Đền thờ và lăng Vua Mai Hắc Đế

IDòng chảy lịch sử

• Đầu thế kỷ VIIIMai Thúc Loan lớn lên ở vùng Hoan Châu
  Theo truyền thuyết địa phương, bà Mai Thị Điểm từ vùng Mai Phụ (Hà Tĩnh) phiêu bạt sang thôn Ngọc Trừng (Nam Đàn) sinh ra Mai Thúc Loan. Ông lớn lên khỏe mạnh, da ngăm đen, giỏi võ nghệ, từng đi phu gánh vải quả cống nhà Đường.
• 713Dựng cờ khởi nghĩa tại Hoan Châu, đắp thành Vạn An
  Năm Quý Sửu (713, niên hiệu Khai Nguyên thứ nhất đời Đường Huyền Tông), nhân đoàn phu gánh vải bị áp bức, Mai Thúc Loan phát động khởi nghĩa tại Hoan Châu, chọn vùng núi Đụn và bờ sông Lam đắp thành Vạn An, xưng là Mai Hắc Đế.
• 713 - 722Mở rộng lực lượng, giải phóng thành Tống Bình
  Nghĩa quân phát triển lên hàng chục vạn người, liên kết với Lâm Ấp, Chân Lạp, tiến đánh và chiếm được phủ thành Tống Bình (Hà Nội ngày nay), khiến quan đô hộ nhà Đường là Quang Sở Khách phải bỏ chạy về Bắc.
• 722 - 723Cuộc chiến bảo vệ thành Vạn An và sự ra đi của Vua Mai
  Năm 722, nhà Đường sai Dương Tư Húc đem đại quân sang đánh. Sau những trận giao tranh ác liệt trên sông Lam và quanh thành Vạn An, cuộc khởi nghĩa thất bại. Nhà vua rút vào rừng núi Hùng Sơn rồi lâm bệnh băng hà vào năm 722 hoặc ngày 16 tháng 9 âm lịch năm Quý Hợi 723 tùy nguồn chép, con trai út là Mai Thúc Huy tức Mai Thiếu Đế nối chí giữ thành đến năm 723.
• Thời hậu kỳ trung đại - thời NguyễnLập đền miếu và trùng tu dưới triều Nguyễn
  Nhân dân vùng Hoan Châu lập miếu thờ ngay tại nơi an táng nhà vua dưới chân núi Đụn và lập đền thờ tại vùng Vạn An. Các triều đại về sau, đặc biệt là triều Nguyễn thế kỷ XIX, nhiều lần ban sắc phong và cho trùng tu đền lăng.
• 1996 - 2022Xếp hạng di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt
  Khu di tích Vua Mai được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ngày 12 tháng 1 năm 1996 theo Quyết định số 51-QĐ/BT. Ngày 29 tháng 12 năm 2022, quần thể được nâng cấp lên di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1649/QĐ-TTg và đón nhận bằng xếp hạng vào đầu năm 2023, ghi nhận giá trị lịch sử của cuộc khởi nghĩa Hoan Châu đầu thế kỷ VIII.

IIVua Đen, Thánh Mẫu và vua kế vị

Trung tâm thờ phụng của cả quần thể là Mai Hắc Đế (tên húy Mai Thúc Loan). Tượng ngài trong hậu cung đền thờ và tại đền lăng được tạo tác với gương mặt phương phi, nước da sậm, ánh mắt uy nghiêm, đầu đội mũ bình thiên, mình khoác long bào. Cách gọi "Vua Đen" vừa bắt nguồn từ làn da ngăm khỏe mạnh của người lao động miền biển và miền núi xứ Nghệ, vừa gắn với biểu tượng phương Bắc và hành Thủy trong quan niệm cổ phương Đông.

Cùng được phối thờ trong quần thể là Mai Thánh Mẫu (bà Mai Thị Điểm, thân mẫu nhà vua), Mai Thiếu Đế (Mai Thúc Huy, con trai út nối ngôi chống giặc đến cùng), các hoàng hậu, công chúa (như Mai Thị Cầu, Ngọc Tô) và các tướng lĩnh nghĩa quân Hoan Châu.

IIIThung lũng Hùng Sơn, núi Đụn và dòng sông Lam

IVĐền thị trấn, lăng núi Đụn và mộ Thánh Mẫu

Đền thờ Vua Mai ở xã Vạn An (thị trấn Nam Đàn cũ) mang kiến trúc gỗ truyền thống thời Nguyễn gồm ba tòa chính là hạ điện, trung điện và thượng điện nối tiếp nhau theo trục thần đạo. Qua nghi môn tam quan là sân gạch rộng, bên trái cổng đền có tượng quan võ đeo kiếm cùng ngựa hồng, bên phải có tượng quan văn cầm thư cùng ngựa bạch, phía trong cổng mỗi bên có hai voi đá quỳ phục. Các vì kèo, câu đầu, cửa võng trong ba tòa điện được chạm khắc tứ linh, tứ quý tinh xảo, hiện còn lưu giữ 34 cổ vật tiêu biểu gồm nhiều sắc phong, câu đối, đại tự và đồ tế khí cổ.

Khu lăng Vua Mai nằm dưới chân núi Đụn cách đền thờ khoảng ba cây số về phía tây. Khuôn viên lăng có tường đá bao quanh, cổng tam quan dẫn vào đền thờ tại lăng và phần mộ xây đá phía sau hậu cung. Mộ nhà vua đặt trên nền cao dưới bóng cây cổ thụ, xung quanh là sườn núi Đụn xanh thẫm.

Cách mộ Vua Mai khoảng 50 m về phía bắc trên sườn núi Đụn là miếu mộ Mai Thiếu Đế, nhỏ hơn nhưng giữ cùng kiểu thức. Tương truyền đây là nơi an nghỉ của người con trai út đã chiến đấu bảo vệ thành Vạn An đến hơi thở cuối cùng sau khi vua cha băng hà.

Đền và mộ Mai Thánh Mẫu ở xã Nam Thái cũ, nay thuộc xã Nam Đàn mới, gồm phần mộ trên gò Cồn Dẻ và khu đền thờ cách đó gần 1 km với chính điện, nhà trù và bia dẫn tích. Phía sau chính điện phục dựng nếp nhà tranh vách nứa và cây mơ bên phải nhà, gợi lại nơi bà sinh hạ Mai Thúc Loan theo truyền thuyết địa phương.

Cuộc khai quật khảo cổ học năm 2015 trên diện tích hơn 240 m² tại khu vực Động Lỗ Ngồi ở sườn nam núi Đụn, cao hơn lăng mộ khoảng 50 m, đã tìm thấy dấu vết nền móng kè đá, chân tảng, ngói mũi lá thời Trần và nhiều mảnh gốm sứ cổ, cho thấy nơi đây từng có các công trình kiến trúc tưởng niệm quy mô lớn từ nhiều thế kỷ trước.

VLễ hội Vua Mai rằm tháng giêng

Lễ hội Vua Mai diễn ra hằng năm từ ngày 13 đến ngày 15 tháng Giêng âm lịch (ngoài ra còn có lễ giỗ vào tháng Chín âm lịch). Đây là một trong những lễ hội đầu xuân lớn của tỉnh Nghệ An, mở màn cho mùa lễ hội dọc đôi bờ sông Lam.

Phần lễ gồm lễ khai quang, lễ yết cáo, lễ rước nước, lễ rước kiệu từ đền thờ Vua Mai về khu lăng mộ dưới chân núi Đụn và lễ đại tế theo nghi thức cổ truyền. Đoàn rước cờ lộng, chiêng trống, kiệu long đình đi qua cánh đồng Nam Đàn về chân núi Hùng Sơn tạo nên khung cảnh trang nghiêm.

Phần hội nổi bật nhất là hội vật truyền thống tưởng nhớ tài võ nghệ và việc tuyển chọn tướng sĩ của Mai Hắc Đế xưa, cùng các trò đua thuyền trên sông Lam, đấu cờ người, chọi gà, kéo co và hát dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh.

VINhững chỗ nguồn ghi khác nhau

VIINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

VIIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp