Đi từ trung tâm tỉnh lỵ Cà Mau chừng mươi cây số về hướng đông bắc, qua những cánh đồng trũng và những con kênh chạy thẳng, quý vị tới ấp Xóm Sở. Ở đó có một khuôn viên rộng, giữa sân dựng một cột cờ, và phía sau cột cờ là một ngôi đền mặt chính quay về hướng Bắc, mái nhiều lớp, tường đắp hoa văn chạm khắc tỉ mỉ.
Đây là Tòa Thánh Ngọc Sắc, trung ương của Hội Thánh Cao Đài Minh Chơn Đạo, chi phái Cao Đài của miệt Cà Mau Bạc Liêu. Trong các ngôi tòa thánh của đạo Cao Đài, đây là ngôi ở xa nhất về phía nam, đứng giữa một vùng đất trũng gần cuối bản đồ đất nước.
IĐấng Được Thờ Và Dấu Minh Sư
Về đấng được thờ, Minh Chơn Đạo giữ nguyên nền chung của đạo Cao Đài. Ngôi cao nhất là Đức Chí Tôn, không tạc tượng, chỉ biểu thị bằng Thiên Nhãn. Công trình chia ba phần theo lối chung là Hiệp Thiên Đài ở trước, Cửu Trùng Đài ở giữa và Bát Quái Đài ở trong cùng.
Cái riêng của chi phái này không nằm ở ngôi thờ mà nằm ở lớp nền bên dưới: lớp Minh Sư.
Trước khi đạo Cao Đài khai lập, ở Nam Bộ đã có sẵn các dòng tu gọi chung là ngũ chi Minh Đạo, gồm Minh Sư, Minh Lý, Minh Đường, Minh Thiện và Minh Tân. Đó là những dòng tu mang cốt Tam giáo, có chùa riêng, có phép truyền thọ riêng, trọng trai giới và tịnh luyện. Khi đạo Cao Đài mở ra, nhiều người vốn tu theo các dòng Minh đã bước sang, và họ mang theo nếp cũ của mình.
Ở Minh Chơn Đạo, người được nhắc nhiều nhất trong lớp chuyển tiếp ấy là Đức Ngọc Chưởng Pháp Trần Đạo Quang, vốn thuộc dòng Minh Sư rồi bước sang Cao Đài. Chi phái hình thành ở vùng Cà Mau Bạc Liêu vào quãng cuối thập niên 1920 đầu thập niên 1930, lấy tôn chỉ cứu khổ cứu nạn cho nhơn sanh làm đường đi chính.
Cần nói thẳng rằng các nguồn ghi vênh nhau về năm và người lập chi phái. Có nguồn lấy mốc năm 1928 và gắn với Đức Ngọc Chưởng Pháp Trần Đạo Quang, có nguồn lấy mốc giữa thập niên 1930. Bài này không chọn bừa một con số, và trong phần niên biểu chỉ giữ hai mốc chắc chắn của bản thân ngôi tòa thánh là năm 1929 và năm 1954.
Dấu Minh Sư trong nếp tu của Minh Chơn Đạo thể hiện ở chỗ chi phái chú trọng trai giới và công quả hơn là phẩm trật rườm rà. Người tu ở đây được dạy rằng ăn chay trường và làm việc cứu khổ là hai việc đứng trước, còn phẩm vị trong hàng chức sắc chỉ là phương tiện để việc đạo chạy được, không phải đích tới.
Bốn chữ cứu khổ cứu nạn trong tôn chỉ cũng là một dấu. Đó là ngôn ngữ của các dòng Minh, đặt việc gánh bớt cái khổ cho người trước mặt lên hàng đầu, và nó giải thích vì sao các họ đạo trong hệ thống này gắn rất chặt với việc thuốc men, cứu trợ và chôn cất giúp người nghèo trong vùng.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây là nghĩ rằng các dòng Minh và đạo Cao Đài là một. Không phải. Ngũ chi Minh Đạo có trước, là những dòng tu riêng với chùa riêng và phép truyền thọ riêng, và tới nay vẫn có dòng còn hoạt động độc lập. Đạo Cao Đài là một tôn giáo hình thành sau, có hệ thống giáo lý và tổ chức riêng. Điều đúng là nhiều người từ các dòng Minh đã bước sang Cao Đài trong lớp đầu, và nếp cũ của họ để lại dấu trong một số chi phái, rõ nhất là ở Minh Chơn Đạo. Đó là quan hệ ảnh hưởng, không phải quan hệ đồng nhất.
Thêm một chi tiết nhỏ: ba chữ Hán ở đầu trang này là phiên chữ của danh xưng chi phái do thư viện dựng lại cho bạn đọc quen mặt chữ, không phải chép từ một tấm hoành phi trong đền.
IITừ Ngôi Thánh Thất Vùng Trũng
Nơi này bắt đầu bằng một ngôi thánh thất của một họ đạo trong vùng, rồi mới thành trung ương của cả một chi phái. Quãng giữa hai mốc ấy là hai mươi lăm năm.
- 1929Dựng thánh thất Ngọc SắcNgôi thánh thất được lập ở ấp Xóm Sở, giữa vùng đất trũng Thới Bình, do bổn đạo trong vùng góp công góp của.
- Cuối 1920 đầu 1930Hình thành chi phái Minh Chơn ĐạoChi phái hình thành ở vùng Cà Mau Bạc Liêu, gắn với Đức Ngọc Chưởng Pháp Trần Đạo Quang, người vốn từ dòng Minh Sư bước sang Cao Đài. Các nguồn ghi vênh nhau về năm chính xác.
- 1954Nâng thành Tòa ThánhNgôi thánh thất được nâng thành Tòa Thánh, tức trung ương hành đạo của Hội Thánh Cao Đài Minh Chơn Đạo, và công trình được mở rộng cho tương xứng với vai trò ấy.
- Các thập niên sauTu bổ nhiều đợtCông trình được tu bổ qua nhiều đợt bằng công quả và tiền của bổn đạo. Đất trũng nền yếu khiến phần móng và phần tường luôn là chỗ phải làm lại trước.
- 2007Xếp hạng di tích cấp tỉnhNgày 11 tháng 6, công trình được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh của tỉnh Cà Mau.
Về quy mô hiện nay, tư liệu công bố ghi hệ thống của hội thánh có gần năm mươi thánh sở, tập trung ở vùng Cà Mau Bạc Liêu và các tỉnh lân cận. Đây là một chi phái không lớn về số cơ sở, nhưng có mật độ dày trong chính vùng đất sinh ra nó, và đó là điều đáng chú ý hơn con số tổng.
IIIBa Đài Và Mặt Chính Quay Hướng Bắc
Công trình theo lối đền thờ Cao Đài Nam Bộ nhưng ở mức giản dị: một khối dài chia ba đài xếp trên một trục, mặt tiền nhô cao, mái nhiều lớp, tường và các đầu cột đắp hoa văn. Không có quy mô đồ sộ, không có hàng cột rồng lớn, nhưng phần hoa văn chạm khắc thì được làm kỹ, và đó là chỗ tay nghề thợ vùng này để lại dấu.
Đây là điểm dễ nhận nhất. Đền miếu ở phương Nam phần lớn quay về hướng nam hoặc hướng đông, nên một công trình quay thẳng hướng bắc là chuyện ít gặp và đáng để ý.
Phần đầu công trình, nơi đặt lầu chuông lầu trống theo lối chung của đền thờ Cao Đài. Theo giáo lý của đạo, đây là phần lo việc giao tiếp giữa hữu hình với vô hình và giữ luật đạo.
Gian giữa, nền chia cấp nâng dần từ ngoài vào trong theo chín bậc chức sắc. Đây là nơi chức sắc và tín đồ đứng hành lễ, xếp chỗ theo phẩm vị và theo giới.
Phần trong cùng, nơi đặt ngôi thờ Đức Chí Tôn dưới hình Thiên Nhãn. Đây là phần thiêng nhất của công trình.
Dựng ở khoảng sân rộng trước mặt đền, treo cờ của đạo. Trên một vùng đất bằng không gò không đống, cột cờ là điểm cao thứ hai sau ngôi đền, nhìn từ xa đã thấy.
Một điều nên nói về vật liệu. Ở vùng trũng nhiễm mặn như Thới Bình, gỗ mục nhanh và vữa dễ bong, nên các công trình ở đây hiếm khi giữ nguyên được lớp vật liệu ban đầu. Ngôi Tòa Thánh này cũng vậy: phần lớn những gì quý vị thấy hôm nay thuộc các đợt tu bổ về sau, còn cái giữ được nguyên vẹn là bố cục và hướng. Với một công trình tôn giáo thì hai thứ ấy mới là phần cốt, vì chúng gắn với nghi thức chứ không gắn với vật liệu.
Vì các ngôi đền Cao Đài đều chia ba đài và đều thờ Thiên Nhãn, nhiều người nghĩ chúng giống hệt nhau và chỉ khác nhau về to nhỏ. Không hẳn. Ngay trong đạo Cao Đài, các chi phái khác nhau ở cách bài trí ngôi thờ, ở bộ luật đạo, ở cách gọi tên cơ sở địa phương và ở nếp tu. Tòa Thánh Ngọc Sắc chia ba đài như phần lớn các chi phái, nhưng nếp tu đằng sau nó mang dấu Minh Sư, và đó là điều mà một tấm ảnh mặt tiền không nói ra được.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong hồ sơ di tích hay trong kinh sách của đạo. Chúng tôi ghi rõ để quý vị phân biệt tư liệu với kiến giải. Người dựng ngôi đền này làm theo giáo lý của đạo mình, không theo sách địa lý.
Điều đáng đọc nhất ở đây là hướng Bắc. Đền miếu ở phương Nam phần lớn quay hướng nam hoặc hướng đông, vì hai hướng ấy đón được gió lành và ánh sáng buổi sớm. Một công trình quay thẳng hướng bắc là chuyện hiếm, và trong phép xem đất thì nó được đọc theo hai cách. Cách thứ nhất là xét về khí hậu: ở cực nam đất nước, cái đáng tránh không phải gió lạnh phương bắc như ngoài Bắc Bộ mà là nắng gắt và mưa tạt theo hướng tây nam, nên quay lưng về hướng nam lại thành cách che chắn hợp lý. Cách thứ hai là xét về vị: hướng bắc thuộc hành Thủy, mà cả vùng Thới Bình là vùng nước, nên hướng và đất cùng một hành. Sách xưa gọi chỗ hướng hợp với hành của đất là đắc vị.
Thứ hai là đất trũng. Thới Bình nằm trong vùng đất thấp cực nam, chằng chịt kênh rạch, mùa nước lên thì nước lấn vào tận chân công trình. Đọc theo lối cổ truyền, đây là đất thủy vượng, khí ẩm và mềm. Đất như vậy nuôi người nhưng không giữ công trình, nên các nơi thờ tự ở đây đều phải tôn nền cao hơn mặt ruộng và đều phải tu bổ đều đặn. Việc ngôi Tòa Thánh này qua nhiều đợt tu bổ không phải chuyện bất thường mà là điều kiện sống của mọi công trình trên vùng đất ấy.
Thứ ba là sân rộng và cột cờ. Khoảng sân trước mặt đền là minh đường theo cách gọi của sách địa lý, và ở đây minh đường trống trải không vật gì chắn ngang, gọi là minh đường khoát đại. Trên đất bằng tuyệt đối, không có gò đống nào làm điểm tựa, cây cột cờ dựng giữa sân đóng vai một cái trụ giữ cho khí không tán hết ra bốn phía. Một con mắt phong thủy sẽ đọc cột cờ ấy như thứ thay cho ngọn núi mà vùng đất này không có.
Cuối cùng là trục dọc ba đài. Ba đài xếp thẳng hàng, nền nâng dần từng cấp, khí đi vào theo một lối duy nhất rồi mỗi lớp lại được nâng một bậc, gọi là tiến khí thăng cấp. Ở một công trình không đồ sộ như thế này, chính cái trục ấy là thứ giữ cho không gian có chiều sâu: người bước từ sân nắng vào tới Bát Quái Đài đi qua ba lần đổi sáng tối, và cái đổi ấy làm nên phần lớn cảm giác về nơi thờ tự.
VLễ Và Nếp Tu
Nếp thường ngày ở đây là cúng tứ thời, tức bốn thời cúng trong một ngày đêm theo lối chung của đạo Cao Đài. Trong năm có mấy kỳ đại lễ mà bổn đạo các họ đạo trong vùng cùng về Tòa Thánh. Với một chi phái lấy tôn chỉ cứu khổ cứu nạn, các kỳ lễ thường đi kèm phần công quả cụ thể trong vùng.
| Ngày âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mùng 9 tháng Giêng | Vía Đức Chí Tôn | Đại lễ đầu năm, kỳ lễ lớn nhất trong năm của đạo. Bổn đạo các họ đạo về Tòa Thánh hành lễ. |
| Rằm tháng Giêng | Lễ Thượng Nguơn | Kỳ nguơn đầu trong ba kỳ nguơn của một năm hành đạo. |
| Rằm tháng Bảy | Lễ Trung Nguơn | Kỳ nguơn giữa năm, gắn với việc cầu siêu và báo hiếu. |
| Rằm tháng Tám | Vía Đức Phật Mẫu | Lễ dâng lên Đức Phật Mẫu, tức ngôi Mẹ trong hệ thống thờ tự của đạo Cao Đài. |
| Rằm tháng Mười | Lễ Hạ Nguơn | Kỳ nguơn cuối trong năm. Ở hội thánh này, lễ Hạ Nguơn là dịp tổng kết một năm hành đạo và định chương trình cho năm sau. |
Về ăn chay, tín đồ giữ chay theo kỳ, thấp nhất là sáu ngày trong tháng, lên dần tới mười ngày, rồi trường chay đối với người thọ phẩm vị. Ở một chi phái mang dấu Minh Sư như Minh Chơn Đạo, việc giữ chay trường được coi trọng hơn mức thông thường, và nhiều tín đồ giữ trường trai từ sớm chứ không đợi tới lúc thọ phẩm.
Về phẩm phục, chức sắc mặc lễ phục theo phẩm vị và theo phái, ba màu vàng, xanh và đỏ ứng với ba phái Thái, Thượng và Ngọc. Tín đồ mặc áo dài trắng. Cách xếp chỗ hành lễ theo phẩm vị và theo giới, nam một bên, nữ một bên.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ấp Xóm Sở, xã Hồ Thị Kỷ, huyện Thới Bình cũ, tỉnh Cà Mau
- Đường tới
- Nằm ở ấp Xóm Sở, xã Hồ Thị Kỷ, thuộc huyện Thới Bình cũ, tỉnh Cà Mau, cách khu trung tâm tỉnh lỵ chừng mươi cây số về hướng đông bắc. Đường vào chạy giữa vùng đồng trũng và kênh rạch.
- Toạ độ
- 9.2548, 105.097
Đây là nơi hành đạo đang hoạt động chứ không phải công trình tham quan, nên lệ của nơi ấy là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: bỏ giày dép trước khi vào lòng đền, ăn mặc kín đáo, nam đi cửa bên này và nữ đi cửa bên kia theo chỉ dẫn tại chỗ, đi nhẹ và không nói chuyện trong lúc đang cúng. Người không phải tín đồ vẫn được vào xem, nhưng đứng ở khu vực dành cho khách chứ không đứng lẫn vào hàng người đang hành lễ. Việc chụp ảnh trong lòng đền xin hỏi người trực ở cửa trước khi giơ máy.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tòa Thánh Ngọc Sắc
Contribute photos, information or video for Ngoc Sac Holy See of Cao Dai Minh Chon DaoThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tòa Thánh Ngọc Sắc thờ ai
Thờ Đức Chí Tôn, tức Đấng Tối Cao theo giáo lý đạo Cao Đài, biểu thị bằng Thiên Nhãn chứ không tạc tượng. Công trình chia ba phần là Hiệp Thiên Đài, Cửu Trùng Đài và Bát Quái Đài theo lối chung của đạo. Đây là trung ương của Hội Thánh Cao Đài Minh Chơn Đạo.
Cao Đài Minh Chơn Đạo khác các chi phái khác chỗ nào
Khác ở lớp nền Minh Sư. Chi phái gắn với Đức Ngọc Chưởng Pháp Trần Đạo Quang, người vốn từ dòng Minh Sư bước sang Cao Đài, và giữ lại nếp cũ của dòng ấy: trọng trai giới và công quả hơn là phẩm trật rườm rà, lấy tôn chỉ cứu khổ cứu nạn cho nhơn sanh làm đường đi chính.
Minh Sư có phải là đạo Cao Đài không
Không. Minh Sư là một trong ngũ chi Minh Đạo, những dòng tu mang cốt Tam giáo có mặt ở Nam Bộ trước khi đạo Cao Đài khai lập, với chùa riêng và phép truyền thọ riêng. Nhiều người từ các dòng Minh đã bước sang Cao Đài trong lớp đầu và để lại dấu trong một số chi phái, rõ nhất là ở Minh Chơn Đạo.
Tòa Thánh Ngọc Sắc xây năm nào
Ngôi thánh thất được lập năm 1929 ở ấp Xóm Sở, và tới năm 1954 thì được nâng thành Tòa Thánh, tức trung ương hành đạo của hội thánh. Công trình được tu bổ qua nhiều đợt vì đất vùng này trũng và nhiễm mặn. Ngày 11 tháng 6 năm 2007, nơi này được công nhận là di tích cấp tỉnh.
Vì sao Tòa Thánh Ngọc Sắc quay mặt hướng Bắc
Hồ sơ không ghi lý do, nên đây chỉ là cách đọc của thư viện. Ở cực nam đất nước, cái đáng tránh là nắng gắt và mưa tạt hướng tây nam chứ không phải gió lạnh phương bắc, nên quay lưng về phía nam là cách che chắn hợp lý. Ngoài ra hướng bắc thuộc hành Thủy, hợp với một vùng đất toàn nước như Thới Bình.