng nhận thức (cinmayaḥ śuddhaḥ). Nhận thức này giúp hành giả buông bỏ sự sợ hãi và tham chấp thế gian.

Vì sao Saman Suttam lại dành cả một chương để đảnh lễ học thuyết Đa Diện (Anekantavada)

Trong kệ 656 (kệ 10 trên trang này), Saman Suttam tôn xưng học thuyết Đa Diện (Anekāntavāda) là bậc Đạo Sư của cả ba cõi, bởi mọi thực tại trong vũ trụ đều vừa có mặt bản thể thường hằng vừa có mặt biến thái đổi thay. Nếu thiếu cái nhìn đa chiều ấy thì ngay cả giao tiếp đời thường của thế gian cũng không thể vận hành, và con người sẽ rơi vào thái độ cực đoan độc đoán trong tư tưởng.

›Đọc Tiếp

Kỳ Na GiáoKỳ Na GiáoTrang trụ: Đức Mahavira, nguyên lý bất hại Ahimsa, vũ trụ luận, hai truyền thống Digambara và Svetambara cùng hệ thống kinh điển AgamaKinh Bình Đẳng Tâm Karemi Bhante Và Uvasaggharam StotraLời phát nguyện thiền định Samayika 48 phút bằng tiếng Prakrit, nghi thức đi đôi trực tiếp với bộ Samayika Patha của AmitagatiKhamemi Savva Jive (Lời Sám Hối Và Tha Thứ Muôn Loài Dịp Paryushana)Nghi thức sám hối Pratikramana và ngày đại lễ tha thứ Samvatsari, Kshamavani nơi bài kệ Maitri Bhavana được tụng vangTattvartha Sutra (Chương 1: Tam Bảo Giải Thoát Của Acharya Umasvati)Bản kinh triết học tiếng Phạn định nghĩa Tam Bảo, Bảy Thực Tại và Bảy Góc Nhìn (Sapta-naya) của thuyết Đa DiệnAcharanga Sutra (Quyển 1: Giáo Lý Bất Bạo Động Tuyệt Đối Ahimsa)Bộ kinh gốc cổ xưa nhất của Đức Mahavira làm nguồn cội cho các câu kệ về bất bạo động trong Saman SuttamVạn Đạo ĐườngVề Chính Điện của thư việnNamokar Mantra (Navkar Mantra, Lời Đảnh Lễ Năm Bậc Thánh)Chattari Mangalam (Bốn Điều Cát Tường) Và Logassa SutraKhamemi Savva Jive (Lời Sám Hối Và Tha Thứ Muôn Loài Dịp Paryushana)Tattvartha Sutra (Chương 1: Tam Bảo Giải Thoát Của Acharya Umasvati)Acharanga Sutra (Quyển 1: Giáo Lý Bất Bạo Động Tuyệt Đối Ahimsa Đối Với Muôn Loài)Kinh Bình Đẳng Tâm Karemi Bhante (Phát Nguyện Thiền Samayika) Và Uvasaggharam StotraBhaktamara Stotra (Thánh Thi Tiếng Phạn Của Acharya Manatunga Kính Đức Tổ Rishabhanatha)Uttaradhyayana Sutra (Những Lời Giáo Huấn Cuối Cùng Của Đức Mahavira)Mười Hai Quán Niệm Tỉnh Thức Về Vô Thường Và Tự Tánh Linh Hồn (Barah Bhavana / Anupreksha)