ITrước Khi Đọc: Tiểu Luận Duy Nhất Trong Sáu Bộ Mishnah Chỉ Bàn Về Đạo Làm Người
Trong toàn bộ sáu mươi ba tiểu luận hợp thành bộ Mishnah (bộ pháp điển nền tảng của Luật Truyền Khẩu Do Thái Giáo do Rabbi Yehudah HaNasi biên tập vào khoảng năm 200 sau Công nguyên), sáu mươi hai tiểu luận đều bàn về các quy định pháp lý cụ thể: từ luật nông nghiệp, ngày lễ, hôn nhân, kiện tụng dân sự cho tới nghi thức tế lễ. Chỉ có duy nhất một tiểu luận không hề chứa một cuộc tranh cãi pháp lý nào mà dành trọn từng dòng để bàn về nhân cách, đạo đức, sự khiêm cung, lòng hiếu học và nghệ thuật sống giữa con người với con người: đó là tiểu luận Avot (אָבוֹת), quen gọi trong truyền thống phụng vụ là Pirkei Avot (פִּרְקֵי אָבוֹת, Châm Ngôn Các Giáo Phụ hay Các Chương Của Những Bậc Tổ Phụ).
Chữ Avot trong tên gọi của sách mang hai tầng nghĩa song hành. Tầng nghĩa thứ nhất là Các Bậc Tổ Phụ Tinh Thần (các nhà hiền triết tiền bối từ thời Đại Hội Đồng tới các thế hệ Tannaim đã truyền trao ngọn đuốc trí tuệ qua nhiều thế kỷ). Tầng nghĩa thứ hai, theo cách dùng thuật ngữ trong luật học Mishnah (như Avot Melakhot là các hạng mục gốc), mang nghĩa là Những Nguyên Lý Căn Bản: các châm ngôn đạo đức trong sách này chính là những nguyên lý gốc làm nền tảng cho toàn bộ luật pháp và đời sống tôn giáo.
Chương 1 của Pirkei Avot gồm đúng 18 đoạn (mishnayot) và có một cấu trúc lịch sử vô cùng chặt chẽ. Đoạn 1 mở ra bằng câu tuyên ngôn lịch sử nổi tiếng bậc nhất của Do Thái Giáo: Moshe đón nhận Torah từ núi Sinai và truyền lại cho Yehoshua..., vẽ nên một sợi dây truyền thừa liên tục không đứt đoạn (Shalshelet HaKabbalah) đi từ Moshe qua Yehoshua, các bậc Trưởng Lão, các Ngôn Sứ, tới các bậc Đại Hội Đồng, thầy thượng tế Shimon Chính Trực (đoạn 2), Antigonus xứ Sokho (đoạn 3), rồi đi qua Năm Cặp Học Giả Lãnh Đạo (Zugot, từ đoạn 4 tới đoạn 15, đỉnh cao là cặp Hillel và Shammai), và khép lại ở các hậu duệ của Hillel là Rabban Gamliel cùng Rabban Shimon ben Gamliel (đoạn 16 tới 18). Ở mỗi mắt xích của sợi dây lịch sử ấy, tác giả không kể chiến công quân sự hay quyền lực chính trị, mà chỉ chắt lọc lại đúng ba câu châm ngôn tâm huyết nhất mà vị hiền triết ấy thường nhắc nhở môn đệ suốt đời mình.
Trong Talmud Babylon (tiểu luận Bava Kamma tờ 30a), học giả Rava đã nói một câu định danh vị trí của Pirkei Avot: Bất kỳ ai muốn trở thành một người đạo đức chân chính (Chasid) thì hãy thực hành những lời dạy của tiểu luận Avot. Các nhà chú giải cổ điển như Rabbeinu Yonah xứ Gerona và Maharal xứ Prague (trong bộ Derekh Chayim) chỉ ra rằng tiểu luận Avot được đặt ở gần cuối Bộ Thứ Tư của Mishnah là Seder Nezikin (Bộ Luật Thiệt Hại Và Tòa Án Dân Sự) vì một lý do rất sâu: một xã hội không thể chỉ vận hành bằng những điều luật xử phạt cứng nhắc tại tòa án; để con người không làm tổn hại nhau từ trong gốc rễ, vị thẩm phán và mỗi công dân phải rèn luyện phẩm hạnh nội tâm vượt lên trên ranh giới tối thiểu của câu chữ pháp luật (lifnim mi-shurat ha-din).
Đọc kỹ Chương 1 của Pirkei Avot, người đọc sẽ nhận ra một chiếc khung đối xứng hoàn hảo giữa đầu chương và cuối chương. Ở đầu chương (đoạn 1:2), thầy thượng tế Shimon Chính Trực (Shimon HaTsadik) định nghĩa ba trụ cột vũ trụ học và tâm linh giữ cho thế giới tồn tại: Torah (học hỏi chân lý), Avodah (phụng sự cầu nguyện) và Gemilut Chasadim (làm việc nghĩa thương người). Còn ở đúng đoạn cuối chương (đoạn 1:18), Rabban Shimon ben Gamliel định nghĩa ba trụ cột xã hội học và đạo đức giữ cho thế giới loài người không sụp đổ: Din (Công lý), Emet (Sự thật) và Shalom (Hòa bình). Hai bộ ba ấy chính là hai mặt của cùng một thế giới quan Do Thái Giáo.
Về mặt sử học, Chương 1 của Pirkei Avot là tư liệu quý giá phản ánh cơ chế lãnh đạo lưỡng đầu của Hội Đồng Tối Cao (Sanhedrin) tại Jerusalem trong suốt thời kỳ Hy Lạp hóa, triều đại Hasmoneus và đầu thời kỳ La Mã (từ khoảng thế kỷ 2 trước Công nguyên tới đầu thế kỷ 1 sau Công nguyên). Trong suốt năm thế hệ liên tiếp được gọi là thời kỳ Zugot (זוּגוֹת, nghĩa là Những Cặp Đôi, đoạn 1:4 tới 1:15), đứng đầu giới học giả luôn là một cặp hai vị hiền triết: vị được nêu tên trước giữ chức Nasi (Chủ tịch Hội đồng), còn vị được nêu tên thứ hai giữ chức Av Beit Din (Chánh án Tòa án tối cao).
Năm cặp Zugot ấy lần lượt là: (1) Yose ben Yoezer và Yose ben Yochanan (thời kỳ đầu cuộc khởi nghĩa Maccabee thế kỷ 2 TCN); (2) Yehoshua ben Perachyah và Nittai người Arbel (thời vua Yohanan Hyrcanus); (3) Yehudah ben Tabbai và Shimon ben Shetach (thời vua Alexander Yannai và hoàng hậu Salome Alexandra đầu thế kỷ 1 TCN); (4) Shemayah và Avtalyon (giữa thế kỷ 1 TCN); và (5) Hillel và Shammai (cuối thế kỷ 1 TCN tới đầu thế kỷ 1 SCN). Từ khoảng thế kỷ 9 (thời Rav Sar Shalom Gaon tại Babylon), truyền thống Do Thái đã đưa trọn bộ tiểu luận Pirkei Avot vào sách kinh nguyện hằng ngày Siddur để toàn dân cùng đọc vào mỗi chiều thứ Bảy từ mùa xuân sang mùa thu.
IIToàn Văn 18 Đoạn Mishnah Avot Chương 1 (Pirkei Avot 1:1-18)
Bảng đối chiếu bốn cột dưới đây trình bày trọn vẹn 18 đoạn của Chương 1 sách Pirkei Avot (Mishnah Avot 1:1-18) bằng nguyên văn tiếng Hebrew Mishnah có đầy đủ dấu nguyên âm Nekudot (riêng đoạn 13 bằng tiếng Aram cổ của Hillel), kèm phiên âm chuẩn và hai bản dịch tiếng Việt, tiếng Anh của thư viện.
| Câu | Nguyên văn Hebrew · Aram | Phiên âm chuẩn | Tiếng Việt | Tiếng Anh |
|---|---|---|---|---|
| 1 | מֹשֶׁה קִבֵּל תּוֹרָה מִסִּינַי וּמְסָרָהּ לִיהוֹשֻׁעַ וִיהוֹשֻׁעַ לִזְקֵנִים וּזְקֵנִים לִנְבִיאִים וּנְבִיאִים מְסָרוּהָ לְאַנְשֵׁי כְנֶסֶת הַגְּדוֹלָה׃ הֵם אָמְרוּ שְׁלֹשָׁה דְבָרִים הֱווּ מְתוּנִים בַּדִּין וְהַעֲמִידוּ תַלְמִידִים הַרְבֵּה וַעֲשׂוּ סְיָג לַתּוֹרָה׃ | Moshe kibel Torah miSinai umesarah liYhoshua, viYhoshua lizkenim, uzkenim linvi'im, unvi'im mesaruhah le'anshei Knesset HaGedolah. Hem amru sheloshah devarim: hevu metunim badin, veha'amidu talmidim harbeh, va'asu seyag laTorah. | [Avot 1:1 · Đại Hội Đồng] Moshe đón nhận Torah từ núi Sinai và truyền lại cho Yehoshua, Yehoshua truyền cho các bậc Trưởng Lão, các Trưởng Lão truyền cho các Ngôn Sứ, và các Ngôn Sứ truyền lại cho các vị thuộc Đại Hội Đồng. Các vị ấy đã dạy ba điều: Hãy thận trọng điềm tĩnh khi xét xử, hãy đào tạo thật nhiều môn đệ, và hãy dựng hàng rào bảo vệ cho Torah. | [Avot 1:1 · The Men of the Great Assembly] Moses received the Torah from Sinai and transmitted it to Joshua; Joshua to the Elders; the Elders to the Prophets; and the Prophets transmitted it to the Men of the Great Assembly. They said three things: Be deliberate in judgment, raise up many disciples, and make a protective fence around the Torah. |
| 2 | שִׁמְעוֹן הַצַּדִּיק הָיָה מִשְּׁיָרֵי כְנֶסֶת הַגְּדוֹלָה׃ הוּא הָיָה אוֹמֵר עַל שְׁלֹשָׁה דְבָרִים הָעוֹלָם עוֹמֵד עַל הַתּוֹרָה וְעַל הָעֲבוֹדָה וְעַל גְּמִילוּת חֲסָדִים׃ | Shim'on HaTsadik hayah misheyarei Knesset HaGedolah. Hu hayah omer: al sheloshah devarim ha'olam omed: al haTorah, ve'al ha'avodah, ve'al gemilut ḥasadim. | [Avot 1:2 · Shimon Chính Trực] Shimon Chính Trực là một trong những vị cuối cùng còn lại của Đại Hội Đồng. Ông thường nói: Thế giới đứng vững trên ba điều: trên việc học Torah, trên sự phụng sự thờ phượng (Avodah), và trên việc thực hành lòng nhân nghĩa từ tâm (Gemilut Chasadim). | [Avot 1:2 · Shimon the Righteous] Shimon the Righteous was among the last survivors of the Great Assembly. He used to say: Upon three things the world stands: upon the Torah, upon the Temple Service (and prayer, Avodah), and upon acts of lovingkindness (Gemilut Chasadim). |
| 3 | אַנְטִיגְנוֹס אִישׁ סוֹכוֹ קִבֵּל מִשִּׁמְעוֹן הַצַּדִּיק׃ הוּא הָיָה אוֹמֵר אַל תִּהְיוּ כַעֲבָדִים הַמְשַׁמְּשִׁים אֶת־הָרַב עַל מְנָת לְקַבֵּל פְּרָס אֶלָּא הֱווּ כַעֲבָדִים הַמְשַׁמְּשִׁים אֶת־הָרַב שֶׁלֹּא עַל מְנָת לְקַבֵּל פְּרָס וִיהִי מוֹרָא שָׁמַיִם עֲלֵיכֶם׃ | Antignos ish Sokho kibel miShim'on HaTsadik. Hu hayah omer: al tihyu kha'avadim hameshameshim et-harav al menat lekabel peras, ela hevu kha'avadim hameshameshim et-harav shelo al menat lekabel peras, vihi mora Shamayim aleikhem. | [Avot 1:3 · Antigonus xứ Sokho] Antigonus người xứ Sokho tiếp nhận truyền thừa từ Shimon Chính Trực. Ông thường nói: Đừng làm như những kẻ tôi tớ phục vụ chủ chỉ với mục đích để nhận phần thưởng, mà hãy làm như những người tôi tớ phục vụ chủ không vì mục đích nhận phần thưởng; và nguyện lòng kính sợ Trời luôn ở trên các ngươi. | [Avot 1:3 · Antigonus of Sokho] Antigonus of Sokho received the tradition from Shimon the Righteous. He used to say: Be not like servants who serve the master for the sake of receiving a reward; rather, be like servants who serve the master not for the sake of receiving a reward; and let the awe of Heaven be upon you. |
| 4 | יוֹסֵי בֶּן־יוֹעֶזֶר אִישׁ צְרֵדָה וְיוֹסֵי בֶּן־יוֹחָנָן אִישׁ יְרוּשָׁלַיִם קִבְּלוּ מֵהֶם׃ יוֹסֵי בֶּן־יוֹעֶזֶר אִישׁ צְרֵדָה אוֹמֵר יְהִי בֵיתְךָ בֵּית וַעַד לַחֲכָמִים וֶהֱוֵי מִתְאַבֵּק בַּעֲפַר רַגְלֵיהֶם וֶהֱוֵי שׁוֹתֶה בְצָמָא אֶת־דִּבְרֵיהֶם׃ | Yose ben-Yo'ezer ish Tseredah veYose ben-Yoḥanan ish Yerushalayim kibelu mehem. Yose ben-Yo'ezer ish Tseredah omer: yehi veitekha beit va'ad laḥakhamim, vehevei mit'abek ba'afar ragleihem, vehevei shoteh vetsama et-divreihem. | [Avot 1:4 · Cặp Zugot I: Yose ben Yoezer] Yose ben Yoezer người xứ Tseredah và Yose ben Yochanan người thành Jerusalem tiếp nhận truyền thừa từ các vị ấy. Yose ben Yoezer người xứ Tseredah nói: Hãy làm cho ngôi nhà của ngươi thành nơi hội họp cho các bậc hiền triết, hãy ngồi phủi bụi dưới chân các ngài, và hãy uống từng lời của các ngài bằng tấm lòng khát khao. | [Avot 1:4 · First Pair (Zugot I): Yose ben Yoezer] Yose ben Yoezer of Tzeredah and Yose ben Yochanan of Jerusalem received the tradition from them. Yose ben Yoezer of Tzeredah says: Let your house be a meeting-place for the sages, sit amidst the dust of their feet, and drink in their words with thirst. |
| 5 | יוֹסֵי בֶּן־יוֹחָנָן אִישׁ יְרוּשָׁלַיִם אוֹמֵר יְהִי בֵיתְךָ פָּתוּחַ לִרְוָחָה וְיִהְיוּ עֲנִיִּים בְּנֵי בֵיתֶךָ וְאַל תַּרְבֶּה שִׂיחָה עִם הָאִשָּׁה׃ בְּאִשְׁתּוֹ אָמְרוּ קַל וָחֹמֶר בְּאֵשֶׁת חֲבֵרוֹ׃ מִכָּאן אָמְרוּ חֲכָמִים כָּל־זְמַן שֶׁאָדָם מַרְבֶּה שִׂיחָה עִם הָאִשָּׁה גּוֹרֵם רָעָה לְעַצְמוֹ וּבוֹטֵל מִדִּבְרֵי תוֹרָה וְסוֹפוֹ יוֹרֵשׁ גֵּיהִנֹּם׃ | Yose ben-Yoḥanan ish Yerushalayim omer: yehi veitekha patu'aḥ lirvaḥah, veyihyu aniyim benei veitekha, ve'al tarbeh siḥah im ha'ishah. Be'ishto amru, kal vaḥomer be'eshet ḥavero. Mikan amru ḥakhamim: kol-zeman she'adam marbeh siḥah im ha'ishah gorem ra'ah le'atsmo, uvotel midivrei Torah, vesofo yoresh Geihinom. | [Avot 1:5 · Yose ben Yochanan] Yose ben Yochanan người thành Jerusalem nói: Hãy để ngôi nhà của ngươi mở rộng cửa bốn phía, hãy coi những người nghèo khó như người thân trong gia đình ngươi, và đừng nói chuyện phiếm quá nhiều với phụ nữ. Ngay cả với vợ mình mà các vị còn khuyên tránh chuyện phiếm vô bổ trong giờ học, huống chi là với vợ của người khác. Từ đó các bậc hiền triết nói rằng: hễ ai sa đà vào chuyện phiếm thì gây tổn hại cho chính mình, sao nhãng lời Torah và rốt cuộc tự chuốc lấy khổ cảnh Geihinom. | [Avot 1:5 · Yose ben Yochanan of Jerusalem] Yose ben Yochanan of Jerusalem says: Let your house be opened wide (to the poor and travelers), let the poor be members of your household, and do not engage in excessive idle chatter. |
| 6 | יְהוֹשֻׁעַ בֶּן־פְּרַחְיָה וְנִתַּאי הָאַרְבֵּלִי קִבְּלוּ מֵהֶם׃ יְהוֹשֻׁעַ בֶּן־פְּרַחְיָה אוֹמֵר עֲשֵׂה לְךָ רַב וּקְנֵה לְךָ חָבֵר וֶהֱוֵי דָן אֶת־כָּל־הָאָדָם לְכַף זְכוּת׃ | Yehoshua ben-Peraḥyah veNitai ha'Arbeli kibelu mehem. Yehoshua ben-Peraḥyah omer: aseh lekha rav, ukneh lekha ḥaver, vehevei dan et-kol-ha'adam lekhaf zekhut. | [Avot 1:6 · Cặp Zugot II: Yehoshua ben Perachyah] Yehoshua ben Perachyah và Nittai người xứ Arbel tiếp nhận truyền thừa từ các vị ấy. Yehoshua ben Perachyah nói: Hãy lập cho mình một người thầy, hãy kết giao cho mình một người bạn đồng học, và hãy luôn xét đoán mọi người theo chiều hướng thiện lành (lekhaf zekhut). | [Avot 1:6 · Second Pair (Zugot II): Yehoshua ben Perachyah] Yehoshua ben Perachyah and Nittai the Arbelite received the tradition from them. Yehoshua ben Perachyah says: Make for yourself a teacher (aseh lekha rav), acquire for yourself a study companion (keneh lekha chaver), and judge every person toward the scale of merit (lekhaf zekhut). |
| 7 | נִתַּאי הָאַרְבֵּלִי אוֹמֵר הַרְחֵק מִשָּׁכֵן רָע וְאַל תִּתְחַבֵּר לָרָשָׁע וְאַל תִּתְיָאֵשׁ מִן הַפֻּרְעָנוּת׃ | Nitai ha'Arbeli omer: harḥek mishakhen ra, ve'al titḥaber larasha, ve'al titya'esh min hapur'anut. | [Avot 1:7 · Nittai người xứ Arbel] Nittai người xứ Arbel nói: Hãy tránh xa người láng giềng xấu, đừng kết bè kết bạn với kẻ gian ác, và đừng bao giờ buông mất niềm tin rằng ác báo công lý sẽ đến. | [Avot 1:7 · Nittai the Arbelite] Nittai the Arbelite says: Keep far from an evil neighbor, do not associate with the wicked, and do not despair of divine retribution (justice). |
| 8 | יְהוּדָה בֶּן־טַבַּאי וְשִׁמְעוֹן בֶּן־שָׁטַח קִבְּלוּ מֵהֶם׃ יְהוּדָה בֶּן־טַבַּאי אוֹמֵר אַל תַּעַשׂ עַצְמְךָ כְּעוֹרְכֵי הַדַּיָּנִים וּכְשֶׁיִּהְיוּ בַעֲלֵי דִינִין עוֹמְדִים לְפָנֶיךָ יִהְיוּ בְעֵינֶיךָ כִּרְשָׁעִים וּכְשֶׁנִּפְטָרִים מִלְּפָנֶיךָ יִהְיוּ בְעֵינֶיךָ כְּזַכָּאִין כְּשֶׁקִּבְּלוּ עֲלֵיהֶם אֶת־הַדִּין׃ | Yehudah ben-Tabai veShim'on ben-Shataḥ kibelu mehem. Yehudah ben-Tabai omer: al ta'as atsmekha ke'orkhei hadayanim; ukhesheyihyu va'alei dinin omedim lefanekha, yihyu ve'einekha kirsha'im; ukhesheniftarim milefanekha, yihyu ve'einekha kezakain, keshekibelu aleihem et-hadin. | [Avot 1:8 · Cặp Zugot III: Yehudah ben Tabbai] Yehudah ben Tabbai và Shimon ben Shetach tiếp nhận truyền thừa từ các vị ấy. Yehudah ben Tabbai nói: Khi ngồi ghế thẩm phán, đừng tự biến mình thành người mớm lời như luật sư cho một bên; khi hai bên đương sự đang đứng trước mặt ngươi, hãy nhìn cả hai như thể đều có thể đang sai trái; nhưng khi họ đã rời khỏi tòa và chấp nhận phán quyết công lý, hãy nhìn cả hai như những người vô tội chính trực. | [Avot 1:8 · Third Pair (Zugot III): Yehudah ben Tabbai] Yehudah ben Tabbai and Shimon ben Shetach received the tradition from them. Yehudah ben Tabbai says: Do not act the part of an advocate when serving as a judge; while the litigants stand before you, regard them both as potentially guilty; and when they depart having accepted the verdict, regard them both as innocent. |
| 9 | שִׁמְעוֹן בֶּן־שָׁטַח אוֹמֵר הֱוֵי מַרְבֶּה לַחְקוֹר אֶת־הָעֵדִים וֶהֱוֵי זָהִיר בִּדְבָרֶיךָ שֶׁמָּא מִתּוֹכָם יִלְמְדוּ לְשַׁקֵּר׃ | Shim'on ben-Shataḥ omer: hevei marbeh laḥkor et-ha'edim, vehevei zahir bidvarekha, shema mitokham yilmedu leshaker. | [Avot 1:9 · Shimon ben Shetach] Shimon ben Shetach nói: Hãy thẩm vấn thật kỹ lưỡng các nhân chứng, và hãy hết sức cẩn trọng trong lời hỏi của ngươi, kẻo từ chính lời ngươi mà họ học được cách nói dối cho khớp. | [Avot 1:9 · Shimon ben Shetach] Shimon ben Shetach says: Examine the witnesses thoroughly, and be cautious with your words, lest from them they learn to fabricate falsehood. |
| 10 | שְׁמַעְיָה וְאַבְטַלְיוֹן קִבְּלוּ מֵהֶם׃ שְׁמַעְיָה אוֹמֵר אֱהֹב אֶת־הַמְּלָאכָה וּשְׂנָא אֶת־הָרַבָּנוּת וְאַל תִּתְוַדַּע לָרָשׁוּת׃ | Shemayah ve'Avtalyon kibelu mehem. Shemayah omer: ehov et-hamelakhah, usena et-harabanut, ve'al titvada larashut. | [Avot 1:10 · Cặp Zugot IV: Shemayah] Shemayah và Avtalyon tiếp nhận truyền thừa từ các vị ấy. Shemayah nói: Hãy yêu lao động chân chính, hãy ghét thói ham quyền chức bá chủ, và đừng tìm cách luồn cúi làm quen với giới cầm quyền thế lực. | [Avot 1:10 · Fourth Pair (Zugot IV): Shemayah] Shemayah and Avtalyon received the tradition from them. Shemayah says: Love work (ehov et ha-melakhah), shun lordship over others (sena et ha-rabbanut), and do not seek intimacy with the ruling authorities. |
| 11 | אַבְטַלְיוֹן אוֹמֵר חֲכָמִים הִזָּהֲרוּ בְּדִבְרֵיכֶם שֶׁמָּא תָחוֹבוּ חוֹבַת גָּלוּת וְתִגְלוּ לִמְקוֹם מַיִם הָרָעִים וְיִשְׁתּוּ הַתַּלְמִידִים הַבָּאִים אַחֲרֵיכֶם וְיָמוּתוּ וְנִמְצָא שֵׁם שָׁמַיִם מִתְחַלֵּל׃ | Avtalyon omer: ḥakhamim, hizaharu bedivreikhem, shema taḥovu ḥovat galut vetiglu limkom mayim hara'im, veyishtu hatalmidim haba'im aḥareikhem veyamutu, venimtsa shem Shamayim mitḥalel. | [Avot 1:11 · Avtalyon] Avtalyon nói: Hỡi các bậc hiền triết, hãy cẩn trọng từng lời giảng dạy của mình, kẻo các vị mắc lỗi dẫn đến cảnh lưu đày tới vùng nước độc (tà thuyết), rồi các môn đệ đến sau uống phải nguồn nước ấy mà chết về mặt tâm linh, khiến Danh Trời bị xúc phạm. | [Avot 1:11 · Avtalyon] Avtalyon says: Sages, be careful with your words, lest you incur the penalty of exile and be banished to a place of evil waters (heretical distortion), and the disciples who come after you drink thereof and spiritually perish, causing the Name of Heaven to be profaned. |
| 12 | הִלֵּל וְשַׁמַּאי קִבְּלוּ מֵהֶם׃ הִלֵּל אוֹמֵר הֱוֵי מִתַּלְמִידָיו שֶׁל אַהֲרֹן אוֹהֵב שָׁלוֹם וְרוֹדֵף שָׁלוֹם אוֹהֵב אֶת־הַבְּרִיּוֹת וּמְקָרְבָן לַתּוֹרָה׃ | Hillel veShammai kibelu mehem. Hillel omer: hevei mitalmidav shel Aharon, ohev shalom verodef shalom, ohev et-haberiyot umekarvan laTorah. | [Avot 1:12 · Cặp Zugot V: Hillel về Hòa Bình] Hillel và Shammai tiếp nhận truyền thừa từ các vị ấy. Hillel nói: Hãy làm môn đệ của thầy thượng tế Aaron: yêu chuộng hòa bình và theo đuổi hòa bình, yêu thương hết thảy mọi con người và dẫn dắt họ đến gần với Torah. | [Avot 1:12 · Fifth Pair (Zugot V): Hillel on Peace] Hillel and Shammai received the tradition from them. Hillel says: Be of the disciples of Aaron, loving peace (ohev shalom) and pursuing peace (rodef shalom), loving human beings (ohev et ha-briyot) and drawing them near to the Torah. |
| 13 | הוּא הָיָה אוֹמֵר נְגַד שְׁמָא אֲבַד שְׁמֵהּ וּדְלָא מוֹסִיף יָסֵיף וּדְלָא יָלֵיף קְטָלָא חַיָּב וּדְאִשְׁתַּמֵּשׁ בְּתָגָא חָלָף׃ | Hu hayah omer: negad shema, avad shemeih; udela mosif, yasef; udela yalef, ketala ḥayav; ude'ishtamesh betaga, ḥalaf. | [Avot 1:13 · Châm ngôn tiếng Aram của Hillel] Ông cũng thường nói: Kẻ nào cố kéo rộng thanh danh cho mình thì sẽ đánh mất tên tuổi mình; kẻ nào không bồi đắp thêm tri thức thì sẽ bị hao hụt lụi tàn; kẻ nào không chịu học hỏi thì tự làm hại mạng sống tinh thần của mình; và kẻ nào lợi dụng vương miện Torah làm công cụ trục lợi riêng thì sẽ tiêu vong. | [Avot 1:13 · Hillel's Aramaic Maxim] He used to say (in Aramaic): A name stretched out for aggrandizement loses its name; whoever does not increase knowledge decreases it; whoever does not study deserves spiritual death; and whoever exploits the Crown of Torah for personal gain passes away. |
| 14 | הוּא הָיָה אוֹמֵר אִם אֵין אֲנִי לִי מִי לִי וּכְשֶׁאֲנִי לְעַצְמִי מָה אֲנִי וְאִם לֹא עַכְשָׁיו אֵימָתָי׃ | Hu hayah omer: im ein ani li, mi li? Ukheshe'ani le'atsmi, mah ani? Ve'im lo akhshav, eimatai? | [Avot 1:14 · Ba câu hỏi của Hillel] Ông lại thường nói: Nếu tôi không tự đứng lên vì chính mình, thì ai sẽ làm thay cho tôi? Nhưng nếu tôi chỉ biết sống cho riêng mình tôi, thì tôi còn là gì nữa? Và nếu không phải là ngay bây giờ, thì còn đợi đến bao giờ? | [Avot 1:14 · Hillel's Three Questions] He used to say: If I am not for myself, who will be for me? And when I am only for myself, what am I? And if not now, when? |
| 15 | שַׁמַּאי אוֹמֵר עֲשֵׂה תוֹרָתְךָ קֶבַע אֱמֹר מְעַט וַעֲשֵׂה הַרְבֵּה וֶהֱוֵי מְקַבֵּל אֶת־כָּל־הָאָדָם בְּסֵבֶר פָּנִים יָפוֹת׃ | Shammai omer: aseh Toratekha keva; emor me'at va'aseh harbeh; vehevei mekabel et-kol-ha'adam besever panim yafot. | [Avot 1:15 · Shammai] Shammai nói: Hãy biến việc học Torah của ngươi thành một nếp cố định bất di bất dịch; hãy nói ít mà làm nhiều; và hãy đón tiếp hết thảy mọi người bằng nét mặt tươi vui niềm nở. | [Avot 1:15 · Shammai] Shammai says: Make your study of Torah a fixed daily appointment (keva); say little and do much (emor me'at va'aseh harbeh); and receive every person with a cheerful countenance (beseveir panim yafot). |
| 16 | רַבָּן גַּמְלִיאֵל אוֹמֵר עֲשֵׂה לְךָ רַב וְהִסְתַּלֵּק מִן הַסָּפֵק וְאַל תַּרְבֶּה לְעַשֵּׂר אֹמָדוֹת׃ | Rabban Gamliel omer: aseh lekha rav, vehistalek min hasafek, ve'al tarbeh le'aser omadot. | [Avot 1:16 · Rabban Gamliel] Rabban Gamliel nói: Hãy lập cho mình một vị thầy hướng dẫn để thoát khỏi tình trạng phân vân nghi ngờ, và đừng quen thói trích phần mười hoa lợi chỉ bằng cách ước chừng đại khái. | [Avot 1:16 · Rabban Gamliel] Rabban Gamliel used to say: Make for yourself a teacher and remove yourself from doubt, and do not habitually tithe by mere guesswork. |
| 17 | שִׁמְעוֹן בְּנוֹ אוֹמֵר כָּל־יָמַי גָּדַלְתִּי בֵין הַחֲכָמִים וְלֹא מָצָאתִי לַגּוּף טוֹב אֶלָּא שְׁתִיקָה וְלֹא הַמִּדְרָשׁ הוּא הָעִקָּר אֶלָּא הַמַּעֲשֶׂה וְכָל־הַמַּרְבֶּה דְבָרִים מֵבִיא חֵטְא׃ | Shim'on beno omer: kol-yamai gadalti vein haḥakhamim, velo matsati laguf tov ela shetikah; velo hamidrash hu ha'ikar ela hama'aseh; vekhol-hamarbeh devarim mevi ḥet. | [Avot 1:17 · Shimon con trai Rabban Gamliel] Shimon, con trai ông, nói: Suốt cả đời mình, tôi đã lớn lên giữa các bậc hiền triết, và tôi không tìm thấy điều gì tốt cho bản thân con người hơn sự im lặng; không phải lời bàn luận giảng thuyết là điều cốt lõi, mà chính hành động thực tế mới là điều cốt lõi; và bất kỳ ai nói quá nhiều lời đều dễ dẫn đến chỗ phạm lỗi. | [Avot 1:17 · Shimon, Son of Rabban Gamliel] Shimon, his son, says: All my days I grew up among the sages, and I found nothing better for a person than silence; not study alone is the main thing, but practice (lo ha-midrash hu ha-ikkar ella ha-ma'aseh); and whoever multiplies words brings about sin. |
| 18 | רַבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן־גַּמְלִיאֵל אוֹמֵר עַל שְׁלֹשָׁה דְבָרִים הָעוֹלָם עוֹמֵד עַל הַדִּין וְעַל הָאֱמֶת וְעַל הַשָּׁלוֹם שֶׁנֶּאֱמַר אֱמֶת וּמִשְׁפַּט שָׁלוֹם שִׁפְטוּ בְּשַׁעֲרֵיכֶם׃ | Rabban Shim'on ben-Gamliel omer: al sheloshah devarim ha'olam omed: al hadin, ve'al ha'emet, ve'al hashalom, shene'emar: emet umishpat shalom shiftu besha'areikhem. | [Avot 1:18 · Rabban Shimon ben Gamliel] Rabban Shimon ben Gamliel nói: Thế giới đứng vững trên ba điều: trên Công Lý (Din), trên Sự Thật (Emet) và trên Hòa Bình (Shalom), như có lời chép trong sách Xa-cha-ri 8:16 rằng: Hãy xét xử theo sự thật và công lý đem lại hòa bình nơi các cổng thành của các ngươi. | [Avot 1:18 · Rabban Shimon ben Gamliel] Rabban Shimon ben Gamliel says: Upon three things the world endures (ha-olam kayam): upon Justice (Din), upon Truth (Emet), and upon Peace (Shalom), as it is said (Zechariah 8:16): 'Execute the judgment of truth and peace in your gates.' |
IIIGiải Nghĩa Chuyên Sâu Từng Đoạn Theo Maimonides, Bartenura Và Maharal Xứ Prague
Mười tám đoạn của Chương 1 sách Pirkei Avot đã được hàng trăm bộ chú giải phân tích từng chữ. Dưới đây là phần giải nghĩa đi theo bảy chặng truyền thừa chính của chương.
Đoạn mở đầu (Avot 1:1) sử dụng từ תּוֹרָה (Torah) không có mạo từ xác định (HaTorah), điều mà các nhà chú giải như Rashi, Bartenura và Maharal xứ Prague giải thích là để bao hàm cả hai dòng chảy không bao giờ tách rời nhau: Torah Thành Văn (Torah she-bi-khtav) và Torah Truyền Khẩu (Torah she-be-al peh). Hơn nữa, bản văn không nói Moshe nhận Torah từ tay ai mà nói מִסִּינַי (miSinai, từ núi Sinai): Midrash và Bartenura lưu ý rằng ngọn núi Sinai là ngọn núi thấp bé nhất trong các ngọn núi trong vùng, biểu trưng cho phẩm tính khiêm nhường của Moshe; chỉ có người thực sự khiêm nhường như đất núi Sinai mới có thể làm bình chứa chân thật đón nhận và truyền trao (mesirah) trí tuệ mà không biến nó thành sở hữu kiêu ngạo của riêng mình.
Ba lời dạy của Đại Hội Đồng (Anshei Knesset HaGedolah, gồm 120 vị trưởng lão và các ngôn sứ cuối cùng như Haggai, Xa-cha-ri, Ma-la-chi cùng học giả Ezra) đặt nền móng cho toàn bộ phương pháp học thuật Do Thái: (1) Hãy điềm tĩnh thận trọng khi xét xử (הֱווּ מְתוּנִים בַּדִּין), tức là không bao giờ vội vã kết luận một vụ án ngay cả khi vụ việc trông có vẻ quen thuộc như hàng trăm vụ trước đó; (2) Hãy đào tạo thật nhiều môn đệ (וְהַעֲמִידוּ תַלְמִידִים הַרְבֵּה), mở rộng cánh cửa học đường cho mọi tầng lớp thay vì giữ tri thức trong một nhóm tinh hoa khép kín; và (3) Hãy dựng hàng rào bảo vệ cho Torah (וַעֲשׂוּ סְיָג לַתּוֹרָה), thiết lập các giới hạn phòng ngừa đạo đức để con người không vô tình bước qua ranh giới vi phạm các điều răn cốt lõi.
Ở đoạn 1:2, thầy thượng tế Shimon Chính Trực (Shimon HaTsadik) đưa ra châm ngôn kiềng ba chân nổi tiếng nhất của Do Thái Giáo: thế giới đứng vững trên Torah (học tập và trau dồi trí tuệ thiêng liêng), Avodah (phụng sự Thượng Đế; thời cổ là lễ tế Đền Thờ, từ sau khi Đền Thờ sụp đổ được Talmud Ta'anit 2a định nghĩa là avodah she-ba-lev, sự phụng sự trong trái tim tức lời cầu nguyện), và Gemilut Chasadim (những hành động nhân ái giúp đỡ người khác bằng chính công sức và tấm lòng của mình, rộng hơn cả việc bố thí tiền bạc tsedakah vì thực hiện được cho cả người nghèo lẫn người giàu, cả người sống lẫn người đã khuất). Học giả Maharal xứ Prague giải thích rằng ba trụ cột này hoàn chỉnh ba mối tương quan của con người: Torah hoàn thiện trí tuệ bản thân, Avodah kết nối con người với Thượng Đế, và Gemilut Chasadim kết nối con người với tha nhân.
Ở đoạn 1:3, môn đệ của Shimon là Antigonus người xứ Sokho (người đầu tiên trong danh sách mang một tên gọi gốc Hy Lạp, phản ánh bối cảnh giao thoa văn hóa thế kỷ 3 TCN) dạy nguyên lý phụng sự vô vị lợi (Lishmah): không phụng sự Thượng Đế như kẻ làm thuê chỉ nhăm nhăm tính toán tiền thưởng (פְּרָס, peras), mà phụng sự bằng tình yêu thương thuần khiết kết hợp với lòng kính sợ Trời (מוֹרָא שָׁמַיִם, mora Shamayim). Sách Avot de-Rabbi Natan (chương 5) ghi lại một chi tiết lịch sử quan trọng: hai học trò của Antigonus là Tsadok và Boethus đã hiểu sai câu nói này của thầy, tưởng rằng không có thế giới mai sau hay sự thưởng phạt nào cả, từ đó tách ra lập nên hai giáo phái Sadducee (Tsedukim) và Boethusian (Beitusim) vốn phủ nhận Torah truyền khẩu và sự sống lại của kẻ chết.
Từ đoạn 1:4 tới 1:7 là lời dạy của hai cặp Zugot đầu tiên. Ở cặp thứ nhất (đoạn 1:4 và 1:5), hai vị hiền triết cùng tên Yose đưa ra hai hình ảnh bổ sung cho nhau về ngôi nhà của người có đạo: Yose ben Yoezer khuyên hãy biến ngôi nhà của mình thành nơi tụ họp của các bậc hiền triết (trụ cột Torah), ngồi dưới đất khiêm cung đến mức bụi chân của các bậc thầy phủ lên người mình (מִתְאַבֵּק בַּעֲפַר רַגְלֵיהֶם); còn Yose ben Yochanan khuyên hãy mở cửa nhà rộng ra cả bốn hướng Bắc, Nam, Đông, Tây như lều của tổ phụ Abraham trong sa mạc để người lỡ đường không phải đi vòng tìm cửa, và đối xử với người nghèo khổ như con cái ruột thịt trong nhà (trụ cột Gemilut Chasadim).
Ở cặp Zugot thứ hai (đoạn 1:6 và 1:7), Yehoshua ben Perachyah trao cho hậu thế ba nguyên tắc vàng của việc học và sống chung: (1) Hãy lập cho mình một người thầy (để có chuẩn mực hướng dẫn vững chắc); (2) Hãy mua sắm (kết giao) cho mình một người bạn đồng học (וּקְנֵה לְךָ חָבֵר, dùng động từ kanoh là mua sắm để chỉ rằng tình bạn chân chính và người bạn cùng học hỏi phê bình thẳng thắn đòi hỏi phải đầu tư công sức và sự hy sinh mới có được); và (3) Hãy xét đoán mọi người theo cán cân thiện lành (לְכַף זְכוּת, lekhaf zekhut: khi thấy một hành động của người khác có thể hiểu theo hai hướng tốt hoặc xấu, hãy nghiêng cán cân về hướng thiện và thông cảm cho hoàn cảnh của họ). Ngay bên cạnh đó, đồng sự của ông là Nittai người xứ Arbel (đoạn 1:7) lập tức đặt ra giới hạn tỉnh táo để lòng bao dung không biến thành sự ngây thơ mù quáng: với người bình thường thì xét đoán thiện ý, nhưng với kẻ cố tình làm điều ác (shakhen ra, rasha) thì phải chủ động giữ khoảng cách để không bị lôi kéo vào đường dữ.
Đoạn 1:8 tới 1:11 ghi lại lời dạy của cặp Zugot thứ ba và thứ tư, tập trung vào đạo đức tư pháp và bản lĩnh độc lập của người trí thức trước quyền lực chính trị. Ở cặp thứ ba, Yehudah ben Tabbai và Shimon ben Shetach (đoạn 1:8-9) đặt ra chuẩn mực đạo đức nghề thẩm phán: vị thẩm phán không bao giờ được mớm lý lẽ có lợi cho một bên đương sự (orkhei hadayanim); trong lúc xét xử phải giữ thái độ hoài nghi khách quan đối với lời khai của cả hai bên, nhưng ngay khi bản án đã tuyên và đương sự đã chấp hành thì phải trả lại cho họ trọn vẹn sự tôn trọng như những công dân vô tội chính trực (kezakain). Đồng thời, khi thẩm vấn nhân chứng, thẩm phán phải cẩn trọng từng lời hỏi để nhân chứng gian không thể dựa vào câu hỏi gợi ý mà bịa ra câu trả lời khớp nhau.
Ở cặp thứ tư (đoạn 1:10-11), Shemayah và Avtalyon (hai bậc đại hiền triết mà theo Talmud Gittin 57b vốn là hậu duệ của những người cải theo Do Thái Giáo, nhưng đã vươn lên đứng đầu toàn bộ giới học giả Jerusalem nhờ tài đức lỗi lạc) dạy bài học về nhân cách tự lập: Hãy yêu lao động chân tay (אֱהֹב אֶת־הַמְּלָאכָה, ngay cả các bậc Rabbi vĩ đại nhất trong Talmud cũng đều làm nghề thợ rèn, thợ đóng giày, thợ đốn củi để tự nuôi sống bản thân), hãy ghét thói hám chức quyền (וּשְׂנָא אֶת־הָרַבָּנוּת), và đừng tìm cách dựa dẫm làm quen với bọn cầm quyền thế lực (vì như chương 2 sẽ giải thích thêm, giới cầm quyền ích kỷ chỉ kết thân khi có lợi cho họ rồi sẵn sàng bỏ rơi khi hết giá trị lợi dụng). Còn Avtalyon cảnh báo các học giả phải diễn đạt lời giảng thật chính xác, không mập mờ, để các thế hệ học trò về sau không thể trích dẫn lệch lạc thành tà thuyết.
Đỉnh cao của Chương 1 nằm ở ba đoạn liên tiếp (1:12, 1:13 và 1:14) ghi lại lời dạy của Hillel Trưởng Lão (Hillel HaZaken, người từ Babylon lên Jerusalem học đạo trong cảnh nghèo khó tột cùng và trở thành biểu tượng của lòng kiên nhẫn, bao dung trong Talmud Shabbat 31a). Ở đoạn 1:12, Hillel lấy hình mẫu thầy thượng tế Aaron để định nghĩa thái độ sống của người học đạo: không chỉ yêu hòa bình (אוֹהֵב שָׁלוֹם, ngồi yên mong có hòa bình), mà phải theo đuổi hòa bình (וְרוֹדֵף שָׁלוֹם, chủ động bước đi tìm kiếm, hàn gắn những người đang giận nhau như sách Avot de-Rabbi Natan chương 12 kể về cách Aaron đi gặp riêng từng người đang bất hòa để hòa giải họ). Đặc biệt, Hillel dùng chữ אוֹהֵב אֶת־הַבְּרִיּוֹת (ohev et-haberiyot, nghĩa đen là yêu thương các tạo vật): các nhà chú giải chỉ ra rằng kể cả một người chưa có phẩm hạnh gì ngoài việc họ là một beriyah (một tạo vật do bàn tay Thượng Đế dựng nên), ta vẫn phải yêu thương và tôn trọng họ, rồi chính bằng tình thương ấy mà dẫn dắt họ đến gần với chân lý.
Sau câu châm ngôn bằng tiếng Aram cổ đầy nhạc tính ở đoạn 1:13 cảnh báo về tính phù vân của việc chạy theo danh tiếng và việc biến vương miện học thuật thành công cụ kiếm chác, đoạn 1:14 vang lên ba câu hỏi tự vấn nổi tiếng nhất trong lịch sử văn hóa Do Thái, chỉ gồm đúng 14 chữ Hebrew ngắn gọn: (1) Im ein ani li, mi li? (Nếu tôi không tự đứng lên vì chính mình, thì ai sẽ làm thay cho tôi?): khẳng định trách nhiệm cá nhân và tự do ý chí; không ai có thể tu sửa tâm hồn hay thực hiện bổn phận đạo đức thay cho chính bản thân mình. (2) Ukheshe'ani le'atsmi, mah ani? (Nhưng khi tôi chỉ biết sống cho riêng mình tôi, thì tôi là gì?): lập tức cân bằng câu thứ nhất để trách nhiệm cá nhân không biến thành chủ nghĩa vị kỷ cô lập; một con người thu mình trong cái vỏ ích kỷ, tách khỏi nỗi đau và nhu cầu của cộng đồng thì đánh mất hết giá trị làm người. (3) Ve'im lo akhshav, eimatai? (Và nếu không phải là ngay bây giờ, thì còn đợi đến bao giờ?): thức tỉnh con người khỏi căn bệnh trì hoãn, bởi thời gian của đời người là hữu hạn và cơ hội làm việc thiện ngay trong giây phút hiện tại sẽ không bao giờ quay lại lần thứ hai.
Ở đoạn 1:15, người đồng sự nổi tiếng nghiêm khắc của Hillel là Shammai để lại ba lời khuyên hết sức ấm áp và thực tế: (1) Hãy làm cho việc học Torah của ngươi thành một điểm cố định (קֶבַע, keva: dù công việc mưu sinh bận rộn đổi thay thế nào, giờ học và rèn luyện tâm trí mỗi ngày vẫn phải là trục cố định không bị xê dịch); (2) Hãy nói ít và làm nhiều (như gương tổ phụ Abraham trong Sáng Thế 18:5-8, khi đón ba người khách lạ chỉ hứa mang ra một mẩu bánh nhỏ nhưng thực tế lại làm cả một bữa tiệc thịnh soạn); và (3) Hãy đón tiếp hết thảy mọi người bằng gương mặt tươi vui niềm nở (בְּסֵבֶר פָּנִים יָפוֹת, besever panim yafot). Sách Avot de-Rabbi Natan (chương 13) bình giảng rằng: nếu một người trao tặng cho người nghèo những món quà đắt giá nhất thế gian mà mặt mày cau có lạnh lùng, thì coi như người ấy chưa tặng gì cả; ngược lại, người đón tiếp tha nhân bằng nụ cười ấm áp trân trọng, dù trong tay không có gì để cho, thì đã trao tặng món quà quý giá nhất.
Ba đoạn cuối của chương (1:16, 1:17 và 1:18) thuộc về các vị Chủ tịch Hội đồng (Nasi) dòng dõi của Hillel, những người đầu tiên mang danh hiệu tôn quý Rabban (Thầy của toàn dân). Sau lời dặn của Rabban Gamliel (đoạn 1:16) về tính minh bạch chính xác, không làm việc đạo đức theo kiểu ước đoán đại khái (omadot), đoạn 1:17 của con trai ông là Shimon đúc kết một nguyên tắc cốt tử của triết học hành động Do Thái: לֹא הַמִּדְרָשׁ הוּא הָעִקָּר אֶלָּא הַמַּעֲשֶׂה (Lo hamidrash hu ha'ikar, ela hama'aseh: Không phải sự khảo cứu thuyết giảng là điều cốt lõi, mà chính hành động thực hành mới là điều cốt lõi), đồng thời ca ngợi giá trị của sự im lặng tự chủ (שְׁתִיקָה, shetikah).
Đoạn 1:18 khép lại toàn bộ Chương 1 bằng lời của Rabban Shimon ben Gamliel: Thế giới đứng vững trên ba điều: trên Công Lý (Din), trên Sự Thật (Emet) và trên Hòa Bình (Shalom), như có lời chép (Xa-cha-ri 8:16): Hãy xét xử theo sự thật và công lý đem lại hòa bình nơi các cổng thành của các ngươi. Sách Talmud Jerusalem (tiểu luận Ta'anit 4:2) và chú giải của Bartenura giải thích rằng khác với ba trụ cột tâm linh ở đoạn 1:2 (vốn giải thích vì sao Thượng Đế tạo dựng và duy trì vũ trụ), ba trụ cột ở đoạn 1:18 giải thích điều gì giữ cho xã hội loài người đang sống hiện nay không tự hủy diệt nhau: không thể có Hòa Bình bền vững nếu thiếu Công Lý và Sự Thật; nhưng mặt khác, bản thân Công Lý ở tòa án cũng phải là một mishpat shalom (nền công lý hướng tới sự hòa giải và bình an giữa con người).
IVSơ Đồ Truyền Thừa Từ Sinai Qua Năm Cặp Học Giả (Zugot) Và Đối Xứng Hai Bộ Ba Trụ Cột
Chương 1 của Pirkei Avot được thiết kế như một cây phả hệ trí tuệ nối kết mười lăm thế kỷ lịch sử. Bảng dưới đây tổng hợp toàn bộ các thế hệ truyền thừa, chức vụ lịch sử trong Hội Đồng Sanhedrin và ba mệnh đề đạo đức đặc trưng của từng vị trong 18 đoạn Mishnah.
| Đoạn Mishnah | Bậc Hiền Triết & Thời kỳ lịch sử | Vai trò trong Chuỗi Truyền Thừa | Ba mệnh đề đạo đức trọng tâm |
|---|---|---|---|
| Avot 1:1 | Moshe → Yehoshua → Các Trưởng Lão → Các Ngôn Sứ → Đại Hội Đồng (thế kỷ 5-3 TCN) | Mở đầu chuỗi truyền thừa từ núi Sinai tới đầu thời kỳ Đền Thờ Thứ Hai | 1. Điềm tĩnh thận trọng khi xét xử 2. Đào tạo nhiều môn đệ 3. Dựng hàng rào bảo vệ Torah |
| Avot 1:2-3 | Shimon Chính Trực và Antigonus xứ Sokho (thế kỷ 3 TCN) | Giai đoạn chuyển tiếp từ Đại Hội Đồng sang thời kỳ các học giả | Ba trụ cột vũ trụ: Torah, Avodah, Gemilut Chasadim; phụng sự vô vị lợi (Lishmah) và kính sợ Trời |
| Avot 1:4-5 | Cặp Zugot I: Yose ben Yoezer (Nasi) & Yose ben Yochanan (Av Beit Din) (thế kỷ 2 TCN) | Cặp lãnh đạo đầu tiên của Hội Đồng Sanhedrin đầu thời Maccabee | Nhà là nơi hội tụ hiền triết (trọng tri thức) đồng thời mở rộng cửa bốn phía đón người nghèo (trọng từ thiện) |
| Avot 1:6-7 | Cặp Zugot II: Yehoshua ben Perachyah (Nasi) & Nittai xứ Arbel (Av Beit Din) (cuối thế kỷ 2 TCN) | Cặp lãnh đạo thứ hai thời Hasmoneus | Lập thầy, kết bạn đồng học, xét đoán mọi người theo hướng thiện (lekhaf zekhut), nhưng tránh xa kẻ gian ác |
| Avot 1:8-9 | Cặp Zugot III: Yehudah ben Tabbai & Shimon ben Shetach (đầu thế kỷ 1 TCN) | Cặp lãnh đạo thứ ba thời vua Alexander Yannai và hoàng hậu Salome Alexandra | Đạo đức tư pháp: không thiên vị mớm lời, thẩm vấn kỹ nhân chứng, tôn trọng đương sự sau khi chấp nhận phán quyết |
| Avot 1:10-11 | Cặp Zugot IV: Shemayah (Nasi) & Avtalyon (Av Beit Din) (giữa thế kỷ 1 TCN) | Cặp lãnh đạo thứ tư, thầy trực tiếp của Hillel và Shammai | Yêu lao động, ghét hám chức quyền, độc lập trước thế lực cầm quyền, cẩn trọng từng lời giảng dạy |
| Avot 1:12-15 | Cặp Zugot V: Hillel (Nasi) & Shammai (Av Beit Din) (cuối thế kỷ 1 TCN - đầu thế kỷ 1 SCN) | Cặp lãnh đạo thứ năm và cuối cùng, khai sinh hai trường phái Beit Hillel và Beit Shammai | Hillel: Theo đuổi hòa bình như Aaron, không trục lợi từ Torah, 3 câu hỏi tự vấn (Nếu không phải tôi...). Shammai: Học Torah cố định, nói ít làm nhiều, nét mặt niềm nở |
| Avot 1:16-18 | Rabban Gamliel, con trai là Shimon, và Rabban Shimon ben Gamliel (thế kỷ 1-2 SCN) | Các vị Chủ tịch (Nasi) hậu duệ của Hillel tới thời kỳ biên tập Mishnah | Tránh hồ nghi, coi trọng sự im lặng, lấy hành động thực tế làm gốc, và ba trụ cột xã hội: Công lý, Sự thật, Hòa bình |
Hillel và Shammai: vì sao bất đồng học thuật vì Danh Trời lại tồn tại bền lâu
Sự xuất hiện sóng đôi của Hillel và Shammai ở các đoạn 1:12 tới 1:15 đặt nền móng cho một trong những truyền thống đẹp đẽ nhất của văn hóa học thuật Do Thái: văn hóa tranh luận tôn trọng lẫn nhau. Trong suốt các thế kỷ tiếp theo (và được nhắc lại ở Pirkei Avot chương 5 đoạn 17), hai trường phái Beit Hillel (Trường phái Hillel, thường thiên về sự khoan dung, mềm dẻo) và Beit Shammai (Trường phái Shammai, thường thiên về sự nghiêm cẩn, nguyên tắc) đã tranh luận hàng trăm vấn đề luật học khác nhau. Thế nhưng Talmud Babylon (tiểu luận Eruvin tờ 13b) ghi lại lời phán từ Trời: Eilu va-eilu divrei Elohim chayim hem, ve-halakhah ke-Beit Hillel (Cả hai bên đều là lời của Thượng Đế hằng sống, nhưng quy tắc thực hành đi theo trường phái Hillel).
Khi Talmud hỏi: vì sao trường phái Hillel lại được chọn làm chuẩn mực thực hành? Câu trả lời không nằm ở sự sắc bén lý luận, mà nằm chính ở phẩm hạnh đạo đức trong Pirkei Avot: vì các môn đệ của Hillel luôn hiền hòa, khiêm nhường, họ không chỉ học ý kiến của mình mà còn học thuộc cả ý kiến của trường phái Shammai, và mỗi khi trình bày cuộc tranh luận, họ luôn kính cẩn nêu ý kiến của trường phái Shammai lên trước ý kiến của chính mình.
VTruyền Thống Học Pirkei Avot Chiều Thứ Bảy Và Ảnh Hưởng Văn Hóa Tại Việt Nam
Trong toàn bộ kho tàng văn chương Talmud và Mishnah, không có tác phẩm nào được đọc rộng rãi bởi mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp và được in ngay trong cuốn sách cầu nguyện bỏ túi (Siddur) như Pirkei Avot.
Theo truyền thống có từ thời kỳ Geonim (thế kỷ 9) và được ghi trong bộ luật Shulchan Arukh (Orach Chayim 292:2), vào mỗi chiều thứ Bảy sau giờ kinh chiều Minchah, các cộng đồng Do Thái cùng ngồi lại đọc và thảo luận một chương của Pirkei Avot (bổ sung thêm chương 6 là Kinyan Torah lấy từ Baraita để làm tròn 6 chương). Chu kỳ đọc bắt đầu từ ngày Shabbat ngay sau lễ Vượt Qua (Pesach), khởi đi suốt 6 tuần lễ đếm Omer chuẩn bị đón ngày ban Torah (Shavuot), và tiếp tục xoay vòng suốt các tuần mùa hè cho tới ngày Shabbat trước Tết Đầu Năm Rosh Hashanah.
Khi đọc Pirkei Avot trong phụng vụ chiều Shabbat, mọi chương (kể cả Chương 1) đều được đóng khung bởi hai đoạn trích truyền thống: mở đầu trước đoạn 1:1 bằng câu Mishnah Sanhedrin 10:1 (Kol Yisra'el yesh lahem ḥelek la'olam haba: Toàn thể người Israel đều có phần trong Thế Giới Mai Sau), và khép lại sau đoạn 1:18 bằng câu của Rabbi Chananiah ben Akashia trong Makkot 3:16 (Đấng Thánh, chúc tụng Ngài, muốn ban công đức cho Israel nên đã ban cho họ Torah và các điều răn thật dồi dào) trước khi đọc bài Kaddish Derabbanan.
Ba câu hỏi của Hillel ở đoạn 1:14 (Nếu tôi không vì tôi, thì ai vì tôi? Nhưng nếu tôi chỉ vì riêng tôi, thì tôi là gì? Và nếu không phải bây giờ, thì bao giờ?) đã vượt ra ngoài phạm vi hội đường để trở thành một trong những châm ngôn đạo đức và triết học hành động được trích dẫn nhiều nhất trong văn học, tâm lý học (như trong các tác phẩm của Viktor Frankl, Erich Fromm) và diễn ngôn xã hội toàn cầu.
Tại các trung tâm cộng đồng Do Thái ở Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Hội An vào các buổi chiều thứ Bảy mùa hè, các buổi học nhóm (Shiur) bàn về từng đoạn Pirkei Avot vẫn diễn ra đều đặn. Đối với người đọc Việt Nam, nhiều châm ngôn trong Chương 1 như việc trọng thầy hiền bạn, mở rộng cửa nhà giúp người nghèo, nói ít làm nhiều, lấy hành động thực tế làm gốc và giữ chữ Tín, chữ Hòa tạo nên sự đồng điệu sâu sắc với truyền thống đạo học phương Đông.
Từ những giảng đường học thuật cổ xưa tại Yavneh, Tiberias, Sura cho tới các hội đường lịch sử như Hội đường Bồ Đào Nha tại Amsterdam hay Giáo đường Do Thái Hurva tại Jerusalem, mười tám đoạn của Chương 1 sách Pirkei Avot vẫn nhắc nhở rằng đỉnh cao của việc học kinh điển chính là lòng hiền hậu, sự công chính và hòa bình giữa con người. Độc giả muốn tìm hiểu toàn diện về truyền thống Do Thái Giáo có thể đọc tiếp tại trang trụ Do Thái Giáo, chuyên khảo Phẩm Trật Do Thái Giáo, Mười Lời Giao Ước Tại Núi Sinai, Thánh Thi Adon Olam Và Yigdal và Kinh Modeh Ani, Mah Tovu Và Aleinu.
?Hỏi Đáp Nhanh
Pirkei Avot là sách gì và nằm ở vị trí nào trong bộ Mishnah
Pirkei Avot (Châm Ngôn Các Giáo Phụ, tên gốc trong Mishnah là tiểu luận Avot) là tiểu luận thứ chín trong Bộ Thứ Tư (Seder Nezikin, Bộ Luật Dân Sự Và Tòa Án) của bộ Mishnah, được biên tập vào khoảng năm 200 sau Công nguyên. Đây là tiểu luận duy nhất trong toàn bộ 63 tiểu luận của Mishnah không bàn về các quy định pháp lý kỹ thuật mà chuyên đúc kết các châm ngôn đạo đức, nhân cách, phương pháp học tập và sự truyền thừa trí tuệ của các bậc hiền triết Do Thái.
Chuỗi truyền thừa (Shalshelet HaKabbalah) ở câu mở đầu Avot 1:1 gồm những chặng nào
Câu mở đầu Moshe kibel Torah miSinai (Avot 1:1) phác họa năm mắt xích truyền thừa đầu tiên của cả Torah Thành Văn lẫn Torah Truyền Khẩu: (1) Moshe đón nhận Torah từ núi Sinai và truyền lại cho (2) Yehoshua (Giô-suê), Yehoshua truyền cho (3) các bậc Trưởng Lão (Zekenim thời các Thủ lãnh), các Trưởng Lão truyền cho (4) các Ngôn Sứ (Nevi'im), và các Ngôn Sứ truyền lại cho (5) các vị thuộc Đại Hội Đồng (Anshei Knesset HaGedolah), rồi từ đó truyền xuống cho năm thế hệ các cặp học giả Zugot.
Ba trụ cột thế giới của Shimon Chính Trực (Avot 1:2) và của Rabban Shimon ben Gamliel (Avot 1:18) bổ sung cho nhau như thế nào
Ở đầu chương (Avot 1:2), thầy thượng tế Shimon Chính Trực nêu ba trụ cột tâm linh và vũ trụ học: Torah (học hỏi chân lý), Avodah (phụng sự và cầu nguyện) và Gemilut Chasadim (hành động nhân ái giúp người). Ở cuối chương (Avot 1:18), Rabban Shimon ben Gamliel nêu ba trụ cột đạo đức xã hội giữ cho cộng đồng loài người đứng vững: Din (Công lý), Emet (Sự thật) và Shalom (Hòa bình). Hai bộ ba này kết hợp chiều kích phụng sự thiêng liêng với chiều kích công bằng xã hội.
Năm Cặp Học Giả (Zugot) trong Chương 1 của Pirkei Avot là ai
Zugot (Những Cặp Đôi) là năm thế hệ các cặp hiền triết lãnh đạo Hội Đồng Tối Cao (Sanhedrin) tại Jerusalem trong thời kỳ Đền Thờ Thứ Hai (từ thế kỷ 2 TCN tới đầu thế kỷ 1 SCN), trong đó một vị làm Chủ tịch (Nasi) và một vị làm Chánh án (Av Beit Din). Năm cặp ấy lần lượt là: (1) Yose ben Yoezer và Yose ben Yochanan; (2) Yehoshua ben Perachyah và Nittai xứ Arbel; (3) Yehudah ben Tabbai và Shimon ben Shetach; (4) Shemayah và Avtalyon; và (5) Hillel và Shammai.
Ba câu hỏi nổi tiếng của Hillel ở đoạn Avot 1:14 có ý nghĩa gì
Ba câu hỏi của Hillel (Im ein ani li, mi li? Ukheshe'ani le'atsmi, mah ani? Ve'im lo akhshav, eimatai?) gói trọn triết lý nhân sinh của Do Thái Giáo trong 14 chữ Hebrew: câu thứ nhất (Nếu tôi không vì tôi, thì ai vì tôi?) khẳng định trách nhiệm tự thân không ai làm thay được; câu thứ hai (Nhưng khi tôi chỉ biết sống cho riêng tôi, thì tôi là gì?) khẳng định trách nhiệm liên đới với cộng đồng, chống lại thói ích kỷ; và câu thứ ba (Và nếu không phải ngay bây giờ, thì bao giờ?) thúc giục hành động thiện ngay trong hiện tại.
Vì sao người Do Thái có tục lệ đọc Pirkei Avot vào mỗi chiều thứ Bảy từ sau lễ Pesach
Từ thời kỳ Geonim (thế kỷ 9), các cộng đồng Do Thái bắt đầu đọc mỗi tuần một chương của Pirkei Avot vào chiều thứ Bảy sau lễ Minchah trong suốt sáu tuần đếm Omer từ lễ Vượt Qua (Pesach) tới lễ ban Torah (Shavuot), rồi đọc tiếp suốt các tuần mùa hè tới trước lễ Rosh Hashanah. Lý do là vì đạo đức và nhân cách (Derekh Eretz) chính là bước chuẩn bị tâm hồn cần thiết nhất trước khi đón nhận kinh Torah (Derekh eretz kadmah la-Torah).