VẠN ĐẠO ĐƯỜNGHALL OF MYRIAD PATHSEnglishENVề trang Thầy Ưng Khiêm
VẠN ĐẠO ĐƯỜNG

Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (Ho Monogenes) Và Các Mối Phúc Phụng Vụ: Nguyên Văn Hy Lạp, Phiên Âm Slavơ Và Giải Nghĩa

Ho Monogenes Huios · Eisodikon · Makarismoi · Thánh Thi Hoàng Đế Justinianus (Yedinoródnyy Sýne), Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập (Deute Proskynēsōmen), Các Mối Phúc Trong Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu (Vo Tsárstvii Tvoyém), Only-Begotten Son and Liturgical Beatitudes

Bản tuyên xưng Kitô học Chalcedon bằng âm nhạc của Hoàng đế Justinianus I (năm 535) kết hợp cùng cuộc Tiểu Tiến Nhập Sách Tin Mừng và chín Mối Phúc Thật trong phần mở đầu Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu

Thuộc đạo
Chính Thống Giáo
Niên đại
Thế kỷ I tới thế kỷ VI (Các Mối Phúc trong Tin Mừng Mátthêu thế kỷ I; truyền thống Đối Ca đan viện Palestine thế kỷ IV-V; Thánh Thi Ho Monogenes của Hoàng đế Justinianus I năm 535-536)
Các Mối Phúc (Makarismoi) trích từ Bài Giảng Trên Núi trong Tin Mừng Mátthêu chương 5 câu 3 tới 12, mở đầu bằng lời người trộm lành trên đồi Golgotha trong Tin Mừng Luca chương 23 câu 42, được các đan viện Palestine và Giêrusalem đưa vào Đối Ca thứ ba từ thế kỷ thứ tư và thứ năm. Riêng bài Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (Ho Monogenes) theo biên niên sử của Theophanes Tuyên Tín được Hoàng đế Đông La Mã Justinianus I (trị vì 527 tới 565) đích thân biên soạn và ban sắc lệnh đưa vào Phụng Vụ Thánh tại Constantinopolis vào năm thứ chín triều đại ngài (tức năm 535 tới 536) nhằm bảo vệ tín lý Công đồng Chalcedon và chuẩn bị cho Công đồng Đại kết thứ năm (553).
Độ dài
16 câu (3 cụm Đối Ca và Tiểu Tiến Nhập trong Phụng Vụ Thánh, 212 chữ Hy Lạp)
Toàn văn gồm 16 câu chia theo đúng trình tự đầu Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu: Cụm I (câu 1 tới câu 5) là trọn vẹn Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (Ho Monogenes Huios) khép lại Đối Ca thứ hai; Cụm II (câu 6) là Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập (Eisodikon: Deute proskynesomen) khi rước Sách Tin Mừng qua Cửa Hoàng Gia; Cụm III (câu 7 tới câu 16) là Các Mối Phúc Phụng Vụ (Makarismoi) thuộc Đối Ca thứ ba. Nguyên văn Hy Lạp đếm được 212 từ.
Thường tụng khi
Hát vào đầu mọi cử hành Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu và Phụng Vụ Thánh Basiliô Cả (trong ba Đối Ca Antiphona và cuộc Tiểu Tiến Nhập Sách Tin Mừng), cũng như trong nghi thức Typika

ITrước Khi Đọc

Mỗi sáng Chúa Nhật, khi bước vào một ngôi thánh đường Chính Thống Giáo Đông phương ngay từ đầu Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu, trước cả khi nghe đọc Thư Tông Đồ và Tin Mừng, người tham dự đã được dẫn đi qua một hành trình thần học và tâm linh kỳ vĩ gồm ba chặng Đối Ca (Antiphona). Giữa làn khói hương trầm và ánh nến, ca đoàn cất tiếng hát bản tuyên xưng Kitô học bằng thơ của Hoàng đế Justinianus: Ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἀθάνατος ὑπάρχων (Lạy Con Một và là Ngôi Lời của Thiên Chúa, Đấng hằng hữu bất tử), tiếp nối bằng cuộc rước Sách Tin Mừng uy nghiêm trong tiếng hô Hãy đến, chúng ta hãy thờ lạy và phủ phục trước Đức Kitô, cùng chín Mối Phúc Thật mở đầu bằng tiếng van nài của người trộm lành trên thập giá: Lạy Chúa, xin nhớ đến chúng con trong Vương Quốc của Ngài.

Nếu như ở giữa Phụng Vụ Thánh, cộng đoàn tuyên xưng đức tin bằng văn xuôi công đồng qua Kinh Tin Kính Nicea và Constantinopolis, thì ngay ở phần mở đầu Phụng Vụ Lời Chúa (Phụng vụ Dự tòng), Hội Thánh Đông phương đã tóm kết toàn bộ mầu nhiệm Nhập Thể, Khổ Nạn, Phục Sinh và đời sống Nước Trời vào ba văn bản thánh nhạc bất hủ hợp thành chuyên khảo Bộ V của mảng Chính Thống Giáo này:

Cụm thứ nhất (câu 1 tới câu 5) là toàn văn Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (tiếng Hy Lạp gọi theo ba chữ đầu là Ho Monogenes Huios Ὁ Μονογενὴς Υἱός, tiếng Slavơ Giáo hội gọi là Yedinoródnyy Sýne), bài thánh ca tín lý duy nhất trong lịch sử phụng vụ được chính một vị Hoàng đế La Mã phương Đông là Justinianus Đại đế (482 tới 565) sáng tác vào năm 535 tới 536 và được hát ở cuối Đối Ca thứ hai trong mọi Phụng Vụ Thánh.

Cụm thứ hai (câu 6) là Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập (Eisodikon Εἰσοδικόν: Δεῦτε προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ, tiếng Slavơ là Priidíte, poklonímsya i pripadém ko Khristú), câu ca được xướng lên đúng vào khoảnh khắc linh mục và phó tế nâng cao Sách Tin Mừng bọc vàng bước qua Cửa Hoàng Gia, biểu trưng cho việc Đức Kitô bước ra rao giảng trước công chúng.

Cụm thứ ba (câu 7 tới câu 16) là trọn vẹn Các Mối Phúc Phụng Vụ (Makarismoi Μακαρισμοί, tiếng Slavơ là Blazhénny), kết hợp điệp câu của người trộm lành Cùng Khổ (Luca 23,42) với chín Mối Phúc Thật của Bài Giảng Trên Núi (Mátthêu 5,3-12) để làm Đối Ca thứ ba dẫn cộng đoàn tiến vào lắng nghe Lời Chúa.

Theo giáo nghĩa

Theo chú giải phụng vụ kinh điển của Thánh Sophronius thành Giêrusalem (thế kỷ thứ bảy), Thánh Germanus thành Constantinopolis (thế kỷ thứ tám) và Thánh Nicôla Cabasilas (thế kỷ mười bốn), việc đặt bài Ho Monogenes liền kề với Các Mối Phúc Phụng Vụ và cuộc Tiểu Tiến Nhập không phải là sự ghép nối ngẫu nhiên của lịch sử, mà phản ánh quy luật cốt lõi của linh đạo Chính Thống Giáo: tín lý chính thống về Đức Kitô (Orthodoxia) là nền tảng sinh ra thực hành đời sống thánh thiện (Orthopraxia).

Trong bài Ho Monogenes (Đối Ca thứ hai), Hội Thánh chiêm ngắm sự tự hạ khôn dò của Thiên Chúa: Ngôi Lời vốn bất tử (ἀθάνατος ὑπάρχων) đã bằng lòng mặc lấy xác phàm từ Đức Mẹ Theotokos mà không hề biến đổi bản tính thần linh (ἀτρέπτως ἐνανθρωπήσας), chịu đóng đinh trên thập giá và dùng cái chết của mình để đạp tan quyền lực sự chết (θανάτῳ θάνατον πατήσας). Ngay sau khi chiêm ngắm Con Thiên Chúa tự hạ xuống tận đáy thân phận con người ở Đối Ca thứ hai, sang Đối Ca thứ ba (Các Mối Phúc), con người được mời gọi bước theo chính con đường khiêm hạ ấy của Đức Kitô: trở nên người nghèo khó trong tinh thần, biết than khóc ăn năn tội lỗi, hiền lành, khao khát sự công chính, giàu lòng thương xót, có trái tim trong sạch để nhìn thấy Thiên Chúa, kiến tạo hòa bình và sẵn sàng chịu bách hại vì danh Chúa. Giữa hai Đối Ca ấy, cuộc Tiểu Tiến Nhập với Sách Tin Mừng hiện thực hóa sự hiện diện của chính Đức Kitô là Đấng Khôn Ngoan đang bước đi giữa Hội Thánh của Ngài.

Theo sử liệu

Về mặt lịch sử văn bản, vào thế kỷ thứ tư tại thời của chính Thánh Gioan Kim Khẩu (347 tới 407) ở Antiochia và Constantinopolis, Phụng Vụ Thánh bắt đầu ngay bằng lời chào bình an của giám mục và các bài đọc Kinh Thánh. Tuy nhiên, từ thế kỷ thứ năm và thứ sáu, khi có các cuộc rước kiệu lớn ngoài đường phố Constantinopolis tiến vào Đại Thánh Đường Hagia Sophia, ca đoàn bắt đầu hát ba cụm Thánh Vịnh đối đáp gọi là ba Đối Ca (Ἀντίφωνα, Antiphona, nghĩa là hai ban hợp xướng hát đối đáp nhau). Về sau, dưới ảnh hưởng của phụng vụ đan viện Palestine (đặc biệt là tu viện Mar Sabas gần Giêrusalem), ba Đối Ca cố định của các ngày Chúa Nhật đã sử dụng Thánh Vịnh 102 LXX cho Đối Ca thứ nhất, Thánh Vịnh 145 LXX cho Đối Ca thứ hai, và Các Mối Phúc (Mátthêu 5,3-12) cho Đối Ca thứ ba.

Riêng bài Ho Monogenes được ghi chép rất rõ trong bộ Biên Niên Sử (Chronographia) của Thánh Theophanes Tuyên Tín (khoảng 758 tới 818): vào năm thứ chín triều đại Hoàng đế Justinianus I (tức năm 535 tới 536 Công Nguyên), giữa lúc đế quốc Đông La Mã đang tìm cách giải quyết cuộc tranh luận gay gắt giữa phe bảo vệ Công đồng Chalcedon (451) và phái Nhất tính ôn hòa (Miaphysites / Severians), chính Hoàng đế Justinianus đã soạn bài thánh thi thần học này và truyền lệnh hát trong tất cả các nhà thờ của kinh đô. Bài ca là một kiệt tác ngoại giao và tín lý: một mặt nó nhấn mạnh tuyệt đối căn tính ngôi vị duy nhất của Đức Kitô trước và sau khi Nhập Thể (Ngài chính là Một Ngôi trong Ba Ngôi Chí Thánh đã chịu đóng đinh trong xác phàm, chuẩn bị trực tiếp cho học thuyết Theopaschite được phê chuẩn tại Công đồng Đại kết thứ năm Constantinopolis II năm 553); mặt khác nó giữ vững ranh giới Chalcedon qua trạng từ ἀτρέπτως (không biến đổi, không xáo trộn bản tính thần linh) và tôn xưng Đức Maria là Theotokos theo đúng Công đồng Êphêsô (431).

IIToàn Văn Mười Sáu Câu Thánh Thi Ho Monogenes, Tiểu Tiến Nhập Và Các Mối Phúc

Bảng kinh bốn cột dưới đây trình bày trọn vẹn 16 mệnh đề tiếng Hy Lạp phụng vụ theo đúng trình tự cử hành trong Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu: Cụm I (câu 1 tới 5) là lời Vinh Danh và toàn văn Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (Ho Monogenes); Cụm II (câu 6) là Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập (Deute proskynesomen) bản Chúa Nhật; Cụm III (câu 7 tới 16) là điệp câu người trộm lành và chín Mối Phúc Phụng Vụ (Makarismoi). Cột hai ghi song song phiên âm tiếng Hy Lạp và phiên âm tiếng Slavơ Giáo hội.

Nghe nguyên văn, bản ghi âm người tụngGhi âm: UK Master Academy
Nguyên văn tiếng Hy Lạp theo Sách Phụng Vụ Thánh (Hieratikon) và Sách Giờ Kinh (Horologion), kèm phiên âm Hy Lạp, phiên âm Slavơ Giáo hội (Sluzhebnik) và bản dịch Việt, Anh của thư viện.
CâuNguyên văn Hy Lạp (Hieratikon)Phiên âm Hy Lạp và Slavơ Giáo hộiDịch nghĩa tiếng ViệtBản dịch tiếng Anh (English)
1Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἀθάνατος ὑπάρχων,Hy Lạp: Dóxa Patrì kaì Huiô kaì Hagíō Pneúmati, kaì nŷn kaì aeì kaì eis toùs aiônas tôn aiṓnōn. Amḗn. Ho Monogenḕs Huiòs kaì Lógos toû Theoû, athánatos hypárchōn, | Slavơ: Sláva Ottsú i Sýnu i Svyatómu Dúkhu, i nýne i prísno i vo véki vekóv. Amín. Yedinoródnyy Sýne i Slóve Bózhiy, bezsmérten syy,[Thánh Thi Ho Monogenes, câu 1] Vinh danh Đức Chúa Cha và Đức Chúa Con và Chúa Thánh Thần, bây giờ và luôn mãi và đến muôn thuở muôn đời. Amen. Lạy Con Một và là Ngôi Lời của Thiên Chúa, Đấng vốn hằng hữu bất tử,[Hymn Ho Monogenes, clause 1] Glory to the Father and to the Son and to the Holy Spirit, both now and ever and unto ages of ages. Amen. O Only-Begotten Son and Word of God, who are immortal by nature,
2καὶ καταδεξάμενος διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν σαρκωθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας,Hy Lạp: kaì katadexámenos dià tḕn hēmetéran sōtērían sarkōthênai ek tês hagías Theotókou kaì aeiparthénou Marías, | Slavơ: i izvolívyj nášego rádi spaséniya voplotítisya ot Svyatýya Bogoróditsy i Prisnodévy Maríi,[Ho Monogenes, câu 2] vì sự cứu rỗi của chúng con, Ngài đã đoái thương hạ mình mặc lấy xác phàm từ Đức Thánh Mẫu Theotokos (Đấng Sinh Thiên Chúa) và Trinh Nữ trọn đời Maria,[Ho Monogenes, clause 2] and who deigned for our salvation to take flesh of the holy Theotokos and Ever-Virgin Mary,
3ἀτρέπτως ἐνανθρωπήσας·Hy Lạp: atréptōs enanthrōpḗsas; | Slavơ: neprelózhno vochelovéchivysya;[Ho Monogenes, câu 3] và đã trở nên con người mà không hề biến đổi bản tính thần linh;[Ho Monogenes, clause 3] and without change became human;
4σταυρωθείς τε, Χριστὲ ὁ Θεός, θανάτῳ θάνατον πατήσας,Hy Lạp: staurōtheís te, Christè ho Theós, thanátō thánaton patḗsas, | Slavơ: raspyýsya zhe, Khristé Bózhe, smértiyu smert poprávyj,[Ho Monogenes, câu 4] Ngài lại chịu đóng đinh vào thập giá, lạy Chúa Kitô là Thiên Chúa, và đã dùng cái chết để đạp tan sự chết,[Ho Monogenes, clause 4] and were crucified, O Christ our God, trampling down death by death,
5εἷς ὢν τῆς Ἁγίας Τριάδος, συνδοξαζόμενος τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι, σῶσον ἡμᾶς.Hy Lạp: heîs ṑn tês Hagías Triádos, syndoxazómenos tô Patrì kaì tô Hagíō Pneúmati, sôson hēmâs. | Slavơ: yedín syy Svyatýya Tróitsy, sproslavlyáyemyy Ottsú i Svyatómu Dúkhu, spasí nas.[Ho Monogenes, câu 5] Ngài vẫn là Một Ngôi trong Ba Ngôi Chí Thánh, đồng được tôn vinh cùng với Đức Chúa Cha và Chúa Thánh Thần: xin cứu rỗi chúng con.[Ho Monogenes, clause 5] being One of the Holy Trinity, glorified together with the Father and the Holy Spirit: save us.
6Δεῦτε προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ. Σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ, ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, ψάλλοντάς σοι· Ἀλληλούϊα.Hy Lạp: Deûte proskynḗsōmen kaì prospésōmen Christô. Sôson hēmâs, Huiè Theoû, ho anastàs ek nekrôn, psállontás soi: Allēloúia. | Slavơ: Priidíte, poklonímsya i pripadém ko Khristú. Spasí ny, Sýne Bózhiy, voskresýy iz mértvykh, poyúshchyya Ti: Allilúiya.[Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập Eisodikon ngày Chúa Nhật] Hãy đến, chúng ta hãy thờ lạy và phủ phục trước Đức Kitô. Xin cứu rỗi chúng con, lạy Con Thiên Chúa, Đấng đã sống lại từ cõi chết, khi chúng con hát mừng Ngài: Alleluia.[Sunday Small Entrance Hymn Eisodikon] Come, let us worship and fall down before Christ. Save us, O Son of God, who rose from the dead, who sing to you: Alleluia.
7Ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου μνήσθητι ἡμῶν, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου. Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν.Hy Lạp: En tê Basileíā sou mnḗsthēti hēmôn, Kýrie, hótan élthēs en tê Basileíā sou. Makárioi hoi ptōchoì tô pneúmati, hóti autôn estin hē Basileía tôn ouranôn. | Slavơ: Vo Tsárstvii Tvoyém pomyaní nas, Góspodi, yegdá priídeshi vo Tsárstvii Tvoyém. Blazhéni nishchii dúkhom, yáko tekh yest Tsárstvo Nebésnoye.[Điệp câu mở đầu và Mối Phúc thứ 1, Luca 23,42 và Mátthêu 5,3] Trong Vương Quốc của Ngài, xin nhớ đến chúng con, lạy Chúa, khi Ngài ngự đến trong Vương Quốc của Ngài. Phúc thay những người có tinh thần nghèo khó, vì Nước Trời là của họ.[Opening Refrain and Beatitude 1, Luke 23:42 and Matthew 5:3] In your Kingdom remember us, O Lord, when you come in your Kingdom. Blessed are the poor in spirit, for theirs is the Kingdom of Heaven.
8Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται.Hy Lạp: Makárioi hoi penthoûntes, hóti autoì paraklēthḗsontai. | Slavơ: Blazhéni pláchushchii, yáko tíi utéshatsya.[Mối Phúc thứ 2, Mátthêu 5,4] Phúc thay những người biết than khóc đau buồn (vì tội lỗi), vì họ sẽ được Thiên Chúa ủi an.[Beatitude 2, Matthew 5:4] Blessed are those who mourn, for they shall be comforted.
9Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν.Hy Lạp: Makárioi hoi praeîs, hóti autoì klēronomḗsousi tḕn gên. | Slavơ: Blazhéni króttsii, yáko tíi naslédyat zémlyu.[Mối Phúc thứ 3, Mátthêu 5,5] Phúc thay những người hiền lành nhu mì, vì họ sẽ được thừa hưởng đất hứa.[Beatitude 3, Matthew 5:5] Blessed are the meek, for they shall inherit the earth.
10Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται.Hy Lạp: Makárioi hoi peinôntes kaì dipsôntes tḕn dikaiosýnēn, hóti autoì chortasthḗsontai. | Slavơ: Blazhéni álchushchii i zháhdushchii právdy, yáko tíi nasýtyatsya.[Mối Phúc thứ 4, Mátthêu 5,6] Phúc thay những người đói và khát sự công chính, vì họ sẽ được cho ăn uống no thỏa.[Beatitude 4, Matthew 5:6] Blessed are those who hunger and thirst for righteousness, for they shall be filled.
11Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται.Hy Lạp: Makárioi hoi eleḗmones, hóti autoì eleēthḗsontai. | Slavơ: Blazhéni mílostivii, yáko tíi pomílovani búdut.[Mối Phúc thứ 5, Mátthêu 5,7] Phúc thay những người giàu lòng thương xót, vì chính họ sẽ được Thiên Chúa xót thương.[Beatitude 5, Matthew 5:7] Blessed are the merciful, for they shall obtain mercy.
12Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.Hy Lạp: Makárioi hoi katharoì tê kardíā, hóti autoì tòn Theòn ópsontai. | Slavơ: Blazhéni chístii sérdtsem, yáko tíi Bóga úzryat.[Mối Phúc thứ 6, Mátthêu 5,8] Phúc thay những người có lòng trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa.[Beatitude 6, Matthew 5:8] Blessed are the pure in heart, for they shall see God.
13Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.Hy Lạp: Makárioi hoi eirēnopoioí, hóti autoì huioì Theoû klēthḗsontai. | Slavơ: Blazhéni mirotvórtsy, yáko tíi sýnove Bózhii narekútsya.[Mối Phúc thứ 7, Mátthêu 5,9] Phúc thay những người kiến tạo hòa bình, vì họ sẽ được gọi là những người con của Thiên Chúa.[Beatitude 7, Matthew 5:9] Blessed are the peacemakers, for they shall be called sons of God.
14Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν.Hy Lạp: Makárioi hoi dediōgménoi héneken dikaiosýnēs, hóti autôn estin hē Basileía tôn ouranôn. | Slavơ: Blazhéni izgnáni právdy rádi, yáko tekh yest Tsárstvo Nebésnoye.[Mối Phúc thứ 8, Mátthêu 5,10] Phúc thay những người đã và đang chịu bách hại vì sự công chính, vì Nước Trời là của họ.[Beatitude 8, Matthew 5:10] Blessed are those who are persecuted for righteousness' sake, for theirs is the Kingdom of Heaven.
15Μακάριοί ἐστε, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς, καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ’ ὑμῶν, ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ.Hy Lạp: Makárioí este, hótan oneidísōsin hymâs, kaì diṓxōsi, kaì eípōsi pân ponēròn rhêma kath’ hymôn, pseudómenoi héneken emoû. | Slavơ: Blazhéni yesté, yegdá ponósyat vam, i izzhenút, i rekút vsyak zol glagól na vy, lzhúshche Mené rádi.[Mối Phúc thứ 9a, Mátthêu 5,11] Phúc cho anh em khi người ta sỉ nhục anh em, bách hại anh em và vu khống mà nói đủ mọi lời xấu xa chống lại anh em vì cớ Thầy.[Beatitude 9a, Matthew 5:11] Blessed are you when they revile you and persecute you, and say all kinds of evil against you falsely for my sake.
16Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς.Hy Lạp: Chaírete kaì agalliâsthe, hóti ho misthòs hymôn polỳs en toîs ouranoîs. | Slavơ: Ráduytesya i veselítesya, yáko mzdá vásha mnóga na nebesékh.[Mối Phúc thứ 9b, Mátthêu 5,12] Hãy vui mừng và hớn hở hoan hỷ, vì phần thưởng của anh em thật lớn lao ở trên các tầng trời.[Beatitude 9b, Matthew 5:12] Rejoice and be exceedingly glad, for great is your reward in the heavens.

IIIGiải Nghĩa Từng Câu Và Thuật Ngữ Thần Học Hy Lạp - Slavơ

Mười sáu câu trong bảng kinh trên chứa đựng những thuật ngữ Kitô học tinh vi nhất của Bảy Công Đồng Đại Kết cùng những khái niệm tu đức nền tảng của Đông phương. Phần dưới đây giải nghĩa chi tiết từng cụm câu theo nguyên ngữ Hy Lạp và bản dịch Slavơ Giáo hội.

Ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἀθάνατος ὑπάρχων,
Câu 1: Con Một và Ngôi Lời của Thiên Chúa, Đấng hằng hữu bất tử

Trong cấu trúc phụng vụ Byzantine, bài Ho Monogenes luôn được nối liền ngay sau câu Vinh Danh Ba Ngôi (Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ...) khép lại Đối Ca thứ hai. Toàn bộ bài thánh thi từ câu 1 tới câu 5 thực chất chỉ là một câu ngữ pháp Hy Lạp duy nhất xoay quanh năm phân từ nối tiếp nhau (ὑπάρχων, καταδεξάμενος, ἐνανθρωπήσας, σταυρωθείς, πατήσας, ὤν, συνδοξαζόμενος) để rồi dồn toàn bộ sức nặng về động từ mệnh lệnh hai chữ ở cuối cùng: σῶσον ἡμᾶς (xin cứu rỗi chúng con).

Mệnh đề mở đầu ghép liền hai danh hiệu cao cả nhất của Tin Mừng Gioan chương 1: Ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ (Đấng Con Một và là Ngôi Lời của Thiên Chúa). Trong nguyên bản Hy Lạp, cụm này để ở danh cách (nominative) dùng với chức năng hô cách trang trọng, còn bản dịch tiếng Slavơ Giáo hội (Yedinoródnyy Sýne i Slóve Bózhiy) chuyển thẳng sang hô cách để người hát thưa chuyện trực tiếp với Đức Kitô. Cụm phân từ ἀθάνατος ὑπάρχων (vốn tự bản tính là Đấng bất tử) dùng động từ ὑπάρχω (tồn tại từ khởi nguyên, hiện hữu tự bản thể, đối chiếu thư Phi-líp chương 2 câu 6: ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων). Trước khi nói tới việc Chúa chịu sinh ra và chịu chết trên thập giá, Hoàng đế Justinianus khẳng định rằng Ngôi Lời tự bản tính thần linh là Đấng bất tử không bao giờ có thể bị sự chết chi phối nếu Ngài không tự nguyện hạ mình.

καὶ καταδεξάμενος διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν σαρκωθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, ἀτρέπτως ἐνανθρωπήσας·
Câu 2 và 3: Hai danh hiệu của Đức Maria (Theotokos, Aeiparthenos) và trạng từ Chalcedon ἀτρέπτως

Câu 2 mở bằng phân từ καταδεξάμενος (từ động từ καταδέχομαι, nghĩa là vui lòng chấp nhận, đoái thương hạ cố nhận lấy một điều thấp hơn địa vị của mình; bản Slavơ dịch là izvolívyj, Đấng đã tự ý muốn). Vì sự cứu rỗi của nhân loại (διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, trích nguyên văn từ Kinh Tin Kính Nicea), Ngôi Lời bất tử đã nhận lấy việc nhập thể làm xác phàm (σαρκωθῆναι) từ cung lòng Đức Maria.

Tại đây, bản văn khắc ghi hai danh hiệu tín lý quan trọng nhất về Đức Mẹ trong Chính Thống Giáo: thứ nhất là Θεοτόκος (Theotokos, bản Slavơ dịch từng thành tố là Bogoróditsa, nghĩa là Đấng Sinh Thiên Chúa, danh hiệu đã được Công đồng Đại kết thứ ba tại Êphêsô năm 431 tuyên bố nhằm chống lại lạc thuyết Nestorius vốn chỉ muốn gọi bà là Christotokos); thứ hai là ἀειπαρθένος (Aeiparthenos, bản Slavơ là Prisnodéva, nghĩa là Đấng Đồng Trinh Trọn Đời: đồng trinh trước khi sinh, trong khi sinh và sau khi sinh, danh hiệu được chính Công đồng Đại kết thứ năm tại Constantinopolis năm 553 dưới triều Justinianus chính thức ghi vào văn kiện công đồng). Tiếp ngay sau đó ở câu 3 là hai chữ cô đọng bậc nhất của thần học Đông phương: ἀτρέπτως ἐνανθρωπήσας (đã trở nên con người mà không hề biến đổi). Trạng từ ἀτρέπτως (atreptōs, không biến thái, không thay đổi, bản Slavơ dịch là neprelózhno) được lấy trực tiếp từ bốn trạng từ nổi tiếng của Định tín Công đồng Chalcedon năm 451 (ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, ἀχωρίστως: không lẫn lộn, không biến đổi, không phân chia, không tách rời): khi trở nên con người thật sự, Ngôi Lời không hề đánh mất hay làm suy giảm bản tính Thiên Chúa của mình.

σταυρωθείς τε, Χριστὲ ὁ Θεός, θανάτῳ θάνατον πατήσας, εἷς ὢν τῆς Ἁγίας Τριάδος, συνδοξαζόμενος τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι, σῶσον ἡμᾶς.
Câu 4 và 5: Công thức Theopaschite (Một Ngôi trong Ba Ngôi chịu đóng đinh) và đạp tan sự chết

Câu 4 và câu 5 là đỉnh cao kịch tính của bài thánh thi. Đang từ ngôi thứ ba mô tả Ngôi Lời, tác giả đột ngột chuyển sang hô cách trực tiếp ngay giữa câu văn: σταυρωθείς τε, Χριστὲ ὁ Θεός (Ngài lại chịu đóng đinh vào thập giá, lạy Chúa Kitô là Thiên Chúa), kèm theo câu khẩu quyết sẽ vang vọng lại trong đêm Đại Lễ Phục Sinh: θανάτῳ θάνατον πατήσας (dùng cái chết để đạp tan sự chết). Làm sao Đấng ở câu 1 vừa được gọi là bất tử (ἀθάνατος) lại có thể chịu đóng đinh và chịu chết ở câu 4? Câu 5 giải đáp bằng công thức thần học của Thánh Cyrillô thành Alexandria và Công đồng năm 553: bởi vì Đấng chịu đóng đinh trong nhân tính trên đồi Golgotha không phải là một con người tách biệt, mà chính là εἷς ὢν τῆς Ἁγίας Τριάδος (Đấng vốn là Một Ngôi trong Ba Ngôi Chí Thánh). Chính vì Đấng bước vào trong cái chết là chính Ngôi Lời hằng sống của Ba Ngôi, nên âm phủ và sự chết không thể nuốt chửng được Ngài, mà trái lại bị chính cái chết tự nguyện của Ngài nghiền nát.

Δεῦτε προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ. Σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ, ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, ψάλλοντάς σοι· Ἀλληλούϊα.
Câu 6: Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập (Eisodikon) từ Thánh Vịnh 94 LXX

Câu 6 là Eisodikon (Khúc Hát Tiến Nhập) được hát trong cuộc Tiểu Tiến Nhập của Phụng Vụ Thánh. Nửa đầu câu Δεῦτε προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ (Hãy đến, chúng ta hãy thờ lạy và phủ phục trước Đức Kitô) lấy từ câu 6 của Thánh Vịnh 94 theo bản Septuaginta (Thánh Vịnh 95 câu 6: Hãy đến, chúng ta hãy thờ lạy và phủ phục trước Đức Chúa là Đấng tạo thành chúng ta), nhưng thay danh xưng Đức Chúa trong Cựu Ước bằng tên riêng Χριστῷ (Đức Kitô). Hai động từ Hy Lạp đi đôi là προσκυνήσωμεν (cúi rạp đầu tôn thờ) và προσπέσωμεν (phủ phục xuống dưới chân) diễn tả thái độ cung kính tuyệt đối khi Sách Tin Mừng (hiện thân của chính Đức Kitô đang giảng dạy) được rước vào cung thánh. Nửa sau câu kinh (Xin cứu rỗi chúng con, lạy Con Thiên Chúa, Đấng đã sống lại từ cõi chết) thay đổi tùy theo ngày lễ: vào mọi ngày Chúa Nhật thì hát ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν (Đấng đã sống lại từ cõi chết); vào các ngày thường trong tuần có lễ thánh thì hát ὁ ἐν ἁγίοις θαυμαστός (Đấng kỳ diệu giữa các thánh của Ngài).

Ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου μνήσθητι ἡμῶν, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου. Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν.
Câu 7: Điệp câu của Người Trộm Lành (Luca 23,42) mở khóa cho Mối Phúc thứ nhất

Bước sang Cụm III (câu 7 tới câu 16), Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu lấy chín Mối Phúc Thật trong Tin Mừng Mátthêu chương 5 làm Đối Ca thứ ba, nhưng mở đầu bằng một điệp câu lấy từ Tin Mừng Luca chương 23 câu 42: Ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου μνήσθητι ἡμῶν, Κύριε (Trong Vương Quốc của Ngài, xin nhớ đến chúng con, lạy Chúa, khi Ngài ngự đến trong Vương Quốc của Ngài, đổi đại từ số ít xin nhớ đến tôi của người trộm lành thành số nhiều chúng con của toàn cộng đoàn). Trong truyền thống Chính Thống Giáo, người trộm lành chịu đóng đinh bên hữu Chúa (được truyền thống Đông phương gọi tên là Dismas hay Razboynik blagorazumnyy, người trộm khôn ngoan biết hối cải) là công dân đầu tiên bước vào Thiên Đàng không phải nhờ công trạng lâu năm, mà nhờ lòng khiêm cung nhận tội và đức tin nhìn nhận Đức Vua đang chảy máu trên thập giá.

Chính thái độ của người trộm lành ấy giải nghĩa cho Mối Phúc thứ nhất ngay phía sau: Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι (Phúc thay những người có tinh thần nghèo khó). Danh từ Hy Lạp πτωχός không chỉ người nghèo túng vừa phải (như chữ πένης), mà chỉ người hành khất trắng tay hoàn toàn phải ngửa tay xin từng đồng xu để sống. Theo chú giải của Thánh Gioan Kim Khẩu và Thánh Grêgôriô thành Nyssa, nghèo khó trong tinh thần là nhận ra rằng trước mặt Thiên Chúa, mình hoàn toàn trắng tay không có gì để tự phụ kiêu căng, mọi sự lành đều là ân huệ nhưng không của Chúa; và chính người có trái tim khiêm hạ không còn bị cái tôi chiếm chỗ ấy mới có chỗ trống để Nước Trời (ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν) ngự vào ngay từ hôm nay.

Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν. Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται.
Câu 8 tới 10: Ba Mối Phúc của sự thanh lọc nội tâm (Than khóc ăn năn, Hiền lành, Đói khát công chính)

Ba Mối Phúc tiếp theo vẽ nên tiến trình hoán cải tâm hồn theo nấc thang của các Giáo phụ: Câu 8 chúc phúc cho những người than khóc đau buồn (οἱ πενθοῦντες). Trong linh đạo Đông phương, đây là khóc thương tội lỗi của chính mình và đau xót trước sự đổ vỡ của thế gian (khái niệm πένθος, penthos, hồng ân nước mắt sám hối được bàn rất sâu trong bậc thứ bảy của sách Thang Thiên Đàng của Thánh Gioan Climacus); phần thưởng của họ là được chính Đấng An Ủi (Παράκλητος, Chúa Thánh Thần) lau khô nước mắt (παρακληθήσονται).

Câu 9 chúc phúc cho những người hiền lành (οἱ πραεῖς, trích Thánh Vịnh 36,11 LXX): trong tiếng Hy Lạp cổ, πραΰς không phải là người yếu đuối nhu nhược, mà là sức mạnh đã được thuần hóa và làm chủ hoàn toàn, không còn bị cơn giận dữ lôi kéo; đất hứa (τὴν γῆν) mà họ thừa hưởng theo các Giáo phụ chính là miền đất của những kẻ hằng sống trên quê trời. Câu 10 chúc phúc cho những người đói và khát sự công chính (τὴν δικαιοσύνην): sự công chính ở đây không chỉ là công bằng xã hội bên ngoài, mà là chính sự thánh thiện của Thiên Chúa và sự hiệp thông với Đức Kitô trong Bí tích Thánh Thể, nơi tâm hồn được nuôi dưỡng no thỏa (χορτασθήσονται).

Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.
Câu 11 tới 13: Ba Mối Phúc của sự chiếu sáng và họa lại dung mạo Thiên Chúa

Ở tầng cao hơn, Câu 11 chúc phúc cho những người giàu lòng thương xót (οἱ ἐλεήμονες): vì Thiên Chúa luôn được phụng vụ Chính Thống xưng tụng là ἐλεήμων καὶ φιλάνθρωπος Θεός (Thiên Chúa từ bi và yêu thương nhân loại), nên khi con người mở lòng xót thương tha thứ và cứu giúp tha nhân, họ đang mặc lấy chính bản tính của Thiên Chúa.

Câu 12 là đỉnh cao chiêm niệm của truyền thống Philokalia: Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται (Phúc thay những người có lòng trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa). Giống như một tấm gương đồng hay mặt hồ nước tĩnh lặng không còn vẩn đục bởi các đam mê (πάθη), một trái tim đã được thanh luyện sẽ phản chiếu trực tiếp ánh sáng vinh quang của Thiên Chúa. Tiếp đó, Câu 13 chúc phúc cho những người kiến tạo hòa bình (οἱ εἰρηνοποιοί, bản Slavơ là mirotvórtsy): người đã có sự bình an nội tâm trong trái tim trong sạch thì đi đến đâu cũng đem sự hòa giải giữa người với người và dẫn tha nhân về làm hòa với Thiên Chúa, nên được gọi là con cái của Thiên Chúa (υἱοὶ Θεοῦ).

Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης... Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς.
Câu 14 tới 16: Chịu bách hại vì sự công chính và niềm hoan lạc Nước Trời

Ba câu cuối (câu 14, 15 và 16) khép lại vòng tròn Các Mối Phúc bằng việc trở lại chính lời hứa của Mối Phúc thứ nhất (ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν, vì Nước Trời là của họ). Phân từ hoàn thành bị động οἱ δεδιωγμένοι (những người đã và đang chịu bách hại) ở câu 14 chuyển sang ngôi thứ hai số nhiều trực tiếp ở câu 15: Μακάριοί ἐστε (Phúc cho chính anh em) khi bị sỉ nhục, xua đuổi và vu khống mọi điều xấu xa ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ (nói dối vì cớ Thầy). Hai chữ ψευδόμενοι (họ nói dối, vu oan) và ἕνεκεν ἐμοῦ (vì danh Đức Kitô) là điều kiện cốt tử: không phải chịu khổ vì làm điều quấy mà có phúc, nhưng là chịu vu oan giá họa khi trung thành với chân lý của Đức Kitô. Đứng trước thử thách ấy, câu 16 kết thúc bằng hai mệnh lệnh tràn ngập niềm vui Phục Sinh: Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε (Hãy vui mừng và nhảy mừng hớn hở), bởi phần thưởng của họ đã sẵn sàng trên các tầng trời.

IVCấu Trúc Ba Đối Ca Mở Đầu Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu Và Thần Học Năm Công Đồng

Để thấy rõ vị trí của 16 câu kinh trên trong tổng thể Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu (Ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου), người đọc cần quan sát cấu trúc đối xứng của phần mở đầu Phụng vụ Lời Chúa (sau khi linh mục đã cử hành nghi thức Chuẩn Bị Lễ Vật Proskomide trong phòng thánh và phó tế đã xướng Đại Kinh Cầu Bình An).

Phần này gồm ba Đối Ca (Antiphons) nối tiếp nhau, ngăn cách bởi hai Kinh Cầu Nhỏ (Mikra Synapte). Trong truyền thống phụng vụ Hy Lạp tại các giáo xứ hiện nay, ở Đối Ca thứ nhất và thứ hai, các câu Thánh Vịnh thường được rút gọn để hát hai điệp câu cầu bầu; trong khi ở truyền thống Nga, Slavơ và trong nghi thức Typika của các đan viện, toàn bộ Thánh Vịnh 102 LXX, Thánh Vịnh 145 LXX và Các Mối Phúc được hát đầy đủ trước khi bước vào cuộc Tiểu Tiến Nhập.

Bốn chặng liên hoàn của ba Đối Ca và Tiểu Tiến Nhập trong Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu theo sách Hieratikon và Sluzhebnik. Nguồn: Hieratikon (Apostoliki Diakonia), Sluzhebnik (Moskva) và chú giải Phụng Vụ Thánh của Thánh Nicôla Cabasilas.
Chặng trong Đầu Phụng Vụ ThánhBản văn trong Truyền thống Đan viện / Slavơ (Typika)Bản văn trong Truyền thống Giáo xứ Hy Lạp hiện hànhĐỉnh điểm Thần học (16 câu trong chuyên khảo này)
Đối Ca Thứ Nhất (First Antiphon)Hát trọn Thánh Vịnh 102 LXX (103): Linh hồn tôi ơi, hãy chúc tụng Chúa... Đấng tha thứ mọi tội lỗi ngươi.Hát các câu Thánh Vịnh 91 LXX kèm điệp câu: Nhờ lời chuyển cầu của Đức Theotokos, lạy Đấng Cứu Thế, xin cứu chúng con (Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου...).Tạ ơn Thiên Chúa Cha về muôn ơn lành sáng tạo và quan phòng, nhờ lời cầu bầu của Đức Mẹ.
Đối Ca Thứ Hai (Second Antiphon) và Thánh Thi Ho MonogenesHát trọn Thánh Vịnh 145 LXX (146): Linh hồn tôi ơi, hãy ngợi khen Chúa... Đừng cậy dựa vào các bậc quyền quý.Hát các câu Thánh Vịnh 92 LXX kèm điệp câu: Xin cứu chúng con, lạy Con Thiên Chúa, Đấng đã sống lại từ cõi chết... Alleluia.Khép lại bằng lời Vinh Danh và toàn văn Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (Ho Monogenes, Câu 1 tới Câu 5) của Hoàng đế Justinianus.
Đối Ca Thứ Ba (Third Antiphon): Các Mối PhúcHát điệp câu Người Trộm Lành và chín Mối Phúc Phụng Vụ (Makarismoi, Câu 7 tới Câu 16) xen kẽ các bài thơ Troparia từ sách Octoechos.Hát bài Điệp Ca Chính (Apolytikion) của ngày Chúa Nhật hoặc ngày lễ xen giữa các câu Thánh Vịnh (hoặc hát Các Mối Phúc).Mở ra con đường tám nấc thang nhân đức dẫn vào Vương Quốc Nước Trời của Đức Kitô.
Cuộc Tiểu Tiến Nhập (Mikra Eisodos)Linh mục và phó tế rước Sách Tin Mừng từ bàn thờ qua cửa Bắc ra giữa nhà thờ rồi tiến vào Cửa Hoàng Gia.Phó tế nâng cao Sách Tin Mừng hô Sophia! Orthoi!; ca đoàn hát Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập (Eisodikon, Câu 6: Deute proskynesomen).Đức Kitô, Ngôi Lời Nhập Thể vừa được ca ngợi trong bài Ho Monogenes, nay hiện diện hữu hình qua Sách Tin Mừng để dạy dỗ Hội Thánh.
Theo sử liệu

Các sử gia giáo phụ học thường gọi bài Ho Monogenes là bản tóm lược bằng âm nhạc của Năm Công Đồng Đại Kết đầu tiên. Thật vậy, chỉ trong chưa đầy sáu mươi chữ Hy Lạp, bài thánh thi của Hoàng đế Justinianus đã kết tinh chính xác các định tín của cả năm công đồng:

Thứ nhất, cụm từ Ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἀθάνατος ὑπάρχων khẳng định thần tính vĩnh cửu của Chúa Con chống lại thuyết Arius theo đúng Công đồng Đại kết thứ nhất tại Nicea (325). Thứ hai, cụm cuối câu 5 εἷς ὢν τῆς Ἁγίας Τριάδος, συνδοξαζόμενος τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι khẳng định sự đồng vinh dự của cả Ba Ngôi theo đúng Công đồng Đại kết thứ hai tại Constantinopolis (381). Thứ ba, việc khẳng định chính Ngôi Lời đã mặc xác phàm từ τῆς ἁγίας Θεοτόκου (Đức Thánh Mẫu Đấng Sinh Thiên Chúa) là hạt nhân của Công đồng Đại kết thứ ba tại Êphêsô (431). Thứ tư, cụm từ ἀτρέπτως ἐνανθρωπήσας (trở nên con người mà không biến đổi bản tính) bảo vệ sự toàn vẹn của hai bản tính thần linh và nhân loại theo Công đồng Đại kết thứ tư tại Chalcedon (451). Và thứ năm, cấu trúc đặt phân từ σταυρωθείς (chịu đóng đinh) gắn trực tiếp với chủ ngữ εἷς ὢν τῆς Ἁγίας Τριάδος (Một Ngôi trong Ba Ngôi Chí Thánh) chính là định tín cốt lõi của Công đồng Đại kết thứ năm tại Constantinopolis II (553) do chính Justinianus triệu tập.

Theo giáo nghĩa

Trong tác phẩm Mystagogia (Chú Giải Mầu Nhiệm Phụng Vụ, thế kỷ thứ bảy), Thánh Maximus Tuyên Tín giải thích rằng cuộc Tiểu Tiến Nhập (khi giám mục hoặc linh mục cùng phó tế cầm Sách Tin Mừng bước vào cung thánh trong tiếng hát Deute proskynesomen ở câu 6) biểu thị cuộc quang lâm lần thứ nhất của Con Thiên Chúa trong xác phàm. Trước khi Sách Tin Mừng bước ra, nhân loại còn đang ở trong thời kỳ chuẩn bị của Cựu Ước (biểu thị qua các câu Thánh Vịnh của ba Đối Ca). Khi Cửa Hoàng Gia mở rộng và phó tế nâng Sách Tin Mừng lên cao, chính Đức Kitô bước ra từ nơi ẩn khuất ở Nazareth để bắt đầu sứ vụ rao giảng Nước Trời công khai từ bờ sông Giođan cho tới thập giá và sự Phục Sinh. Vì thế, khi người tín hữu cúi đầu làm dấu thánh giá và hát câu Hãy đến, chúng ta hãy thờ lạy và phủ phục trước Đức Kitô, họ không cúi chào một cuốn sách giấy, mà đang thờ lạy chính Ngôi Lời hằng sống đang ngự giữa cộng đoàn.

VThực Hành Cử Hành Trong Phụng Vụ, Đời Sống Tín Hữu Tại Việt Nam Và Những Chỗ Hay Hiểu Lầm

Trong thực tế cử hành Phụng Vụ Thánh sáng Chúa Nhật cũng như trong các giờ kinh Mùa Chay, 16 câu kinh của chuyên khảo này gắn với những quy tắc nghi lễ rất cụ thể giữa cung thánh, ca đoàn và cộng đoàn tín hữu.

Thời khắc hát bài Ho Monogenes và lời nguyện thầm của linh mục tại Bàn Thờ

Sau khi phó tế xướng xong Kinh Cầu Nhỏ thứ nhất và linh mục đọc lời chúc tụng (Vì quyền năng là của Ngài, và Vương quốc cùng sức mạnh và vinh quang là của Ngài...), ca đoàn bắt đầu hát Đối Ca thứ hai và bài Ho Monogenes (câu 1 tới câu 5). Trong suốt lúc ca đoàn hát bài thánh thi của Hoàng đế Justinianus, linh mục đứng trước bàn thờ đọc thầm Lời Nguyện Đối Ca Thứ Ba của Thánh Gioan Kim Khẩu (Lạy Chúa, Đấng đã ban cho chúng con ơn được đồng tâm hiệp ý cầu nguyện chung, và đã hứa rằng nơi nào có hai hoặc ba người họp lại nhân danh Chúa thì Chúa sẽ ban điều họ cầu xin...).

Nghi thức rước Sách Tin Mừng trong cuộc Tiểu Tiến Nhập (Mikra Eisodos)

Khi ca đoàn bắt đầu hát các câu cuối của Các Mối Phúc (câu 14 tới 16), Cửa Hoàng Gia mở ra. Linh mục trao Sách Tin Mừng bọc kim loại quý trên bàn thờ cho phó tế; hai người đi sau người cầm nến, bước ra khỏi cung thánh qua cửa Bắc, đi vòng ra giữa nhà thờ rồi dừng lại trước Cửa Hoàng Gia. Linh mục đọc thầm Lời Nguyện Tiến Nhập (Lạy Đấng Chủ Tể, Chúa là Thiên Chúa chúng con, Đấng đã thiết lập trên trời các đạo binh và phẩm trật thiên thần để phụng sự vinh quang Chúa...) và làm dấu chúc lành cho lối vào. Phó tế nâng cao Sách Tin Mừng làm dấu thánh giá và hô lớn: Sophia! Orthoi! (Sự khôn ngoan! Hãy đứng thẳng!). Ngay lập tức ca đoàn hát câu 6 (Deute proskynesomen... Hãy đến, chúng ta hãy thờ lạy...) và linh mục bước vào đặt Sách Tin Mừng trở lại trên bàn thờ.

Hát Các Mối Phúc trong nghi thức Typika khi vắng linh mục và trong Mùa Chay

Một điểm rất đặc biệt của truyền thống Chính Thống Giáo là khi một cộng đoàn xa xôi chưa có linh mục tới cử hành Phụng Vụ Thánh vào sáng Chúa Nhật, hoặc vào các ngày thường trong Mùa Chay Lớn sau Giờ Kinh Thứ Sáu và Giờ Kinh Thứ Chín, giáo dân sẽ cử hành nghi thức gọi là Typika (Obednitsa trong tiếng Nga). Trong nghi thức Typika này, người đọc kinh giáo dân vẫn đọc hoặc hát trọn vẹn Thánh Vịnh 102, Thánh Vịnh 145, bài Ho Monogenes (câu 1 tới 5) và toàn bộ Các Mối Phúc (câu 7 tới 16) kèm điệp câu Xin nhớ đến chúng con, lạy Chúa, khi Ngài ngự đến trong Vương Quốc của Ngài.

Thực hành tại các cộng đoàn Chính Thống Giáo ở Việt Nam

Tại Việt Nam, vào mỗi sáng Chúa Nhật trong Phụng Vụ Thánh tại Giáo xứ Đức Mẹ Kazan ở Nhà thờ Chính Thống Giáo Vũng Tàu cũng như tại các buổi lễ ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, toàn thể cộng đoàn đều đứng nghiêm trang lắng nghe hoặc cùng ca đoàn hát bài Yedinoródnyy Sýne (Ho Monogenes) và các câu Mối Phúc Blazhéni (Makarismoi). Vào những ngày chưa có linh mục thường trực tại điểm nhóm, các tín hữu người Việt và chuyên gia nước ngoài cũng chính thức dùng phần kinh Typika gồm bài Ho Monogenes và Các Mối Phúc này để cử hành giờ cầu nguyện sáng Chúa Nhật.

Năm chỗ hay hiểu lầm về bài Ho Monogenes, Tiểu Tiến Nhập và Các Mối Phúc

Khi theo dõi phần đầu của Phụng Vụ Thánh Chính Thống Giáo, người mới tham dự hoặc độc giả nghiên cứu văn bản thường gặp năm điểm dễ hiểu lầm dưới đây.

Nhầm cuộc Tiểu Tiến Nhập (Mikra Eisodos) với cuộc Đại Tiến Nhập (Megale Eisodos)

Trong Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu có hai cuộc rước lớn dễ bị người mới đi lễ nhầm lẫn: cuộc Tiểu Tiến Nhập diễn ra ở nửa đầu buổi lễ (sau bài Ho Monogenes và Các Mối Phúc), trong đó phó tế cầm Sách Tin Mừng bước qua Cửa Hoàng Gia và ca đoàn hát câu Deute proskynesomen (câu 6 của chuyên khảo này); còn cuộc Đại Tiến Nhập diễn ra ở giữa buổi lễ (sau bài giảng Tin Mừng), trong đó linh mục và phó tế rước Đĩa Thánh cùng Chén Thánh từ bàn chuẩn bị lên bàn thờ chính khi ca đoàn hát bài Thánh Thi Cheroubikon.

Hiểu sai câu Một Ngôi trong Ba Ngôi chịu đóng đinh là cả Chúa Cha và Chúa Thánh Thần cùng chịu khổ nạn

Ở thế kỷ thứ năm và thứ sáu, một số người từng lo ngại rằng việc nói Một Ngôi trong Ba Ngôi chịu đóng đinh sẽ dẫn tới lạc thuyết Patripassianism (cho rằng Chúa Cha cũng chịu đóng đinh). Thực ra, công thức của Hoàng đế Justinianus trong bài Ho Monogenes rất chuẩn xác: không phải bản thể Ba Ngôi chịu khổ nạn trong thần tính, mà chỉ duy nhất Ngôi Thứ Hai (Đức Chúa Con, Một Ngôi trong Ba Ngôi) sau khi đã mặc lấy nhân tính trọn vẹn mới thực sự chịu đóng đinh trong xác phàm nhân loại của Ngài.

Tưởng Hoàng đế Justinianus làm vua chuyên chế tự ý áp đặt thần học riêng vào nhà thờ

Một số sách lịch sử đại cương phương Tây hay dùng từ Caesaro-papism để cho rằng Hoàng đế Justinianus tự tiện viết kinh áp đặt lên Giáo hội. Trong thực tế lịch sử Đông phương, Justinianus là một học giả thần học uyên bác đã làm việc chặt chẽ với các giám mục và đan sĩ chính thống để tổng hợp thuật ngữ của Thánh Cyrillô thành Alexandria và Công đồng Chalcedon; bài Ho Monogenes của ngài được toàn thể năm Tòa Thượng Phụ cổ đại đón nhận tự nguyện vì diễn đạt hoàn hảo đức tin chung của Hội Thánh.

Hiểu chữ Tinh thần nghèo khó (ptochoi to pneumati) trong Mối Phúc đầu là nghèo nàn về trí tuệ hay thiếu học thức

Khi nghe câu Phúc thay những người có tinh thần nghèo khó, có người lầm tưởng đạo Kitô đề cao sự dốt nát hoặc thụ động về mặt trí thức. Như Thánh Gioan Kim Khẩu và Thánh Basiliô Cả đã giải thích rõ, chữ pneuma ở đây chỉ thái độ của linh hồn đứng trước Thiên Chúa: người nghèo khó trong tinh thần là người có lòng khiêm cung sâu thẳm, không tự mãn kiêu ngạo về tài trí hay đạo đức của mình, nhưng luôn nhận biết mình cần đến ân sủng của Thiên Chúa trong từng hơi thở.

Tưởng có Tám Mối Phúc trong khi bảng văn bản phụng vụ lại chia thành Chín Mối Phúc

Trong truyền thống giáo lý phương Tây thường gọi gọn là Tám Mối Phúc Thật (gộp câu Mátthêu 5,10 và 5,11 làm một). Trong khi đó, truyền thống phụng vụ Byzantine và các sách kinh Chính Thống Giáo luôn đếm thành Chín Mối Phúc riêng biệt (từ câu Mátthêu 5,3 tới câu 5,12, tương ứng với câu 7 tới câu 16 trong bảng kinh trên), và ở các đan viện thường xen kẽ đúng tám hoặc mười câu thơ Troparia sám hối vào giữa các câu Mối Phúc này.

Từ những vòm đá cổ kính của các tu viện Meteora tại Hy Lạp và Tu viện Chúa Ba Ngôi Thánh Sergius tại Nga cho tới các giáo xứ trên khắp thế giới, bài Ho Monogenes và Các Mối Phúc vẫn vang lên mỗi sáng Chúa Nhật như nhịp cầu nối liền thần học của Bảy Công Đồng Đại Kết với đời sống hiền lành và khiêm nhường của người tín hữu. Độc giả muốn tìm hiểu tiếp phần giữa và phần cuối của Phụng Vụ Thánh có thể xem tại Kinh Cầu Chúa Giêsu và Thánh Thi Cheroubikon, Nghi Thức Hành Lễ Chính Thống Giáo và Phẩm Trật Chính Thống Giáo.

?Hỏi Đáp Nhanh

Ai là tác giả của bài Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (Ho Monogenes) và bài ca ra đời năm nào

Theo bộ Biên Niên Sử của Thánh Theophanes Tuyên Tín và truyền thống phụng vụ Đông phương, bài Thánh Thi Con Một Thiên Chúa (Ho Monogenes Huios kai Logos tou Theou, tiếng Slavơ là Yedinoródnyy Sýne) do chính Hoàng đế Đông La Mã Justinianus I (trị vì 527 tới 565) biên soạn vào năm 535 tới 536 Công Nguyên. Ngài đưa bài ca vào cuối Đối Ca thứ hai của Phụng Vụ Thánh nhằm khẳng định rằng Đấng chịu đóng đinh trong xác phàm vì sự cứu rỗi nhân loại chính là Ngôi Lời bất tử, Một Ngôi trong Ba Ngôi Chí Thánh.

Trạng từ Atreptos (không biến đổi) trong câu thứ ba của bài Ho Monogenes có ý nghĩa thần học gì

Chữ Hy Lạp atreptos (ἀτρέπτως, bản Slavơ dịch là neprelózhno) trong cụm từ đã trở nên con người mà không hề biến đổi được lấy trực tiếp từ bốn trạng từ định tín của Công đồng Đại kết thứ tư tại Chalcedon năm 451. Thuật ngữ này khẳng định rằng khi Ngôi Lời Thiên Chúa nhập thể làm người thật sự từ Đức Trinh Nữ Maria, bản tính thần linh bất tử của Ngài không hề bị biến chất, suy giảm hay hòa tan lẫn lộn vào bản tính nhân loại.

Cuộc Tiểu Tiến Nhập (Mikra Eisodos) và câu hát Deute proskynesomen diễn ra lúc nào trong Phụng Vụ Thánh

Cuộc Tiểu Tiến Nhập diễn ra ngay sau khi ca đoàn hát xong Đối Ca thứ ba (Các Mối Phúc hoặc Apolytikion của ngày lễ). Linh mục và phó tế cầm Sách Tin Mừng đi vòng từ bàn thờ qua cửa Bắc ra giữa nhà thờ rồi dừng trước Cửa Hoàng Gia. Khi phó tế nâng cao Sách Tin Mừng và hô Sự khôn ngoan! Hãy đứng thẳng! (Sophia! Orthoi!), ca đoàn hát câu Eisodikon: Hãy đến, chúng ta hãy thờ lạy và phủ phục trước Đức Kitô (Deute proskynesomen kai prospesomen Christo), biểu thị việc Đức Kitô bước ra rao giảng Tin Mừng.

Vì sao Các Mối Phúc trong Phụng Vụ Chính Thống Giáo lại mở đầu bằng lời của Người Trộm Lành trên thập giá

Trước khi hát chín Mối Phúc của Bài Giảng Trên Núi (Mátthêu 5,3-12), phụng vụ Byzantine luôn đặt điệp câu lấy từ lời người trộm lành Dismas trong Tin Mừng Luca chương 23 câu 42: Trong Vương Quốc của Ngài, xin nhớ đến chúng con, lạy Chúa, khi Ngài ngự đến trong Vương Quốc của Ngài. Sự kết hợp này nhắc người tín hữu rằng cửa vào Nước Trời và các Mối Phúc bắt đầu từ chính lòng khiêm hạ nhận biết tội lỗi mình và cậy trông vào lòng thương xót của Đức Kitô chịu đóng đinh.

Nghi thức Typika (Obednitsa) liên quan thế nào tới bài Ho Monogenes và Các Mối Phúc

Typika là nghi thức phụng vụ đặc biệt trong sách Horologion được cử hành vào các ngày trong Mùa Chay hoặc được cộng đoàn giáo dân sử dụng vào sáng Chúa Nhật tại những nơi chưa có linh mục cử hành Phụng Vụ Thánh. Trung tâm của nghi thức Typika chính là việc đọc hoặc hát Thánh Vịnh 102, Thánh Vịnh 145 kèm bài Ho Monogenes và toàn bộ Các Mối Phúc Phụng Vụ với điệp câu Xin nhớ đến chúng con, lạy Chúa, khi Ngài ngự đến trong Vương Quốc của Ngài.

Tại sao câu cuối Khúc Hát Tiểu Tiến Nhập thay đổi giữa ngày Chúa Nhật và các ngày lễ trong tuần

Ở nửa sau của câu Deute proskynesomen (Xin cứu rỗi chúng con, lạy Con Thiên Chúa... khi chúng con hát mừng Ngài: Alleluia), mệnh đề định ngữ ở giữa được thay đổi để phản chiếu mầu nhiệm của ngày cử hành: vào mọi ngày Chúa Nhật thì hát Đấng đã sống lại từ cõi chết (ho anastas ek nekron); vào các ngày lễ thánh trong tuần thì hát Đấng kỳ diệu giữa các thánh của Ngài (ho en hagiois thaumastos); còn vào các đại lễ của Chúa hay của Đức Mẹ thì hát câu riêng của đại lễ đó.

›Đọc Tiếp

Chính Thống GiáoChính Thống GiáoTrang trụ: Bảy Công Đồng Đại Kết, thần học Ba Ngôi, giáo lý thần hóa (theosis), thánh tượng và lịch sử Đông phươngKinh Khởi Đầu Thường Lệ (Kinh Tam Thánh Trisagion)Chuỗi kinh mở đầu các giờ kinh và Thánh Ca Ba Lần Thánh hát ngay sau cuộc Tiểu Tiến Nhập trong Phụng Vụ ThánhKinh Tin Kính Nicea Và ConstantinopolisMười hai tín điều công đồng làm nền tảng trực tiếp cho bài Thánh Thi Con Một Thiên Chúa của Hoàng đế JustinianusKinh Cầu Chúa Giê-su Và Thánh Thi Phụng Vụ Gioan Kim KhẩuĐối chiếu cuộc Tiểu Tiến Nhập (Deute proskynesomen) ở đầu lễ với cuộc Đại Tiến Nhập (Cheroubikon) ở giữa lễThánh Thi Ánh Sáng Dịu Hiền (Phos Hilaron, Kinh Chiều Cổ Đại)Khúc thánh ca thắp đèn chiều thế kỷ thứ hai hát trong cuộc Tiểu Tiến Nhập của Giờ Kinh ChiềuNghi Thức Hành Lễ Chính Thống GiáoToàn cảnh cấu trúc Phụng Vụ Thánh Gioan Kim Khẩu, bức vách thánh tượng Iconostasis và Cửa Hoàng GiaKinh Khởi Đầu Thường Lệ (Kinh Tam Thánh Trisagion)Kinh Tin Kính Nicea - Constantinopolis (Bản gốc tiếng Hy Lạp)Kinh Cầu Chúa Giê-su Và Thánh Thi Phụng Vụ Gioan Kim KhẩuThánh Thi Ánh Sáng Dịu Hiền (Phos Hilaron, Kinh Chiều Cổ Đại)Kinh Axion Estin (Đáng Kính Hơn Các Thần Cherubim)Kinh Mùa Chay Của Thánh Ephrem Xứ Syria Và Điệp Ca Đại Lễ Phục Sinh (Christos Anesti)Bài Giảng Đại Lễ Phục Sinh Bất Hủ Của Thánh Gioan Kim Khẩu (Katechetikos Logos)Thánh Vịnh Sám Hối 50 Theo Bản Septuaginta (Eleison Me Ho Theos)Thánh Thi Akathist Kính Đức Theotokos (Kontakion Ti Hypermacho Và Ikos Mở Đầu)