Mộ và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu

INgười Được Thờ Và Đạo Thầy Trò

Nguyễn Đình Chiểu sinh ngày 1 tháng 7 năm 1822 trên đất Gia Định. Ông bị mù từ tuổi ngoài hai mươi, giữa lúc đang đi thi, và từ đó cả đời sống trong bóng tối. Từ năm 1862 ông về ở đất Ba Tri và ở đó cho tới khi mất ngày 3 tháng 7 năm 1888, tức hai mươi sáu năm cuối đời.

Trong hai mươi sáu năm ấy ông làm ba việc cùng lúc và cả ba đều là việc cho người khác: dạy chữ cho trẻ trong vùng, bốc thuốc cho người bệnh, và làm thơ. Ba việc ấy trong mắt người đương thời không phải ba nghề khác nhau mà là ba mặt của cùng một việc. Ông không đứng lớp để kiếm sống, không mở hiệu thuốc để buôn bán, và thơ của ông thì học trò chép tay truyền nhau chứ không in bán.

Về đạo làm người, thứ ông để lại rõ nhất nằm trong truyện thơ Lục Vân Tiên. Ở miền Nam, truyện ấy được kể, được nói, được hát bằng miệng nhiều hơn là đọc bằng mắt, và người thuộc nó phần lớn chưa từng cầm sách. Cái được truyền đi không phải cốt truyện mà là một bảng giá trị rất gọn: ở hiền, giữ lời, trọng nghĩa, không bỏ người trong cơn hoạn nạn. Một tác phẩm đi vào lời ăn tiếng nói của cả một vùng như vậy thì đã thôi là văn chương mà thành ra một nếp dạy dỗ.

Còn về nghề thuốc, ông để lại Ngư Tiều y thuật vấn đáp, một cuốn sách thuốc viết bằng thơ dưới dạng hỏi đáp giữa người đánh cá và người đốn củi. Viết sách thuốc bằng thơ là một cách làm rất riêng: sách thuốc chữ Hán thì người thường không đọc nổi, nhưng thơ lục bát thì nghe một lần là nhớ. Đó là cùng một cách nghĩ với việc ông dạy chữ, tức là đưa cái mình biết tới chỗ người ta với tay được.

IITừ Ba Nấm Mộ Đến Khu Lưu Niệm

Nơi này lớn dần theo từng lớp, bắt đầu bằng một nấm mộ đất năm 1888, rồi tới hai ngôi mộ kề bên, rồi tới các công trình tưởng niệm xây thêm trong hơn nửa thế kỷ gần đây.

• 1822Nguyễn Đình Chiểu sinh
  Sinh ngày 1 tháng 7 năm 1822 trên đất Gia Định. Ông bị mù từ tuổi ngoài hai mươi.
• 1862Về ở Ba Tri
  Ông về sống trên đất Ba Tri và ở đó hai mươi sáu năm cuối đời, dạy chữ, bốc thuốc và làm thơ.
• 1888Ông mất và được táng tại chỗ
  Mất ngày 3 tháng 7 năm 1888. Học trò và dân trong vùng đưa ông về nằm trên chính mảnh đất ông sống, đây là gốc của khu mộ hôm nay.
• 1958Khu mộ được xây lại
  Tư liệu của cơ quan quản lý di sản ghi khu mộ được xây dựng năm 1958, gồm ba ngôi mộ của ông, cụ bà Lê Thị Điền và con gái Nguyễn Thị Ngọc Khuê.
• 1972Dựng đền thờ cũ
  Ngôi đền thờ đầu tiên được dựng cạnh khu mộ, diện tích khoảng 84 mét vuông, hai tầng mái lợp ngói âm dương màu nâu theo lối truyền thống.
• 1990Xếp hạng di tích quốc gia
  Khu mộ và nơi tưởng niệm được công nhận là di tích cấp quốc gia.
• 2000 tới 2002Xây nhà bia và đền thờ mới
  Nhà bia cao 12 mét với tấm bia đá xanh nguyên khối, và đền thờ mới cao 21 mét dựng bằng bê tông cốt thép theo mặt bằng hình tròn, bên trong đặt pho tượng đồng cao 1,6 mét nặng khoảng 1,2 tấn.
• 2016Di tích quốc gia đặc biệt
  Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2499 ngày 22 tháng 12 năm 2016, xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt cho di tích lịch sử Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu.

IIIBa Lớp Công Trình Trong Một Khuôn Viên

Đi trong khu di tích, quý vị gặp ba lớp công trình thuộc ba thời khác nhau, đặt cạnh nhau trong cùng một khuôn viên nhiều cây xanh. Đọc được ba lớp ấy thì hiểu được cách một nếp nhớ thầy dần dần được dựng thành di tích.

Trên các hàng cột của đền thờ mới có khắc hai câu thơ lấy từ tác phẩm Dương Từ Hà Mậu của chính ông, đại ý rằng thuyền chở bao nhiêu đạo cũng không đầy, còn ngòi bút thì không nghiêng đi dù phải đâm vào kẻ gian. Hai câu ấy được chọn làm câu nêu của cả khu di tích, và nó nói đúng cách người Nam Bộ nhớ ông: nhớ một người cầm bút và cầm sách, chứ không nhớ một người cầm vật gì khác.

Một điều nên nói rõ về tỷ lệ công trình. Đền thờ mới cao 21 mét, nhà bia cao 12 mét, trong khi ba ngôi mộ và ngôi đền cũ đều thấp. Sự chênh lệch ấy dễ khiến người mới tới tưởng phần cao là phần chính. Thực ra trục của nơi này vẫn là khu mộ, và cách đi hợp với nếp cũ là vào thắp hương ở mộ trước, rồi mới sang các công trình sau.

IVThế Đất Và Hướng

Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bia hay hồ sơ di tích. Chúng tôi ghi rõ để quý vị phân biệt tư liệu với kiến giải.

VLệ Giỗ Và Nếp Về Thăm Thầy

Nếp lễ ở đây là nếp giỗ chứ không phải nếp hội. Hai ngày được lấy làm ngày chính là ngày sinh và ngày mất của ông, tính theo dương lịch là mùng Một và mùng Ba tháng Bảy, khác với phần lớn đền miếu vốn lấy ngày âm lịch.

Điều làm kỳ giỗ này khác các kỳ lễ đền miếu là cách người ta đến. Người Ba Tri nói về việc tới đây bằng chữ về thăm thầy chứ không nói bằng chữ đi lễ. Người đến không mang sớ, không xin quẻ, không vay lộc. Phần lớn chỉ thắp hương, đứng một lát, rồi đi. Nếp ấy giữ đúng khoảng cách của quan hệ thầy trò: kính mà không cầu xin.

Trong phần hội, nét riêng nhất là việc hóa trang nhân vật trong Lục Vân Tiên và các buổi đờn ca tài tử. Đó là cách một vùng đất nhắc lại tác phẩm của thầy mình bằng chính giọng của mình, bằng câu hát và bộ điệu, chứ không bằng việc đọc sách. Người viết truyện thơ ấy vốn cũng không đọc được chữ trong hai mươi sáu năm cuối đời, mà đọc cho học trò chép, nên việc tác phẩm sống bằng miệng là điều rất đúng với gốc của nó.

VINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

VIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp